Pikirler
On adamnyń segizi senbedi. Nege?
Almaty arqyly Qazaqstanǵa indet kirgen kúnnen bastap, medısına taqyrybyna qalam terbeýge umtylǵan bizden maza ketken. 13 naýryzdan beri bir kún de damyldaǵan joqpyz desek, ásiresóz emes.
01 Shilde, 2020
Keshe uıaly telefonymyzǵa áldebir sport ǵımaratyna kereýetterdi qaptatyp qoıyp jatqan beınetaspa kelip tústi. Zer salsaq, Covid-19-ǵa qarsy stasıonarlyq aýrýhana daıyndap jatqan kórinedi. Durys sheshim eken destik. Bastapqyda bul О́skemen qalasyndaǵy O.Rypakova atyndaǵy jeńil atletıka maneji eken desti.
30 Maýsym, 2020
Kirme sózder hám til úılesimdigi
Til mamandary túrki tilderiniń báriniń túbiri – ortaq til degen tujyrymǵa kelip júr. Dybystalýy ár túrli bolǵanmen ortaq sózder negizinde biregeı termınologııalyq leksıkanyń irgetasy qalanyp, qazaq tiliniń sózdik qory qalyptasqany málim.
29 Maýsym, 2020
Psıhıatrııa iliminde «anahoret» degen uǵym bar. Grek tilinen aýdarǵanda «aýlaq ketý», qazaqy tanymǵa salsaq «arqasyn berý» degendi bildiredi. Álbette, psıhologııalyq aýytqýǵa jaqyn sanalatyn bul qalyp kóbine tabıǵı qaýymdasyp tirshilik súrýden bezinip, tuıyqtalýdy, qoǵamdyq ómirden tys, eshkimmen qatynaspaǵandy qalaıtyn adamnyń erkindegi tańdaý bolsa kerek. Ásirese kóńilinde zor kúızelis bolǵan, tirshiliktiń taıaǵynan eseńgirete soqqy alǵan adamǵa tán kúı.
26 Maýsym, 2020
Elimizdegi demografııalyq ahýaldyń jaqsarýyna jáne adamı kapıtaldy damytý isiniń órge basýyna kesirin tıgizip otyrǵan máseleler elimizdiń ulttyq qaýipsizdigine tónetin yqtımal qaterlerdi qoıýlandyra túsýde.
24 Maýsym, 2020
Ysyrap yrzyǵyń men yrysyńdy azaıtady
Ysyrapqa jol bermeý ejelden qazaqy tárbıeniń basy bolyp sanalatyn. Dinniń ózinde: «Jeńder, ishińder jáne ysyrap qylmańdar. Shyn máninde, Alla ysyrap etýshilerdi jaqsy kórmeıdi» delingen.
17 Maýsym, 2020
Aty óshkir álgi indet týraly keshe áleýmettik jeli qoldanýshylardyń biri, ájeptáýir pikiri bar zamandas: «Bir mınıstr, bir depýtat shyqty. Endi bir ánshi shyqsa» depti. Sony oqyp otyryp, kókeıde kópten júrgen bir sekemime ábden bekindim: COVID qaýipti me? Kóp ıt qaýipti me? Úlken suraq. Aýyzdan aq ıt kirip, kók ıt shyqpaǵanǵa ne jetsin!
16 Maýsym, 2020
Búgin Qasym-Jomart Toqaevtyń halyqtyń aldynda ant berip, Qazaqstan Prezıdenti qyzmetine resmı kiriskenine bir jyl toldy. Naýryz aıynda Prezıdenttik laýazymdy qabyldap alǵannan keıin alǵashqy suhbatyn el gazetine bergen Qasym-Jomart Kemeluly óziniń basty ustanymdary retinde sabaqtastyq, ádilettilik jáne damý ekenin aıtqan edi. Sondyqtan, synǵa toly bul bederli belesti biz «sabaqtastyq pen ádilettilik saltanat qurǵan damý jyly» boldy dep baǵalaı alamyz.
12 Maýsym, 2020
Ár ulttyń bolmysynda babadan jetken qasıet bar. Ǵasyrlar boıynda halyqtyń dúnıetanymy men ulttyq bolmysymen bite qaınaǵan, hatqa túspegenimen urpaqtan-urpaqqa sabaqtasyp berilgen dástúr mádenıeti keıde shyrqaý shyńyna jetip, keı tusta syrttan engen keri áserlerden qundylyǵynyń baıybyna jetpegen soń kómeski tartady. Túbinde izgilik jatqan ol ǵuryptardy tanýdan utpasaq, utylmaıtynymyz haq.
12 Maýsym, 2020
О́ndiristi óristete alamyz ba?
Ortalyq Azııa elderindegi agrarlyq salanyń damý deńgeıine kóz júgirtip kóreıik. Byltyr О́zbekstanda aýylsharýashylyq salasynyń IJО́-degi úlesi 28,7 paıyzǵa jetipti. Shıkizat resýrsyna kende emes Túrikmenstan da atakásipti damytyp jatqany baıqalady – 20 paıyz. Úshinshi orynda 19,2 paıyzben Tájikstan tur. Qyrǵyzstanda aýyl sharýashylyǵynyń IJО́-degi úlesi 11,6 paıyz bolsa, Qazaqstanda bar bolǵany 4,4 paıyz.
11 Maýsym, 2020
Aqparattardyń túrlenýi – ǵajaıyp qubylys
Aqparat zamanynda ómir súrip jatyrmyz. Aldaǵy ómirimiz úshin munyń mańyzy úlken. Aqparattardyń formasy men berilisi túrlengen saıyn biz ertegilerde aıtylatyn ǵajaıyptar álemine ene túskendeımiz.
10 Maýsym, 2020
Balalar ádebıeti: bulyńǵyr bolashaq...
Qazirgi tańda jas óskinderdiń boıyna qazaqylyqty sińirýge, janymyzǵa jaqyn ulttyq bolmysymyzǵa ısindire tárbıeleýge baılanysty synı pikirler óte kóp. Munyń barlyǵy aınalyp kelgende atalǵan salada úńireıip kózge kórinip turǵan olqylyqtardyń keń aýqymyn kórsetse kerek.
08 Maýsym, 2020
Múftııat ýaǵyzdardy nazarǵa alyp, saraptaýdan ótkizgeni jón
«Jigittikte jannan kesh te is qyl, ólseń, ólesiń. О́lmeseń, kisi bolasyń» degen eskiden kele jatqan sóz bar. Sonysymen babalar urpaǵyna taǵdyryma jazǵany sol dep buǵa bermeı, is qyl, eńbek et deıdi. Al qazaqtyń baǵyna bergen dana, ýáli sózdi Máshhúr Júsip «Bireý kedeı bolsa: «Qudaı kedeı qyldy». Bireý jaman bolsa: «Qudaı jaman qyldy. «Bireý nadan bolsa: «Qaıtsin, Qudaı nadan qyldy» deý, mundaı sózder Qudaıdy jamandaǵan bolady. Ne tapsa árkim óz pıǵylynan, óz kásibinen tappaq. Qudaı eshkimdi zorlyqpen kedeı qylmaıdy, eshkimdi zorlyqpen jaman qylmaıdy, eshkimdi zorlyqpen nadan qylmaıdy. Qudaı bermeıtuǵyn sarań emes, saqtaı almaıtyn osal emes. Ne kemshilik bolsa, pendeniń óz peıilinen, óz osaldyǵynan», degen oı aıtady.
05 Maýsym, 2020
Qanshama urpaq ańsap, armandap, zaryǵyp jetken táýelsizdikke qol jetkizgenimizge de úsh on jyldyqtyń júzi bolyp qaldy. Bodandyqtyń qamyty alqymnan alyp, tynysty talaı taryltty. Qasiret tańbasyn da kıgizbeı qoımady. Biraq qaısar qazaqty nıeti qaraýlar joıa da, joǵalta da almady. «Elim-aılap!» júrip qazaq eldigine jetti. Burynǵy babalar bórili baıraq, aq tý ustasa, búgingi jurtymyz úsh birdeı eldik belgisin ornyqtyryp otyr.
04 Maýsym, 2020
Mamandardyń aıtýynsha, indetke shaldyqqandardyń kópshiliginde aýrýdyń belgileri birden baıqalmaıdy eken. Alaıda naýqasta belginiń bolmaýy, onda vırýstyń joqtyǵyn bildirmeıdi. Qaıta, sımptomsyz júrip talaı janǵa juqtyrary anyq. Al ımmýnıteti álsiregen tusta shyǵa keledi. Ol kezde bári kesh bolýy múmkin. Qoǵamdy ishteı kemiretin jegiqurt – rýhanı indetter de osyǵan uqsas. Meıli, ony paraqorlyq, jemqorlyq nemese sybaılastyq deńiz, qoǵam músheleri aǵaryp, arylmaǵan soń, ol qalypty jaǵdaıǵa aınalyp, belgileri baıqalmaǵan kúıi búkil aǵzaǵa jaıyla beredi. Bul – búgingi qoǵamnyń keıpi...
04 Maýsym, 2020
Áziret Áliniń «Ǵylym bir núkte edi, nadandar ony kóp núktege aınaldyrdy» degen taǵylymdy támsili, súıekti sózi bar. Osy bir oqshaý oıdan taǵan tartsańyz, sana ishinde úlken dúmpý paıda bolatyndaı. Núkte – adamzat móri, bolat qorǵasyndaı aýyr, qaqqan shegedeı myqty. Qalamdy aq paraqqa qoısańyz, aldymen núkte paıda bolady. Adamnyń ǵumyry sekildi sóılem núktemen bastalyp, núktemen támamdalady. Lep belgisindeı symbatty bolmasa da, suraý belgisindeı ádemi órnektelmese de, nyǵyz núkte – aıaqtalǵan tııanaqty oıdyń jemisi. Bir tarmaqqa shalqar oıdy kógendep qoıady. Tujyrym týdyrady, aqıqatty áıgileıdi.
03 Maýsym, 2020
О́tken ǵasyrlarda qazaq dalasyn otarlaýshylar «orys-qazaq shkoly» deıtin mıssıonerlik baǵytta mektepter ashyp, buratanalar arasynan «túzemdik elıta» shyǵarýdy maqsat tutty. Túzemdik elıtanyń bilimin bastaýyshtyq deńgeıde shektep, otarlyq basqarý júıesiniń eń tómengi dárejesi pısar-tilmash sııaqty bolmashy qyzmetke ornalastyrý arqyly, olardy óz maqsattaryna paıdalandy. Túzemdik elıtany halyq arasynda «teris oqyǵandar» dep atady.
03 Maýsym, 2020
«О́zge jurt aspan-kókke asyp jatyr...»
«Maldan maldyń nesi artyq, bir-aq asym eti artyq. Erden erdiń nesi artyq, bir-aq aýyz sózi artyq» deıdi babalarymyz. Bul sózine isi saı keletin, aýzynan shyqqandy mindetti túrde oryndaıtyn adamdy meńzegeni. Iаǵnı, erdiń artyqshylyǵyn aıqyndaıtyn basty qasıet – tyndyrǵyn isi bolsa kerek.
02 Maýsym, 2020
Ǵylym – rýhanııattyń kózáınegi. Kez kelgen jaratylys jumbaǵynyń ishki astaryna úńilip, jan qupııasyn jaryqqa shyǵaratyn sana bıigindegi tolǵam. Alyp aqyl ıesi Abaı atamyz «adamnyń kóńili shyn meıirlense, bilim-ǵylymnyń ózi de adamǵa meıirlenip, tezirek qolǵa túsedi» dep tápsirleıdi.
01 Maýsym, 2020
Zulmat, zulymdyq – «qara túnek» degen maǵyna beredi. Sańylaýsyz, sáýlesiz, soqyr qarańǵylyq. Kúshteý, qınaý, qyryp-joıý, zorlyq-zombylyq jasaý, adam óltirý degen maǵynasy da bar. Aıdyń nury, juldyzdyń jaryǵy túspeıtin túpsiz qarańǵylyqta japanda jalǵyz qalǵan adamnyń boıyn qorqynysh bıleıtini sııaqty, zulymdyq ta eldiń boıyna úreı bolyp enedi, sóıtip súıekke sińedi. Zulymdyq – qoldan jasalady, zulmatty uıymdastyrǵan zalym bolady, al zobalańǵa ushyraǵan jurt «mazlum» atalady. Bul oraıda «mazlum» – qazaq halqy, al «zalymnyń» Stalın ekeni belgili.
31 Mamyr, 2020
