Pikirler
Zaman damyp, nebir tehnologııalar alǵa ozǵan ýaqytta osyndaı iri-iri saýda oshaqtary qashyqtyqtan ashylatyn qaqpalar ornatýyn qarapaıym halyq talap etýimiz kerek dep oılaımyz. Bul birinshiden tazalyqty kúsheıtse, ekinshiden eki qolyna zildeı dorba ilip jóńkilip jatqan jurtqa kóp kómek bolar edi.
22 Naýryz, 2020
Mine, kún men tún teńeletin, tabıǵat gúldenetin, barsha jurt yryzdyqqa keneletin Ulystyń uly kúni – áz Naýryz kelip jetti. Baǵzy babalarymyzdyń bul kúnge aıryqsha mán bergeni týraly kóne jazbalarda jıi aıtylady. Mysaly, grek tarıhshysy Kvınt Kýrsıı Rýftyń «Eskendir joryǵy» degen eńbeginde Ulystyń uly kúni tań shapaǵy qylań bergen mezette qaǵan ordasyna kún beıneli tý tigilip, alańǵa shymqaı qyzyl kıim kıgen 365 bozbala shyǵyp, jyl ishindegi árbir táýliktiń shejire-baıany sııaqty 365 kúı tartqany týraly tamsana baıandalǵan. Sodan soń eldiń batagóı abyzy ortaǵa shyǵyp, el tilegin Táńirge jetkizer 9 kúıin qobyzben tartady eken. Al Tan-shý jylnamasynda túrkilerdiń kóktem mezgilinde tasattyq berip, Táńirge táý etetini aıtylǵan. Jer-jahan jańarǵan, kóńilder aǵarǵan, dúnıe tazarǵan bul kúndi atalarymyz qasıetti taýǵa baryp Táńirge táý etip, kókke aq shashyp, otqa maı tamyzyp toılaǵan eken. Rashıd ad-dın men Ábilǵazy bahadúr bul kúndi Ergeneqonnan shyǵýymen baılanystyryp, ony erkindikke qol jetkizgen mereke retinde áspetteıdi. Ábý Raıhan ál-Bırýnı túrki jurtynyń naýryzdy «jańa kún» dep toılaıtynyn jazǵan.
22 Naýryz, 2020
Naýryz merekesiniń rýhanı mańyzyn zoraıtatyn tetikteriniń biri – tatýlyq meıramy ekendigi. Iаǵnı naýryz kúni arazdasqan adamdar keshirisip, tatýlasady. О́ıtkeni tatýlyq – berekeniń basy. «Tórteý túgel bolsa – tóbedegi keledi, altaý ala bolsa – aýyzdaǵy ketedi» degendeı tatýlyqtyń týy jelbiregen jerde eldiń yrysy ósedi, baǵy artady, bolashaǵy baıandy bolady.
21 Naýryz, 2020
M.Áýezovtiń «Abaı joly» romanynda Abaı qaladaǵy jaqyn dosy Pavlovqa jolyǵyp, bul obadan el qalaı saqtanýyn suraıdy. Sonda Pavlov salt-dástúr bolsa da, janazaǵa halyqty jınap, as berýdi ýaqytsha doǵara turýdy máslıhat etedi. Dál osy sózdi juma namazǵa jınalǵan qaýymǵa jetkizýin Abaı qala meshitiniń halfesi Sarmollaǵa aıttyrady.
20 Naýryz, 2020
Buryn bizge muǵalimder áp-sátte kúshine enip, ulaspaly sıpat alyp shyǵa keletin tizbekti reaksııa atom qýatynda ǵana bolady dep túsindirýshi edi. Sóıtsek mundaı joıqyn kúshke qaterli aqparat kózi de ıe eken. Qytaıdan bastalyp, qazir dúnıeni sharpyp otyrǵan koronavırýs dertine shaldyqqandar sany ázirge júz myńnan asyp, qaıtys bolǵan adamdar san alty myńnyń ústine shyqqanymen óz tarıhynda budan da zor quqaılardy bastan ótkergen jeti mıllıard adam balasy buryn-sońdy bolmaǵan dúrbeleńdi bastan keshýde.
19 Naýryz, 2020
Elbasy jáne Atatúrik: 19 sanynyń tylsymy
Tereń tarıhtan taǵylym izdep tin tartsaq, ar jaǵynan tutas túrkiniń tuǵyry bıik tolaǵaı tulǵalarynyń sulbasy sán-saltanatymen atoılap shyǵa keletini belgili. Álde bizdiń taǵdyrymyz atalarymyz alyp-alyp basqan osynaý abat aımaqtan bir eli ajyramaı, kindigimizdiń qara shańyraqta baılanǵanynan ba, kim bilsin?
19 Naýryz, 2020
Tárbıeniń toqyraý sebebi nede?
Osydan bes jyl buryn «Egemen Qazaqstanda» Tóregeldi Sharmanov aǵamyzdyń «Qundylyqtardyń quldyraýy» atty maqalasy shyqqan edi. Sol maqala qart ustaz, seksenge jaqyndap qalǵan ana retinde meni de qatty tolǵantyp, kúni búginge deıin kóterilgen máseleni umyta almaı, tebirenip júremin.
17 Naýryz, 2020
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev halyqqa Úndeý jarııalap, elde alǵash ret engizilip otyrǵan tótenshe jaǵdaıdyń jónin egjeı-tegjeıli túsindirip berdi. Qazaqstanda bir aıǵa jýyq merzimde sanıtarlyq-epıdemııalyq sharalar kúsheıtilip, qaýipsizdikke basymdyq beriledi. Bul – eń áýeli halyqtyń amandyǵy úshin qabyldanǵan sheshim ekeni anyq.
17 Naýryz, 2020
Ult upaıy uranshyldyqpen túgendelmeıdi
Tabıǵat tolǵatyp, býsanyp, tirshilik ataýly túleıtin kezeń de kelip jetti. Jyl jyljyp, birlik pen berekeniń bastaýy – Amal merekesi tórge ozdy. Qys quryǵy ajyrap, jer aıaǵy bosaıtyn, kún shýaǵyn tógip, shuǵylasyn shashatyn bul mezette aǵaıyn bir-birimen saǵynysa kórisip, saqtaǵanyn dastarhanǵa salyp, bir-birine aqjarylqap tilegin aıtqan. Jastar jaǵy saýapty isterge asyǵyp, úlkender meıirlenip bata bergen. Osylaısha saharada kelisim men keshirim, tatýlyq pen týystyq saltanat qurǵan. Bir qýanarlyǵy, elimizdiń batys aımaqtarynda ǵana atalyp ótilip kelgen bul ıgi mereke qazir jalpyulttyq meıramǵa aınalyp barady.
16 Naýryz, 2020
Aqylmandar, adam minezi-qulqynyń uńǵyl-shuńǵylyn zertteıtin psıhologtar, túrli qıynshylyqty jeńýge kómektesetin trenıngter qaptaǵan zamanda kisi ózine nege qol salady? Qudaıym-aý, ǵalamtordy ashyp qalsań da ómirińdi ǵajap etetin keńes ataýlynyń qanshama túri aldyńnan shyǵady.
13 Naýryz, 2020
Azattyq eıforııasyn basqa halyqtyń qalaı bastan keshkenin qaıdam, al qazaq topyraǵynda «táýelsizdik týraly tolǵaý» uzaqqa sozylyp bara jatqan syńaıly. Áli kúnge deıin «táýelsizdikke deıin», «táýelsizdikten keıin» degen pafostyq odanyń taýsylar túri kórinbeıdi. Pragmatızmnen góri sol «babalar ańsaǵan azattyq» tóńiregindegi áńgimeniń góı-góıi «Myń bir tún» hıkaıasynan kem túspeı tur.
12 Naýryz, 2020
Altyn kómbe, mol qazyna taýyp alýdy armandamaıtyn adam joq shyǵar, sirá... Bala kezimizde bizdiń aýylda mynadaı bir ańyzǵa bergisiz áńgime aıtylatyn. Bul sirá, Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan ári, Qazan tóńkerisinen beri kez bolsa kerek.
11 Naýryz, 2020
Qazaq qashanda qyz syılaǵan halyq, qyzdaryn tórge otyrǵyzǵan el. Qyzdardy erekshe erkeletýge tyrysqan atamyz «qyz ósse – eldiń kórki» dep, olardyń sán-saltanatyna erekshe mán berip qaraǵan. Sondyqtan qazaq qyzdary qadym zamannan beri el aldyna shyǵyp án aıtqan, alaman aıtysqa qatysqan.
11 Naýryz, 2020
Lıngıvıst ǵalym marqum Rahmanqul Berdibaev «Keńes dáýirinde qazaq tiliniń 18 myń sózi burmalanǵan, ıaǵnı mán-maǵynasy ózgergen» depti. Osyndaǵy máni ózgerip, maǵynasy aýysqan ataýdyń biri – qatyn sózi. Bul termın ertedegi Túrki qaǵanaty kezinde bıleýshiden keıingi ekinshi tulǵa – onyń súıikti jaryna beriletin qurmetti ataq eken.
06 Naýryz, 2020
Bıyl el astanasy erekshe qarly boldy. Kommýnaldyq qyzmet ókilderine tehnıka quraldary jetpeı, shahardy qardan tazartyp úlgere almaı ábigerge tústi. Álbette Arqanyń aqsha bulttary keń dalada kedergisiz soǵatyn jelmen kósile kóship, jaýyn-shashynnyń bul tóńirekke túsýine múmkindik bere bermeıtini belgili.
04 Naýryz, 2020
Bıyl týǵanyna 175 jyl tolyp otyrǵan jaryqtyq Abaı atamyzdyń keıiske toly: «Kózinen basqa oıy joq, Adamnyń nadan áýresi. Sonda da kóńili tym-aq toq, Jaıqań-qaıqań ár nesi», dep bastalatyn alty shýmaq jyry bar. Osynda aıtylǵandaı, rýhanı ilim-bilimnen, qarapaıym ómirde shahadat pen ǵıbrattan habary joq pendeler jaıly úlken ǵalym Maǵaz ar-Razı: «Kimniń ýaıymy joq, toqshylyǵy kóp bolsa, denesi maıly bolady. Denesiniń maıy kóp adamda jelik paıda bolady. Jeligi bar adam jamandyqqa urynǵysh keledi. Jamandyqqa boıy úırengen adamnyń júregi qatygezdenedi. Júregi qatygezdenip óli kúıge túsken pende pánıdiń qyzyqtaryna batyp ketedi» depti.
03 Naýryz, 2020
Mýzykalyq mádenıet – mektepten
Qazir otandyq baspasózde «orys mektebi» dep jazatyn tilshilerdi baıqaımyn. Álbette, elimizde bilim berý nysanyna qatysty «orys mektebi» degen pasport berilmeıtinin este ustaǵan abzal.
21 Aqpan, 2020
Amanat – adamnyń boıyndaǵy eń asyl qasıeti. Atamyz qazaq «Amanat– molshylyq ákeledi, qııanat– kedeılik ákeledi» degen. Iаǵnı, amanat buzylǵan jerde qııanat qanat jaıady. Ondaı ortada yntymaqtyń irgesi sógiledi, berekeniń qamaly buzylady. Amanattyń túri kóp. Eń úlken amanat adamnyń – jany. Burynǵy abyz-jyraý atalarymyz: «Allanyń amanatqa bergen janyn, kezegi kelgen kezde qaıtaramyn» dep beker aıtpasa kerek.
20 Aqpan, 2020
Abaı jáne onyń dúnıetanymy týraly aıtqanda oı-tanymynyń, ásirese shyǵystyq-dinı tereń tolǵamdarynyń qalyptasýyna yqpal etken tulǵalar týraly toqtalmaı ketý áste múmkin emes. Dala dástúri men halyq fılosofııasyn bala jastan boıyna sińirip, keıin medresede oqyp, til úırenip, ózdiginshe izdengen danyshpannyń Shyǵys pen Batysty tel emip, adamzattyq órege kóterilýine, árıne oqyǵan kitaptary men tálim alǵan ustazdarynyń tıgizgen áseri orasan zor bolǵany anyq. Abaıǵa áser etken sondaı tulǵanyń biri de biregeıi tatar halqynyń uly perzenti Shıhabeddın Marjanı (1818-1889) ekeni belgili.
19 Aqpan, 2020
Jurt kóńili bılikke qaıtse tolady?
Uly oıshyl Abaı atamyzdyń elge barynsha tanymal «Birińdi qazaq, biriń dos, kórmeseń – istiń bári bos» degen ósıet sóziniń mánisine oı júgirtsek, odan ult bolyp uıysýda, halqymyzdyń múddesi úshin kúreste dostyq, tatýlyq, birlik aýadaı qajet ekendigi aıqyn kórinedi. Al elimizdiń birlik pen yntymaqty tý etip, alǵa basýy úshin birinshi kezekte atqarýshy bılik ózine júktelgen mindetti abyroımen atqarýy tıis.
18 Aqpan, 2020
