Serik Qırabaev. Meniń daýysym

Sońǵy kezderi jarııa­­l­anǵan Prezı­denttiń el­degi saıası bılikti bólisý jónin­degi Úndeýi men kezek­­ti jyldyq Jol­daýy búgin­gi qazaq qo­ǵa­myn dúr sil­kin­­dir­gen oqıǵalar bol­ǵany daýsyz. Táýel­siz mem­leket bolǵany­myz­dyń shırek ǵasyrlyq ómirinde naryqtyq júıege kóship, ony ornyqtyryp, Astana sııaqty úlken eldiń bas qalasyn salyp álemge tanyldyq. Aldyńǵy qatar­daǵy 50 eldiń qataryna qo­syldyq. Osy tabystardyń negi­zin­de elimizde demokratııalyq qury­lymdardy tereń­dete damy­typ, Prezıdent qolyndaǵy saıası bılikti Parlament jáne Úkimetpen bólisý týraly oılar kim-kimdi bolsa da qozǵaıtyn, oılandyratyn nárse. Prezıdent onyń ishki jáne syrtqy jaǵ­daı­laryn, bardy qanaǵat tutyp úırenip qalǵan júıemizge ózgeris­ter jasaý qıyndyqtaryn óz sózderinde de, baspasóz betindegi jazǵandarynda da ábden túsin­dirip jatyr. Bıliktiń bir qolda, kúshti Prezıdent qolynda us­talýy zamannyń qajet etýinen, ishki tártipti berik ustap, ótpeli kezeńde qoǵamnyń damýyn jın­aqy júrgizýdiń amaly bolǵanyn bildik. Endigi kezeńde eldegi saıa­sı bılikti Parlament jáne Úki­­met­pen bólisip, olardyń óz mo­ı­nyn­daǵy istiń atqarylýyna jaýap­kershilik­ti arttyrý qajettigin aıtty. Bul – shyn demokratııaǵa, bıliktiń álem mo­ıyn­daǵan joly­na birtindep kóshýdiń joly. Árıne, ońaı jol emes. Ony syrt kóz, biraz ómir kórgen biz­der­diń kózderimiz anyq kóre­di. Qazaq psıhologııasynda kón­bistik basym. Ol nege de bolsa tez úırenedi, kóndigedi. Sodan ony qozǵaý ońaıǵa túspeıdi. Buryn má­sele sheshpeı, bárin joǵaryǵa sil­tep úırengen mı­nıstr­­lerdiń, jańa zań qabyl­daýǵa jeńil­deý qaraımyn depý­tat­tardyń psı­­ho­­logııasy da tez kón­­dige qoı­maı­dy. Onyń keı­bir kóri­nisteri Pre­zı­dent qatys­qan sońǵy Úki­met oty­ry­synda anyq baıqaldy. Osy qıyn­­dyqtardy attap ótpeı, zerttep, shyn maǵynasyndaǵy zań máselelerin tereń ıgerýge ynta kerektigi, mınıstrlerdiń óz jumysyn ózi batyr sheshim­dilik­pen atqaryp, onyń nátıjesine ózi jaýap berýi qazirgi zamannyń talaby ekeni túsinikti. Prezı­dent Joldaýynan keıin sóı­legen sózinde Úkimet bas­shysy B.Saǵyntaev máseleniń osy jaǵyn basa jáne oryndy aıtty. Jaqsy lebiz. Bılikti bólisý, qolyńdaǵy isińdi laıyqty dárejede atqarý, jaýapkershilikti seziný kadrdy ósiredi. Birde tyńdap, birde tyń­­damaı, talqylanyp jatqan máselege qol kótere salatyn depý­­tattardyń zamany ótti. Mem­­lekettik qyzmetkerlerdiń adam­­dy qabyldamaı, onymen sóı­les­peı, ońashalanýy da kel­meske ketýi kerek. Keńes óki­meti kezinde res­pýb­­lı­ka bas­­shylarymen tildesý (keıde qabyl­daýǵa suranyp, keıde telefonmen) onsha qıyn bol­maıtyn. Bizdiń zamanymyzda ýaqytyna qaraı Elbasymyz ǵana júıeli qabyldap jatady. Al mınıstrlerimiz telefon kóterýden, kezdesýden qashady. Onyń sebebi másele sheshpeıdi, sheshe almaıdy, sondyqtan eshkimdi kórýge qulyqsyz. Me­niń ózim saqaldy basym­men, 90-ǵa kelgen jasymmen taıaýda ózim tanıtyn bir mınıstrge kire al­maı kettim. Men keńse jaǵalap, bir­deńe su­rap júretin adam emespin. Esh­kim­ge bar­maıtynym da, telefondy sırek soǵa­tynym da sodan. Osyndaı jaǵdaı­la­rdyń bári ózgerýi kerek. Prezıdent osy­ny aıtyp, óz betińshe jumys istep, jaýap­­ker­shilikten qashpaı, elmen qa­rym-qa­ty­nasqa uqypty qaraýǵa úıretip otyr. Shyn demokratııaǵa osylaı jetemiz. Osymen qabat jarııalanǵan Prezı­dent Joldaýy – Qazaq­standa tehno­logııalyq revolıý­sııa jasaýǵa úndeıtin batyl ıdeıaǵa toly, asa qajet qujat. Onyń problemasyn Joldaýdyń aty-aq aıqyndap tur. «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik». Kapıtalıstik qoǵamda damý degen básekege qurylady. Básekege de qabilet kerek. Biz sol básekege kezinde daıyn bola almadyq. Tek sońǵy kezde Elbasynyń úıretýimen qozǵalys bastaldy. Sonyń arqasynda aldyńǵy qatarly elý eldiń biri boldyq. О́mir ózgerip keledi. Biz de buryn­ǵy qalypta qalýǵa tıis emespiz. Endigi jańarý osyny kóz­deıdi. Ol tehnologııany meń­gerýdegi halyqtyń, jumys adamy­nyń mindetin aıqyn­daı­dy. Ár adam ózi jumys isteıtin, aı­na­lasyn­daǵy tehnıkalyq qural­dyń, mashınanyń tetigin bilýi kerek. Bizdiń kári tartqan ómiri­mizge de uıaly telefon, kompıýter, tele­vı­zor sııaq­tylar kirdi. Uıaly tele­fon­dy jaq­sy meńgergen adamnyń ózi onyń kómegi­men kóp jumys (tele­fon soǵý, sóı­lesý, tipti alys­taǵy sóılesý­shiniń sýre­tin kórip turý, foto, ýaqyt bel­gi­leri, t.b.) atqara alatynyn kór­dik. Buryn jumys­ty qolmen is­teı­t­inderdiń bári kom­pıý­terge kósh­ti. Bul búkil halyq­tyń teh­no­lo­gııalyq saýatyn ashýdy kerek etedi. Osyny ǵylym men tehnıka­nyń ár salasynda damytyp, ónimniń jańa modelin jasaý, álemdegi tehnologııalyq báse­kege túsý bizdiń endigi is-qı­my­ly­myz­­dyń negizine aına­lýǵa tıis. О́ndi­riske sıfr­lyq tehnologııa kirgizý, so­nyń negizinde jańa salalar qurý, bıznes ortany keńeıtý, jap­paı kásip­ker­likke kóshý bizdiń ekonomıkany jedel jań­ǵyrtýdyń joly bolyp taby­­lady. Ol Prezıdent kór­set­ken bes ınstıtýttyq reformany iske asyratyn Ult josparynyń aıasyna kiredi. Biz – qarajatty osy kún­ge deıin memleketten surap úı­rengenbiz. Pre­zı­dent memle­ket­tiń ekonomıkaǵa táýel­dili­gin azaıtý, jeke men­shik­tik serik­testik quryp, jappaı kásip­ker­likti keńeıtý ıdeıasyn usynyp otyr. Bul da zaman talaby. Prezıdent Joldaýyndaǵy biz úshin mańyzdy ıdeıa – adamı kapıtal máse­lesi. Ol stý­dent­terdiń bilimdi óz beti­men tehnologııalyq izdenis negi­zinde alýyn, ǵylymı-ınno­va­sııalyq áleýetti damytý máse­lelerin qozǵady. «О́skeleń ur­paq­ty rýhanı-adamgershilik rýhynda tárbıeleý», «qazaq tiliniń basymdyǵy saqtalady» degen sózder bar Joldaýda. «Ultjandylyq» degen buryn aıty­la bermeıtin talap bar. Osylardyń bári – ulttyq damý­dyń, ulttyq til men ǵylym­nyń máseleleri. Prezıdenttiń bulaı aıtýy bizdiń ult tilimen ǵylymda kútken sózderimiz. Bul aıtqandarym Prezıdent Jol­daýynyń Qazaqstannyń jedel damýyna úles qosýǵa ún­deı­tin mańyzdy qujat eke­nin ta­ny­tady. Ol bizdiń elimizde bú­kil­­ha­lyq­tyq qozǵalys týdyrýy kerek. Elbasy Nursultan Nazarbaev Alla taǵalanyń qazaqqa: «Qıyn­shylyqty kóp kórgen halyq ediń, endi bir silkinshi!» – dep bere salǵan Paıǵambary ǵoı. Tynym­syz, izdenimpaz, birinen soń biri týyndap jatatyn jańa ıdeıalar ony Qazaqstandy osy dárejege kóterýge jetkizdi. Alla oǵan ómir bersin! Toqsanǵa tolýyna bir aı ǵana qalǵan qarttyń aǵalyq batasy bolsyn bul tilek! Meniń daýysym osy! Serik QIRABAEV, QR UǴA akademıgi