Memleket basshysy bıylǵy Joldaýynda «Biz sıfrly tehnologııany qoldaný arqyly qurylatyn jańa ındýstrııalardy oryndaýǵa tıispiz. Bul – mańyzdy keshendi mindet. Elde 3D-prıntıng, onlaın-saýda, mobıldi bankıng, sıfrly qyzmet kórsetý sekildi densaýlyq saqtaý, bilim berý isinde qoldanylatyn jáne basqa da perspektıvaly salalardy damytý kerek» degen edi.
Elbasy tapsyrmasyna oraı elimizde «Sıfrly Qazaqstan» jobasyn júzege asyrý qarqyndy túrde qolǵa alyndy. Qazir baǵdarlamaǵa baılanysty tórt negizgi baǵyt bar: birinshisi – aýyl-aımaqty keń jolaqty ınternetpen qamtamasyz etip, elimizdiń tranzıttik múmkindikterin arttyrý, ekinshisi – barlyq salada sıfrly tehnologııany engizý, úshinshisi – memlekettik organdar jumysynyń sapasyn arttyrý bolsa, tórtinshisi – IT mamandardy daıarlaý.
Mańyzy zor memlekettik baǵdarlama bılik pen halyq arasyndaǵy baılanystyń sapalyq deńgeıin jaqsartyp, sıfrly tehnologııany engize otyryp, qoǵamnyń bir-birimen tikeleı baılanysty barlyq salasynyń damýyna jol ashady. Sondaı-aq áleýmettik saladaǵy ózekti máselelerdi sheshýge de septigi tıedi. Máselen, qazir halyqty jumyspen qamtý óte mańyzdy. Atalǵan jobadaǵy «E-Halyq» júıesi birinshi kezekte osy máseleni sheshpek. Bul júıede barlyq aqparat jınaqtalady. Qansha adamnyń jumysy bar, qanshasy áleýmettik tólemder alady, jumyssyz júrgeni nemese ózin jumyspen qamtyǵan adamdar sany qansha – osynyń bárine baılanysty tolyq maǵlumat bolady. Ásirese jumyssyz júrgen aýyl turǵyndary bul jobanyń jemisin kóretin kún alys emes. Olar qoljetimdi aqparat joq bolǵandyqtan, amaldyń joqtyǵynan, jumyspen qamtý ortalyqtaryn jaǵalaýǵa, tipti qaıta-qaıta barýǵa májbúr bolýshy edi. Aýyly aýdan ortalyǵyna jaqyn bolsa bir sári, al shalǵaıdaǵy eldi mekenniń jumyssyz turǵyndarynyń ári-beri júrýge keıde shama-sharqy da kele bermeıdi. Bir barady, eki barady, oılaǵany oryndalmaǵan soń qolyn bir silteıtini aıdan anyq. «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasynyń «E-Halyq» júıesine kóshkennen keıin jumyssyz qarapaıym adamdardyń qoly uzarady. Olar jumyspen qamtý ortalyqtaryna sabylyp barmaı-aq turǵylyqty mekenjaıy boıynsha jumyssyz retinde jergilikti ákimdikte tirkeletin bolady. Sonymen birge, qandaı memlekettik qoldaý túrlerine quqyǵy bar, sol týraly da ákimdikten jan-jaqty aqparat alýǵa múmkindigi bar.
Aıta ketý kerek, «Sıfrly Qazaqstan» jobasy tek IT salasyna ǵana qatysty dep túsinetinder kóp. Tipti de olaı emes. Bul baǵdarlama barlyq salaǵa tikeleı qatysty. О́ıtkeni «Sıfrly Qazaqstan» elimizdiń bir-birimen tyǵyz baılanysty búkil salasynyń jumysyn jańa sapaly deńgeıge kóteredi degen úmit bar. Baǵdarlama boıynsha 2020 jylǵa deıin IT sektorynyń ishki jalpy ónimdegi úlesin 5 paıyzǵa jetkizý josparlanyp otyr. Oǵan da kóp ýaqyt qalǵan joq. Sol merzimge deıin 150 myń jumys orny ashylmaq.
Halyqty eńbekpen barynsha qamtý arqyly Qazaqstan ekonomıkasynyń basqa salalarynyń damýyna jol ashylady. Osy jumystyń nátıjesinde básekege qabiletti mamandar shoǵyry irikteledi. Qajet bolsa, olardy qaıta oqytý men daıarlaýdan ótkizedi. Al básekege qabiletti mamandar daıarlaý arqyly elimiz boıynsha eńbek ónimdiligin 37 paıyzǵa jetkizý josparlanyp otyr. Demek, Qazaqstannyń ekonomıkasy órkendep, óndiris pen syrtqa ónim shyǵarý kólemi aıtarlyqtaı artady degen sóz.
«E-Halyq» júıesi qordalanǵan kóp máselelerdiń túıinin tarqatýǵa sep bolady dep kútilýde. Máselen, «Aýyldyq okrýgte qansha adam jumyssyz, qansha jaldamaly jumysker bar, qansha adam ózin eńbekpen qamtyǵan?» degen saýal qoıylar bolsa, dál qazir ártúrli aqparat alar edińiz. О́ıtkeni,eńbek naryǵyndaǵy jaǵdaı kún saıyn ózgerip otyr. Aqparattyń ala-qula bolmaýy men esep-qısapty júıelendirýge sıfrly tehnologııa ǵana múmkindik beredi. Sonymen birge «E-Halyq» júıesinde turǵyndardyń barlyq tirshiligine baılanysty aqparat jınaqtalady. Aıtalyq, «Qazaqstandaǵy aýyl turǵyndarynyń qanshasy úı janyndaǵy baý-baqshalyq telimdi ıgerip, otbasy dastarhany úshin qansha azyq-túlik daıyndaıdy?» degen saýalǵa statıstıkalyq dál derek taba almaı qınalǵanymyz bar. Endi osyndaı aqparatty da «E-Halyq» júıesinen tabýyńyzǵa bolady. Eńbek resýrstarynyń qoryn jınaqtaý men halyqty nysanaly toptar boıynsha jumyspen qamtýdyń naqty sharalaryn aıqyndaýǵa, ózin ózi jumyspen qamtyǵan azamattardyń naqty esebin jasaý men ár otbasyndaǵy jeke qosalqy sharýashylyqtar jaıly derekterdi durystaýǵa da baǵdarlamanyń úlken kómegi bolmaq. Sondaı-aq, taǵy bir mańyzdy másele. Ol – ishki eńbek kóshi. Jasyratyny joq, bul qazirgi tańdaǵy kókeıkesti máseleniń biri. Ony da retteý men úılestirý, tıisti aqparattardy udaıy jańartý júzege asatyn bolady. Bul eki qolǵa bir kúrek taba almaı otyrǵan turǵyndar úshin aıtarlyqtaı kómek. Kópshiliktiń jańa júıege úrke qaramaýy, úshin Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenova respýblıkanyń birqatar oblystarynda bolyp, «E-Halyq» júıesine baılanysty túsindirý jumystaryn júrgizdi. Jurt jańa júıeni durys qabyldap otyr.
Kópshiliktiń bul júıege baılanysty alańdaıtyny – málimetterdiń qaýipsizdigine baılanysty. Aqparattyq júıedegi málimetterdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin jeke kanaldar júıesi jasalatyn bolady. Árıne, munyń bári qarajatqa kelip tireledi. Oblystyq jáne jergilikti bıýdjetten osyǵan qarjy bólý jónindegi jumys júrgizildi. Sondyqtan júıedegi aqparattardyń qaýipsizdigine turǵyndardyń alańdamaýyna bolady.
Sondaı-aq – «E-Halyq» jobasy Qazaqstannyń eńbek naryǵyn taldaý men monıtorıng júrgizýge kómektesedi. Halyqtyń naqty sanyn anyqtaý men ishki jáne syrtqy kóshi-qonǵa monıtorıng júrgizýge, áleýmettik álsiz sanatqa jatatyn jáne jumyssyz júrgen, ózin ózi jumyspen qamtyǵan adamdar men barlyq memlekettik aqparattyq júıeler málimetin jandandyrýǵa, turǵyndardyń turmysy men tabysyna baılanysty dálme-dál derekter túzýge «E-Halyq» baǵdarlamasy jol ashady degen senim bar.
«E-Halyq» júıesiniń negizgi maqsaty –birinshiden, Qazaqstandaǵy árbir azamattyń áleýmettik mártebesin anyqtaý, ekinshiden, jergilikti basqarý organdarynyń múddeleri men qajettilikterin saraptaý, arqyly atqarýshy bıliktiń jalpymemlekettik saıasatyn júrgizý. «E-Halyq» jobasy órkenıetti elder qataryna qosylý maqsatynda arshyndy qadam jasap otyrǵan Qazaqstannyń qaı salada bolsyn básekelestik baǵytynan taımaı, jańa sapalyq bıikterden kórinetindigin aıǵaqtaıdy.
Ǵalym OMARHAN, «Egemen Qazaqstan»