Aqtóbe óńirinde óndiristi jańǵyrtý oń jolǵa qoıylǵan

Memleket basshysy atap kórsetkendeı, munyń ózi dástúrli bazalyq salalardy damytýǵa sony serpin bermek. Osy oraıda ónerkásibi órken jaıǵan Aqtóbe oblysynda tyń is-sharalar kesheni belgilenip, júzege asyrylyp keledi. Jańǵyrtý degenimiz burynnan bar ındýstrııalardyń ekinshi tynysyn ashyp, onyń órge ozýy úshin qosymsha qarajat quıý uǵymyn beretini belgili. 

Saıyp kelgende aımaq­ta qolǵa alynǵan jańǵyr­tý jumystaryna tán basty erekshelik – árbir kásip­orynmen derbes jumys isteý úr­disi engizilgeni. Tıisti jol kartasy da osy maqsatqa yńǵaılastyrylǵan. Bıyl oblysta jańǵyrtylýǵa tıis­ti nysandar qatarynda jıyrma kásiporyn bar. Onyń ıeleri óz óndi­ris­terin nyǵaıtý úshin oǵan 12 mıllıard teńge ın­ves­tısııalyq qarajat quıý­ jóninde esep jasapty. Arnaıy tizimge en­bese de, óńirde óndiristiń ár túr­li salalarynda bul má­se­lege qatysty qadam jasaı bastaǵan kásiporyndar qa­tary kóbeıip keledi.

Bul talpynystar nátı­je­siz de emes. Eger soń­ǵy úshin­­shi toqsannyń qorytyn­dy­­synda óńirdegi barlyq áleý­mettik-ekonomıkalyq kór­­setkishter boıynsha ósý de­rekteri tirkelse, munda jań­ǵyrtý jolyn ustanǵan ón­diristik kásiporyndardyń eleýli úlesi bar ekenine shek­ keltirýge bolmaıdy. Son­daı-aq osy ýaqyt ara­ly­ǵynda óńir óńdeý óner­kásibi boıynsha elimiz boıynsha birinshi orynda ıelengeni de jańǵyrtý jumystarynyń jemissiz emes ekenin kórsetedi. Aı­talyq, óndirilgen ónim men shıkizattyń kólemi jó­­nindegi astronomııalyq sandardy alǵa tarta sóı­leı­tin basshylar bar. Bul­ sonshalyqty maqtan tu­týǵa, jelpinip aıtýǵa tu­rarlyqtaı kórsetkish bola almasa kerek. О́ıtkeni ónim­di óndirý bar da, óń­deý bar. Tipti ekeýiniń aıyr­ma­shylyǵy jer men kókteı de­se de bolady.

Qazirgi qolda bar derekter ótken toǵyz aıdyń ishinde on bes kásiporynda 9,5 mıllıard teńgeniń jań­ǵyrtý jumystary júrgizil­genin aıǵaqtaıdy. Aldaǵy maqsat – jyl aıaǵyna deıin joǵaryda kórsetilgen mejege jetý. Árıne, kásip­oryndardy jańǵyrtý ju­mys­tary qur, jalań tizbege qurylmaýǵa tıisti. Eger onyń qorytyndysynda eń­bek ónimdiligi ósip jat­sa – al­ǵa qoıylǵan maqsat­tyń oryndalǵany emes pe? Bul baǵytta aqtó­belik ón­dirisshiler jyl qory­tyndysy boıynsha eńbek ónimdiligin 12,5 paıyzǵa kóterýdi kózdep otyr, deıdi Aqtóbe oblysy ákiminiń oryn­­­basary Qaırat Beke­nov.

Sonymen birge ol, óńirde ónimniń ózindik quny men qaıta óńdelýin tereńdetý jóninde de aýqymdy sharalar belgilengenin aıtyp berdi. Búgingi tańda oblys­ta jańa jelilerdi iske qosý esebinen shyǵarylatyn ónim­­­niń ekologııalyq jaǵ­daıyn jaqsartý másele­leri de qosa oılastyrylyp ­otyrǵany –jańashyl­dyqtyń bir jarshysyndaı áser qaldyrady. Sóz joq, bul tıimdilik pen paıda ákele alatyn jobalar qataryn tolyqtyrmaq.

Qazirgi kezde oblys­ta bá­sekege qabiletti iri kásip­oryndardyń ın­dýs­trııalan­dyrý deńgeıin kó­terýge jan-jaqty kóńil aýdaryla bastaǵany da úl­ken senim týǵy­zady. Osy arqyly eks­port­tyq ón­diristerdi da­mytýǵa jol ashy­lary anyq. Eń bastysy, osyn­daı tásil arqyly jyl aıa­­ǵyna deıin óndirilgen ónim­niń qosymsha ósimi men óndiristik basqarý tehnologııasyn jańa deńgeıge kóterý qarastyrylǵan. Ekin­shi bir turǵydan alǵanda bul ımporttyq taýarlar mól­sherin eleýli túrde shekteýge jol ashatyn ıgi is bol­maq.

О́nerkásiptik kásip­oryn­­­­dardy jańǵyrtý isin júr­gizýmen qatar, oblys­ta qurylys salasyna da ja­ńasha kózqaras engizý má­se­leleri oılastyrylǵan. Mun­daı ómirsheń bastama birinshi kezekte jergilikti qurylys ındýstrııasynyń ónimderin paıdalanýǵa ba­symdyq berýden kórinis taýyp otyr. Onyń nátı­je­leri de táp-táýir deýge bo­lady. Qazirgi kúni aımaq­taǵy qurylys kompanııa­lary ózderine qajetti mate­rıaldarynyń 80 paıyzyn jer­gilikti jerden paıdalanylady. Árıne, bul arada sement jáne metall sekildi qurylys materıaldarynyń túrleri ózge óńirlerden jet­­kiziledi.

Qysqasy, jańǵyrtý ju­­mys­tarynyń órisi de, aý­qy­­my da keń bolsa, bul jaǵ­­daı Prezıdent Jolda­ýynda aıtylǵan keshendi min­detterdiń oıdaǵydaı oryn­dalýyna tolyq negiz qa­laıdy. Bul rette oǵan tek iri kásiporyndardy ǵa­na emes, sonymen birge or­­tasha óndiris oryndaryn tartýdyń tıimdiligi de mol bolmaq. Qazir oblysta atqarylar istiń bas­ty salmaǵy osy máselege qaraı oıysyp ke­ledi. Son­daı-aq óńirde jańǵyrtý máselelerine qatysty is­ke asyp jatqan keshendi sha­ralar oǵan áleý­mettik sala­lardyń da qatysýyn kózdeıdi. Bul oraıda EKSPO-2017 maman­dan­dyrylǵan halyqaralyq kór­me kezinde kópshilik ta­nysqan jobalar endigi kezekte el ıgiligine qyzmet etýi kerektigi bul istiń ar­qa­ýy bolmaq.

Taıaýda Aqtóbede ót­ki­­zil­gen ınvestısııalyq fo­rým­nyń basty jelisi dál osy máselege arnalǵany da aıan. Mundaǵy bas­ty maq­sat ómirsheń tehnologııa­lardy jergilikti óndiris orynda­ryna ornyqtyrýdan týyn­daıdy. Túıip aıtqan­da, oblystaǵy iri kásip­oryn­­dar aldaǵy jylda­ry tehnologııalyq jańǵyrtý isine asa qomaqty qarajat bólýdi oılastyryp otyr. Álbette, basty másele tyn­­dyrylǵan is pen túpki ná­tıjede emes pe? Osy oraıda aqtóbelik óndirisshiler jań­ǵyrtý isine jumsaǵan qa­rajatynyń mólsherine saı budan tıisti qaıtarym ala­tynyna senim bildirgimiz keledi.

Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan»

AQTО́BE