2021 jyly 12 naýryzda Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti fılologııa fakýltetiniń shetel fılologııasy kafedrasynyń muryndyq bolýymen uly tulǵanyń týǵanyna 85 jyl tolýyna arnalǵan «Oljas Súleımenov – HHI ǵasyr adamy» taqyrybynda halyqaralyq ǵylymı-ádistemelik vebınar ótti, dep habarlaıdy Egemen.kz ýnıversıtettiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Bul is-shara shynymen de tarıhı boldy, óıtkeni oǵan Qazaqstannyń 8 aımaǵynan tyńdaýshylar ǵana emes, sonymen birge reseılik áriptester jáne de Oljas Súleımenovtiń ózi qatysty. Internettegi platforma áıgili jazýshy men aqynnyń shyǵarmashylyǵy boıynsha zertteýshiler men sarapshylardy biriktirdi, ony «Saz kitabynyń» fransýz aýdarmashysy Leon Robel «Gılgameshtiń, Gıýgo men Hlebnıkovtyń murageri, izbasary» dep atady. Shynynda laıyqty baǵa jáne úlken ádebı jetistik.
Moderator – kafedra meńgerýshisi, professor A.E.Bıjkenova vebınardy ashyp, is-sharanyń mańyzdylyǵy men ózektiligin, ásirese ádebıetti zertteıtin jáne belgili qazaqstandyq aqynnyń shyǵarmalaryn ǵylymı zertteýlerde planetarlyq masshtabta qoldanatyn fılologtar úshin erekshe atap ótti. Oljas Omaruly týraly kóp aıtýǵa bolady, ol áıgili jáne ańyzǵa aınalǵan tulǵa, jazýshy, aqyn, keremet lıngvıst, qoǵamdyq jáne saıası qaıratker, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tótenshe jáne О́kiletti Elshisi. Oljas Omaruly 85 jasqa tolady. Barlyq jınalǵandardyń atynan is-sharanyń basty sebepkerine uzaq jyldar densaýlyq pen shyǵarmashylyq uzaq ómir tiledi.
L.N. Gýmılev atyndaǵy EUÝ rektorynyń atynan prorektor Dıhan Qamzabekuly sóz sóıledi. Dıhan Qamzabekuly qazaq ádebıeti salasynyń mamany jáne jazýshy-ádebıettanýshy bola otyryp, Oljas Súleımenov poezııasy tiliniń ereksheligin, onyń shyǵarmashylyǵynyń patrıottyq pafosynyń jastardy tárbıeleý úshin mańyzdylyǵyn basa aıtty. Prorektor Oljas Omarulyn týǵan kúnimen quttyqtap, uzaq jyldarǵa bereke-birlik tiledi. Tereń qurmet belgisi retinde Dıhan Qamzabekuly Oljas Súleımenovtiń qazaq tiline aýdarylǵan óleńderin oqydy.
Sodan keıin sóz Oljas Omaruly Súleımenovtiń ózine berildi. Ataqty qonaq óz sózinde kúlimsireı otyryp, ol endi 21 ǵasyrdyń adamy emes, 20 ekenin aıtty, óıtkeni onyń barlyq shyǵarmashylyq qyzmeti ótken ýaqytqa tıesili jáne shyǵarmashylyqta onyń janynda júrgen adamdar da sol jerde qaldy . Onyń qurmetine osyndaı is-shara uıymdastyrǵany úshin jyly lebizderi shyn máninde ákelik sıpatta boldy. Uly jazýshy men aqyndy tyńdaý kúgde tyńdaý múmkin emes, sondyqtan da vebınardyń barlyq qatysýshylary Oljas Omarulyn oı eleginen ótkizip, onyń ár sózin muqııat tyńdaýdyń sátti múmkindigine ıe boldy.
Oljas Súleımenovtiń belgili qanatty sózderiniń arasynda «ár adam úshin óz jumysynyń nátıjeleri týraly bilý mańyzdy» degen sózder bar, sondyqtan moderator atap ótkendeı, bul avtordyń kitaptary stýdentter men oqytýshylarǵa arnalǵan L.N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti atap aıtqanda, shetel fılologııasy kafedrasy vebınardyń esepterinde keltirilgen ǵylymı zertteýlerdiń naqty kózi. Bul jazýdyń nátıjesi.
Vebınardyń taǵy bir qurmetti qonaǵy – Sovet zamanynan beri tanymal pýblısıst, memleketaralyq «Mır» teleradıokompanııasynyń negizin qalaýshy, 300-den astam ǵylymı jáne pýblısıstıkalyq maqalalardyń avtory, ssenarıst, Qazaqstan ulttyq jaratylystaný ǵylymdary akademııasynyń akademıgi Shalahmetov Ǵadilbek Mınajulynyń sóılegen sózderi qyzyqty boldy. Oljas Omarulynyń dosy ári áriptesi retinde Ǵadilbek Mınajevıch óziniń áıgili zamandasynan kóp nárse úırenetinin, ony ádilettiligi men álemge baısaldy kózqarasy úshin, sondaı-aq óziniń sarqylmas patrıotızmi men týǵan jerine degen súıispenshiligi úshin qurmetteıtinin basa aıtty. Ol O.Súlemenovtiń óleńderin jatqa aıtyp berdi.
Vebınardyń baıandamalary shetel fılologııasynyń 3 kýrs doktoranty Áýbákir Samaldyń «Oljas Súleımenov qazirgi zamanǵy qazaqstandyq aqyndar aǵynynda» taqyrybynda óziniń ǵylymı zertteýlerin usynǵan sózimen bastaldy. Baıandamada avtor Muqaǵalı Maqataev, Tumanbaı Moldaǵalıev jáne basqa birqatar avtorlar men Oljas Súleımenov sııaqty jetekshi aqyndar arasynda parallelder júrgizdi. О́leń túbegeıli erekshelengenimen, taqyrypta kóptegen uqsastyqtar bar. Jáne mánerliliktiń yrǵaǵy, ólshemi jáne mánerli kúshi.
L.N. Gýmılev atyndaǵy EUÝ fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Serik Sheshimbaıuly Tahannyń baıandamasy ǵylymı kózqaraspen jáne zertteý tásilderiniń tereńdigimen erekshelendi. Ol Oljas Súleımenov shyǵarmashylyǵy aıasyndaǵy túrki taqyryby boıynshabaıandama jasady. Oljas Súleımenovtiń negizgi eńbekteri kásibı taldaýǵa ushyrap jáne poetıkalyq mátinderdiń konseptýaldy jáne denotattyq keńistigindegi negizgi basymdyqtar anyqtaldy. Negizgi motıv – Dala. Poetıkalyq dúnıetanymdy baıandaýdyń búkil tujyrymdamasy onyń aınalasynda qurylǵan. Bul sonymen qatar avtordyń óziniń adamdyq mıssııasy týraly jeke kózqarasy retinde qarastyrylady.
Budan kem emes qyzyqty ári tartymdy baıandama al Farabı atyndaǵy QazUÝ jalpy til bilimi jáne álem tilderi kafedrasynyń meńgerýshisi fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Gúlmıra Baıanjanqyzy Madıevaniki boldy. Baıandama: Oljas Súleımenov: sózdiń etımologııasyna atty taqyrypta sóıledi. Oljas Omarulyny tyńdaýshylarǵa sózdi, onyń rólin, fýnksııasyn jáne orasan áser etýshi kúshin túsinetin lıngvıst retinde ashty. O.Súleımenov, lıngvıstıkadaǵy arheolog sııaqty, aýyzsha belgilerdiń tamyrlaryna, olardyń shyǵý tegine tereń boılaıdy. Sonymen qatar, bilimi boıynsha lıngvıst bolmasa da, ol damýdyń boljamdaryn jasaý úshin negizgi prınsıpti qaraýdyń qanshalyqty mańyzdy ekenin túsinedi. Etımologııa degenimiz - oqytý men úıretýdi qajet etetin ǵylym. О́kinishke oraı, búginde ýnıversıtetterde fılologııa fakýltetterinde etımologııa kafedralary joq jáne bul mamandyq esh jerde oqytylmaıdy. Spıker lıngvıstıkalyq ǵylymnyń jańa salasy – lıngvıstıkalyq arheologııany qurýdyń erekshe mańyzdylyǵyna toqtaldy.
Shetel fılologııasynyń jas ǵalymy, magıstrant Sarlybaeva Aıda kórermenderge Oljas Súleımenov poezııasyna amerıkandyq kózqaras taqyrybynda tamasha analıtıkalyq sholýdy usyndy. Baıandamada AQSh-tyń Arızona ýnıversıtetiniń dosenti Naomı Kýffıdiń «Jer, adamǵa taǵzym» poemasy boıynsha zertteýleri, Kalıfornııa ýnıversıtetiniń professory Berklı H.Ramnyń «Az jáne Men», «Balshyq kitap» kitaptaryna zertteýleri qamtyldy; jáne Oljas Súleımenovti Ernest Hemıngýeımen salystyrdy. Amerıkandyq zertteýler turǵysynan qazaq aqyny shyǵarmalarynyń róli qazaq ádebıeti prızmasy arqyly usynylatyn kórkem-poetıkalyq, etnomádenı, tarıhı, fılosofııalyq, sosıolıngvıstıkalyq, psıholıngvıstıkalyq, ıdeologııalyq faktorlardyń kúrdeli kesheninde jatyr.
Reseı ǵalymy, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, Akmýlla atyndaǵy BMPÝdiń roman-german lıngvıstıkasy jáne shetel ádebıeti kafedrasynyń dosenti Marııa Sergeevna Rybınanyń «Oljas Súleımenov« Igor joryǵy »avtorlyǵy týraly pikirtalasta» atty baıandamasy aqparatqa toly boldy. Bul tarıhı shyǵarmanyń shyǵý tegi týraly daýlar 200 jyldan astam ýaqyttan beri jalǵasyp keledi. Mátinde kirme sózder bar ma, bar bolsa, eýropalyq nemese áli de túrki tilderinen alynǵan ba, qazirgi mátintaný, etımologııa, tilder tarıhy aldynda turǵan jáne tereń saraptamany qajet etetin jumbaq bolyp qala beredi. Biraq báribir, 20-shy ǵasyrdaǵy belgili lıngvısterdiń kópshiligi (R. Iаkobson, Iý.M. Lotman, D.S. Lıhachev) bul másele boıynsha óz úkimderin jarııalady.
Sońǵy baıandamashy shetel fılologııasynyń jas ǵalymy, magıstr Sanjar Sapabekov: Oljas Súleımenovtiń Qazaqstan postmodernızmindegi shyǵarmashylyǵy atty taqyrypta sóz qozǵady. Sanjar postmodernızmniń shyǵý tegi men belgileri krıterıılerine ádebı baǵyt retinde jan-jaqty sholý júrgizdi. Postmodernızmniń belgilerin anyqtaý maqsatynda Oljas Súleımenov shyǵarmalarynyń qurylymyn zertteýge tyrysý, mátin ishinde erekshe poetıkalyq ekpinderdiń bolýyn dáleldeýge jáne belgili bir dıskrettilik deńgeılerin avtordyń shyǵarmashylyǵymen jas zertteýshiniń erekshe eńbegi dep aıtýǵa bolady.
Qorytyndylaı kele, Aqmýlla atyndaǵy BMPÝ roman-german lıngvıstıkasy jáne shetel ádebıeti kafedrasynyń meńgerýshisi professory T.A.Býrkova (Ýfa), L.N. Gýmılev atyndaǵy EUÝ-diń shetel fılologııasy kafedrasynyń professory G.K.Sarsıkeeva pikir talasta óz oılarymen bólisti. Eki áriptes te ǵylymı forýmnyń ózektiligin, usynylǵan baıandamalardyń joǵary deńgeıin jáne is-sharanyń jaqsy uıymdastyrylýyn qoldady, sol úshin kafedraǵa rızashylyqtaryn bildirdi.
Oljas Omaruly Súleımenovtiń jáne IýNESKO-nyń qamqorlyǵyndaǵy Halyqaralyq mádenıetterdi jaqyndastyrý ortalyǵynyń atynan moderator – bólim meńgerýshisi A.E.Bıjkenovanyń atyna Vasap-messendjeri arqyly vebınardyń joǵary deńgeıi úshin alǵys bildirildi.
Shetel fılologııasy kafedrasy osy is-sharamen belgili zamandas, poetıkalyq danyshpan, ańyzǵa aınalǵan tulǵa Oljas Omaruly Súleımenovtiń 85 jyldyǵyna arnalǵan merekelik is-sharalardyń jalpy qazynasyna óz úlesin qosady!