Tax Free – Qazaqstanǵa qonaqtap kelgen sheteldik týrıske taýar satyp alǵanda qosylǵan qosymsha qun salyǵynyń somasyn qaıtarýǵa múmkindik beretin júıe. Ashyp aıtqanda, shekara asyp shetten kelgen azamat bizdiń elden bir zatty satyp alyp, ózimen birge alyp ketpekshi bolsa, onda oǵan taýar satyp alǵan kezde tólegen qarajatynyń 12%-yn quraıtyn qosymsha qun salyǵynyń bir bóligi qaıtaryp beriledi.
Bul – álemde birshama ýaqyttan beri qoldanylyp kele jatqan júıe. Shyǵý tarıhy 1980 jyly 4 tamyzda Shvesııanyń Trelleborg qalasynan bastaý alady. Sol shahardan Germanııaǵa saparlaǵan parom jolaýshylaryna bılet satyp alý úshin qosymsha qun salyǵy qaıtaryla bastapty. Sodan beri bul júıe álemniń 130-dan astam elinde jumys istep keledi.
Al bizdiń elde «Tax Free» jobasyn 2022 jyldan bastap Memlekettik kirister komıteti týrızmdi damytý maqsatynda qanatqaqty rejimde engizdi. Qazirgi ýaqytta jobanyń nátıjesin tolyqqandy bilý úshin onyń merzimin 2024 jyldyń 31 jeltoqsanyna deıin uzartty. Ony aldaǵy ýaqyt ishinde qanatqaqty jobaǵa qatysý týraly shart negizinde Astana, Almaty, Shymkent jáne Túrkistan qalalarynda ornalasqan saýda nysandary iske asyrady. Al sheteldikterge EAEO aýmaǵynan tys jerlerge Qazaqstan Respýblıkasynan satyp alynǵan taýar somasy keminde 20 AEK (69 000 teńge) bolǵanda ǵana, elden alyp ketý kezinde tolyq 12% quraıtyn qosymsha qun somasy óteledi. Eseptep kórsek, eń tómengi soma 69000 teńgege taýar alǵan sheteldik, tax free retinde osy somadan 8280 teńgeni qaıtaryp ala alady. Álbette barlyq saýda ornyndaǵy taýarlar bul júıege kirmeıdi. Naqty qaı kásiporyndarmen seriktestikte ekeni elimizdegi qanatqaqty joba boıynsha bas operator halyqaralyq «Global Blue Kazahstan» JShS kásipornynyń saıtynan bilýge bolady.
Otandastarymyz ben el úshin mundaı júıe de paıdaly bolýy múmkin, onyń birneshe sebebi bar. Birinshisi – Tax Free engizý Qazaqstanǵa sheteldik týrısterdi kóbirek tartady. Týrıster elge kelýge múddeli bolady, óıtkeni olar taýarlardy satyp alý kezinde salyqty únemdeı alady. Týrıstik aǵynnyń artýy kádesyılar, kıimder, ónimder men qyzmetterdi satyp alýdy qosa alǵanda, elimizdegi tutyný kóleminiń artýyna ákeledi. Bul bólshek saýda men týrıstik sektordyń damýyna yqpal etedi, nátıjesinde paıda ósip, jańa jumys oryndary qurylady. Ekinshisi – shaǵyn jáne orta bıznesti damytý: týrıster aǵynynyń artýy eldegi shaǵyn jáne orta bıznestiń damýyna túrtki bolýy múmkin. Jergilikti kásipkerler sheteldik kelýshilerdiń qajettilikterin qanaǵattandyrý úshin jańa dúkender, meıramhanalar, qonaqúıler jáne ártúrli týrıstik qyzmet qura alady. Bul Qazaqstandaǵy ekonomıkalyq belsendiliktiń ártúrliligine jáne kásipkerliktiń keńeıýine yqpal etedi. Úshinshisi – valıýtalyq túsimderdiń artýy: Qazaqstanǵa sapar shegetin sheteldik týrıster sanynyń artýy elge valıýtalyq túsimderdiń ulǵaıýyna alyp keledi. Sheteldik týrıster taýarlar men qyzmetter úshin shetel valıýtasymen tóleıdi. Bul eldiń valıýta rezervterin kúsheıtedi jáne ulttyq valıýtamyz teńgeniń nyǵaıýyna yqpal etedi.
– 2019 jyldan bastap qanatqaqty joba tek Almaty qalasynda júzege asyrylǵan. Byltyrdan bastap Astana men Túrkistan qalalary da qosyldy. Sondaı-aq qala ákimdiginiń bastamasymen Shymkent te bıyldan bastap osy jobaǵa engizildi. О́ıtkeni joba respýblıkanyń týrızmdi damytýdaǵy eń mańyzdy bastamasy sanalady. Sonymen qatar týrıster aǵynynyń jyl saıynǵy ósimin kórsetedi. Joba júzege asyrylǵaly beri sheteldik týrıster 500 mıllıon teńgeden astam taýar satyp alyp, 40 mıllıon teńgeden astam qosymsha qun salyǵyn qaıtardy. Ony 40-tan astam elden kelgen týrıst paıdalandy. Degenmen táýekeldiń bar ekendigin de eskerý qajet. Birinshiden, táýekel, sheteldik týrıster qosylǵan qun salyǵynyń eseptelgen somasyn qaıtarǵan kezde bul memleket úshin salyq kiristeriniń bir bóligin joǵaltýǵa ákelýi múmkin. Ekinshiden, keıbir týrıster jalǵan chekterdi usyný nemese salyqty qaıtarý úshin zańsyz operasııalar jasaý arqyly Tax Free júıesin teris paıdalanýy múmkin. Bul memleket úshin baqylaý jáne yqtımal shyǵyndar problemalaryn týdyrýy yqtımal. Álbette bul máseleler osy júıeni iske asyryp jatqan jaýapty taraptardyń qanshalyqty tıimdi jumys isteıtinine baılanysty, – deıdi Qarjy mınıstrligi memlekettik kirister komıteti QQS ákimshilendirý basqarmasy basshysynyń orynbasary Dýman Qanseıitov.
Qorytyndylaı kelgende, Tax Free júıesi qaı tarapqa bolsyn qolaıly. Týrıster úshin de tıimdiligi týraly aıtyp óttik, aldaǵy ýaqytta taǵy da kóz jetkize jatamyz. Al elimiz úshin belgili bir deńgeıde paıdasy bar, degenmen táýekelderi de az emestigin anyqtadyq. Qazaqstan Úkimetiniń osy bir qanatqaqty jobasy óz máresine jetkende bul júıeniń el úshin qanshalyqty aqtalǵandyǵy týraly tolyqqandy baǵa bere alamyz.
Arýjan MÁÝLENBAI,
T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń 4-kýrs stýdenti