«Eń ádemi kelinshek» kórermenge oı saldy

Ataýy tartymdy boldy ma, kúnniń aıazyna qaramastan, nópir halyq teatrdy betke aldy. Kıim ilgishke uzyn-sonar kezekke turdy. Tamyr-tanystar arqa-jarqa sálemdesip, bir-birin demep, kórermen zalyna ótip jatty.

Shymyldyq túrildi. Shaǵyn bólme. Terezeniń arǵy jaǵynan qalanyń shamdary jymyńdaıdy. Appaq dóńgelek ústeldiń ortasynda grafınde sý móldirep tur. Bólmeniń kireberis buryshynda úsh jaqty aına. Aına aldynda buramaly sary telefon. Qos qabyrǵada qos dıvan. Birinde gıtara súıeýli tur... Keńestik kezdiń atmosferasyn sezindirgen teatr sýretshileriniń sheberligi ǵoı bul.

Búıir jaqtaǵy esikten chemodan kóter­gen qyzyl kóılekti, qypsha bel kelinshek kirdi. Tógilgen tolqyndy qara shashtary ıyǵyn jabady. Kórermen jalt qarasty. Kelinshektiń de móldiregen bota kóz­deri jan-jaqqa jaltaqtaı qaraıdy. Ádemi áýen, ádemi kelinshek... Sultanáli Bal­ǵabaev jazǵan «Eń ádemi kelinshek» degeni osy bolsa kerek.

Bólmege ene sala «jataqhana ma» dep, mensinbegen syńaı tanytty. Kók chemodanyn dıvanǵa qoıa sala sary telefondy burap-burap jiberip, qurbysyna soqty. Almatyǵa kelgenin aıtyp, máz bolysty. Iá, Gúlbarshyn grýppalastarymen kezdesýge sonaý Oraldan kelgen edi. Oqý bitirgenderine on jyl bolypty. Telefondy qoıa bere esine Altaı tústi. Onymen de birge oqyǵan. Sál oılanyp baryp, oǵan da qońyraý shaldy. Arǵy jaqtan telefon tutqasyn basqa bireý kóterdi. Gúlbarshyn sypaıy ǵana telefonǵa Altaıdy shaqyrtyp, qysqa sóılesti. Tegi ekeýiniń arasynda jylt etken sezim bolǵan sekildi. Kóp uzamaı bólmege suńǵaq boıly, kelbetti jigit kirip kelmesi bar ma?! Ekeýi meniń bólmem dep, seniń bólmeń dep, shekisip aldy. Sóıtse, qyz shatasyp kirip ketkenge uqsaıdy. Sonda da jastaý jigitke bet baqtyrmaı jýynatyn bólmege bettegen. Jas jigit Ab­dolla gıtarasyn qushaqtap, dıvanǵa jaı­ǵasa bergeni sol edi, alasa boıly er adam alshań basyp kirip kelip, áı-sháı joq, Gúlbarshyn qaıda dep, gújildedi. Áýelde sasyp qalǵan Abdolla jınaqtala qalyp, araqqa sylqııa toıǵan er adamdy bólmeden shyǵaryp jiberedi. Artynsha Gúlbarshynnyń grýppalas eki qyzy kelip, máz-meıram bolyp qushaqtasady. Qyzyl kóılekti ádemi kelinshek qurbylaryna Abdollany kúıeýim dep tanystyrady. Shoq gúlin alyp, Altaı da jetken. Sol eki ortada alasa boıly maskúnem erkek te qaıta bas kórsetedi. Ol Gúlbarshynnyń burynǵy kúıeýi Jıenbek edi. Keshkisin Abdolla qazirgi kúıeýi retinde grýppalas­tar kezdesýine baryp, án saldy, kóńildi kesh ótkizdi. Osy tusta ártisterdiń ánshilik qyry da kóringen.

Sóıtip yrdý-dyrdý keshten shyqqan grýppalastar kúndiz Medeýge shyǵyp, sýretke túsetin bolyp kelisken. Jıenbaı, odan Altaı kelip, Gúlbarshynnyń kóńi­line kirbiń túsirgeni bolmasa, Alataý baý­raıyna serýendep te qaıtar edi. Jıen­baıdan qaıyr joq. Altaı kóńil bildirgisi kelgenimen, áıelinen ajyraspaıdy. Taǵ­dyryna rıza bolmaǵan Gúlbarshyn «besinshi qabattan sekirip ketsem be» dep te kúbirlegen. Oǵan basý aıtqan qur­bylary «bireýdiń jazǵy as úıin jaldap ta kúnelttik, jetisip júrgen bireýimiz joq» dep mysaldaǵan. Alǵash tanysqanda shekisip qalǵan Abdolla da Gúlbarshynǵa sezimi bar ekenin aıtyp, mekenjaıyn suraǵan. Biraq qyzyl kóılekti ádemi kelin­shek tym jas dedi me, mekenjaıyn bergisi kelmegen. Únsiz ǵana esikten shyǵyp bara jatty...

Jabylǵan shymyldyq qaıta túrildi. Kóńildi áýenmen róldegi akterler qol ustasa, bir-birin demeı sahnaǵa shyqty, kórermen aldynda ıilip san márte alǵys aıtty, qurmet kórsetti. Ásirese Gúl­bar­shynnyń rólindegi Gýlvıra Ábi­kenqyzy men Jıenbaıdy oınaǵan Mıras Razhanov shyqqanda kórermen qıqý qosa qol soqty.

Gúlbarshynnyń mahabbatyna núkte qoıylǵan joq. Múmkin Jıenbaıǵa qaıtyp bardy ma? Álde Abdolla aýylyna izdep shyqty ma? Qoıylymnan shyǵa sala kórermenniń de pikirin tyńdaǵanbyz.

– Iá, qoǵamda mundaı problemalar bar. Biraq kez kelgen máselede, qarym-qatynasta ashyq áńgime bolýy kerek. Áńgime sońynda suraq belgisin, kóp núk­te qoıyp ketýge bolmaıdy. Núktesi qoıylmaǵan qatynas qaıta orala beredi. Kezdespegeli on jyl ótken grýppalastar ara­syn­da da eski áńgime qaıta qozǵaldy. Jalpy, qazaq degen bir aýyz sózden kóńili qalǵan, bir aýyz sózge toqtaǵan, bir aýyz sózben túıin túıgen halyq qoı. Bul jerde sol bir aýyz sózdiń joqtyǵy qylań berdi. Endi oqıǵany kórermen ózinshe órbitedi. Gúlbarshynnyń baqytyn tabý kórermenniń, oqyrmannyń enshisinde, – dedi teatrdyń turaqty kórermeni Aqmaral Ermek.

Jalpy, qandaı shyǵarma bol­masyn, kórermenge, ıá bolmasa oqyrmanǵa aıtar oıy, maqsaty, tipti tár­bıe­lik máni bolady emes pe?! Al «Eń ádemi kelin­shek» spektakliniń qoıý­shy-rejısseri Qaırat Mu­qyshev kórermenge ne degisi keldi? Jalpy, qoıy­lym­nyń maqsaty qandaı edi?

– Shyǵarma keńes úki­meti tusynda jazyl­ǵanymen, taqyryp áli kúnge deıin mańyzdylyǵyn joı­maǵan. Qashanda áıel adamnyń taǵdyry óte aýyr. Máselen, qoıy­lym­da úsh qurbynyń da óz tragedııalary bar. Ony monologtarynda aıtady da. Sahnada alty ártis oınasa, ár­qaısysynyń minez-qulyqtary ár túrli. Al fınalda Gúlbarshyn ketip bara jatyp, Abdollaǵa bir qaraıdy. Demek sezimi joq emes. Dese de, sońǵy túıindi kórermenge qaldyrdyq, – deıdi qoıýshy-rejısseri Qaırat Muqyshev.

Kórermen kóńilinen shyqqan bul qoıylymnyń daıyndyǵyna bir aı ýaqyt ketken. Qaırat Muqyshevtyń alǵashqy rejısserlik jumysy. Akter retinde Ersaıyn Tápenov, Batyrbek Shambetov, Dına Jumabaı syndy belgili rejısserlermen jumys isteı júrip, árbireýinen sabaq ala júrgen. Tájirıbe jınaqtap, tolysyp baryp, ózi de rejısserlikke qadam basty. Munymen toqtamaı, áli de sahnaǵa eldi eleń etkizetin tyń dúnıe alyp shyǵary sózsiz.

О́skemen