Bıyl qys erte tústi. Arqa arqyrap tur. Shyǵysyńyz shyńyltyr aıazdan shyqyr-shyqyr etedi. Alataýǵa alpys santımetrge jýyq qar túsip, júrý qıyndap qaldy. Batysyńyzda ushaq qatynamaıtyn ara-raıy ornapty. Jyly deıtin ońtústikte de qystyń syzy baıqalady. Osyndaı retpen kelgende, jazy aptap, qysy qatal Qyzylordańyzǵa da kári quda erte sálem bere kelip edi. Ádette, jeltoqsannyń sońyna deıin qar kórmeıtindeı edik. Bıyl qarashanyń qaq ortasynda aspannan aq ulpa tógip kep berdi. Osymen Jańa jylǵa jetermiz dep júrgende, qar taǵy da jaýdy. «Qar jaýdy dep qýanba, artynda aıazy» bar deýshi edi burynǵylar. Sol aıtqandaı qardyń aıazy jelge oranyp, sýyǵy kúsheıip, adamdardy búrseńdetip-aq tastaǵan. Keshe jel ishinen tynyp, aıazy ǵana qaldy. -20 gradýs aıazyńyz betti qytyqtaıdy. Biraq Syrdarııa qannen-qapersiz, dym bolmaǵandaı syzylyp aǵyp jatyr. Oǵan qosa, tabany kórinip qalǵan darııa tolyp, erneýine kelipti. Bul qalaı?
Onyń syry mynada eken. Syrdyń ózi ońtústikten soltústikke qaraı aqpaı ma? Anaý Ferǵana jaqtyń jyly aýa-raıynan bastaý alǵan sý Qyzylordańyzǵa kelgende de asa sýymaıdy. Sodan ońtústikten kelgen jyly sý bizdegi aıazben aralasqanda Syrdyń beti býlanyp ketedi. Onyń ústine túnimen sýyqtyń qursaýynda jatyp, kúnniń azdap sáýlesi túskende de darııanyń boıy býsanyp sala beretin bolsa kerek. Bul býdyń aınalasyndaǵy ósimdikterge paıdasy da bar. О́ıtkeni ol orman-toǵaıǵa shyq bolyp qonyp, nár beredi. Al darııanyń tasý sebebi de osynda jatyr. Bas jaǵy erip, sońy qatyp, qatqaq muz keptelip, aqyry darııany erneýinen asyryp jiberedi.
Darııa degenińiz kádimgi tiri organızm. Únemi aǵyp jatady. Qozǵalys bar. Al qozǵalys bolǵan jerde, toqtaýdyń bolmaıtyny anyq. Aǵyn sýdyń mynadaı sary aıazda qatpaı jatýy da zańdylyq. «Syrdarııa nege qatpaı jatyr?» degen suraqqa osylaı jaýap berer edik.
Saılaýbaı aǵa Jubatyrov aıtady. «Bul óte qatal ózen ǵoı. Seıhýn degenniń ózi qazaqtyń soıqan deıtin sózinen shyqqan. Syr – Soıqan, Amý – Joıqyn. Seıhýn, Jeıhýn dep ózge jurttyń ózine ıkemdep alǵany». Sol aıtqandaı, Soıqan sýdyń jaǵasynda turmyz. Býy burqyrap jatyr. Bir sátke darııa kári qudanyń yrqyna baǵynbaı, aıtqanyna kónbeı, aıazyna tózbeı, qatpaı, muz qursanyp jatpaı, osylaı erkin aǵýǵa umtylatyndaı bop áser etip ketti. Tabıǵattyń ózi azat bolýdy, baǵynyshty bolmaýdy ańsaıtyn sııaqty. Ǵasyrlar boıy otarlyqtyń qamyty moıynynan túspegen qazaq halqy bıyl Táýelsizdiginiń shırek ǵasyrlyq toıyn toılap jatyr. Táýba!
Erjan BAITILES,
«Egemen Qazaqstan».
QYZYLORDA.