Táýelsizdik – halqymyzdyń eń basty qundylyǵy

Ras, byltyr Táýelsizdik kúnin aýyr jaǵdaıda qarsy aldyq: álemdi qursaýyna alǵan koronavırýs indeti búkil adamzatqa úlken qasiret ákeldi. Biz de talaı arysymyzdan, aıaýly jandarymyzdan aıy­ryl­dyq. Osyndaı adamzatqa tóngen qaýip-qater ústegen qıyndyqtarǵa qa­ra­mas­tan, eki jyl buryn memleket bas­­shy­lyǵyna kelgen Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaev el tizginin myqty us­tap, salıqaly saıasatymen kósh bastap, ózi ýáde bergen saıası reformalaryn sa­baq­tastyqpen júzege asyryp keledi. Qıyn sátterde shyńdala túsip, Arys qala­syndaǵy jarylysta, Qordaıdaǵy qaq­ty­ǵys­ta, ishki-syrtqy saıasattaǵy eldi eleń­dete­tin teketirester barysynda óziniń sarabdal saıasatker ekendigin kórsete bildi. Byltyr pandemııaǵa qatysty aýyr jaǵdaıda da jumyssyz qalǵan halyqqa memleket tarapynan qoldaý kórsetilip, kómek qolyn sozǵany eldiń erteńge degen senimin oıatty.

Pandemııa derti kúlli jahandy jaı­laǵan kúrdeli synaq kezeńinde qıyn­dyq­ty qajyrlylyqpen eńserip, aldymen el bolashaǵynyń baqýattylyǵy kóz­del­gen zor maqsattar men mindetterdi al­ǵa qoıa bilgen Memleket basshysynyń qaı­rat­ker­ligine tánti bolamyz. Qazirdiń ózinde jer máselesi, saıası-ekonomıkalyq re­for­­­malar, sıfrlandyrý, balalar men múge­­dek­terdiń quqyǵyn qorǵaý, ekologııa problemalary jańa serpinmen qolǵa alynyp jatqany aıqyn ańǵarylady.

Bıyl ótken jolymyzdy zer­de­leýge taptyrmas múmkindik týyp otyr. Mem­leket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jyl basyn­da ««Egemen Qazaqstan»  gazetinde jarııalan­ǵan «Táýel­sizdik bárinen qymbat» atty ma­qala­synda bul týraly aıryqsha atap ótti. Alǵash­qy onjyldyq egemendikke endi ǵana qol jetkizgen Qazaqstandaı jas mem­leket úshin ońaı bolǵan joq, bul Qazaq­stannyń óz derbestigin qa­lyp­tas­tyrý kezeńi boldy. Ekinshi onjyl­dyqta etek-jeńimizdi jıyp, shekara­myz­dyń irgesi bekitilip, el kere­gesi keńeıdi, tuǵy­ry nyǵaıdy. Endi, mine, úshinshi on­jyl­dyqta memleketimiz shyn máninde jahan­dyq kóshke ilesip, eshbir elden kem bolmaı, álemdik saıasattyń tórine oza bastaǵanyna kýá bolyp otyrmyz. Osy­laı­­­sha, Qasym-Jomart Kemeluly para­sat­­­ty­lyqpen jalǵastyryp kele jatqan eli­miz táýelsizdiktiń otyzjyldyq bele­si­ne abyroımen shyǵyp, tórtinshi on jyl­dyǵyna nyq qadam basqaly otyrmyz.

Qazirgideı taǵylymdy kezeńniń bele­sinde ótken ǵasyrdyń 90-jyldaryn­daǵy el bolyp bastan ótkergen qıyndyqtar­dy esten shyǵarmaǵan durys. Kúrdeli kezeńde jańa memlekettiń irgesin qalaý­ǵa at­salysqan búkil halqymyzdyń eren eń­­begi kórindi. Sol ýaqytta Elba­sy – Tuń­­­ǵysh Prezıdent Nursultan Ábish­uly Na­zar­­baev qysyl-taıań sátten halqyn aman-esen alyp shyǵyp, táýelsiz mem­le­ket­tiń halyqaralyq arenadaǵy bedelin bıiktetti.

Elbasy shyǵystaǵy kórshi elmen, batystaǵy eldermen shekarany bekitip, ir­geli memlekettermen dıplomatııalyq qatynas ornatyp, elimiz bedeldi halyqara­lyq uıymdarǵa múshe bolýynyń arqasyn­da ózgelermen úzeńgilese alǵa damydyq. Memleketimizdiń nyshandary belgile­nip, Konstıtýsııa qabyldanyp, Qarýly kúsh­­terimiz quryldy. Elimiz naryqtyq jol­­dy tańdap alǵan soń, osy kúni eko­no­mıkalyq áleýetimizdi arttyrýǵa óz úlesin qosyp kele jatqan otandyq bız­nes qalyptasty. Elimizge shetelden ın­­ves­torlar kele bastady. Osylaısha, jan-jaqty beıbit damýdy maqsat etken soń, elimizdiń aýmaǵyn ıadrolyq qarýdan bir­jolata tazalaǵan edik. Osyndaı egemen el keregesin qalyptastyrýda qandaı úzdiksiz saıası kúresterdiń júrgenin, hal­qymyzdyń qandaı aýyr belesterden ótkenin men ózimniń «Janym sadaǵa» kita­bymda egjeı-tegjeıli baıandadym. Kitap­ty oqyrmandar jyly qabyldady.

Qazirgi pandemııa búkil álem boıynsha buryn-sońdy bolmaǵan ekonomıkalyq, áleýmettik, ekologııalyq jáne basqa da daǵdarystar týyndatyp otyr. Sonyń eń qaýiptisi jaǵymsyz ıdeologııalyq vı­rýstardyń beleń alýy, ınternet je­li­si arqyly el ishine iritki salyp, dúr­­da­raz­dyq týdyrýdy maqsat etýshi­ler­­diń áreketi der edim. Keshegi totalı­tar­­lyq kezeńniń qursaýynda tilimiz ben dili­mizden, dinimiz ben ulttyq qun­dy­lyq­tary­myzdan aıyrylyp qala jazdap edik, búgin­de el birligine nuqsan keltirip, ár­túrli ıdeologııalyq arandatý jasaýdy kóz­deıtinder táýelsizdigimizge qaýip tón­dirýde. «Ishten shyqqan jaý jaman» degen­deı, halqymyz qazirgi kez­de osy el ishine iritki salýshylarǵa qar­sy sanaly túrde birigip, Memleket bas­shy­sy­­nyń bastamalaryn birlesip qol­da­ǵa­ny abzal. Dana halqymyz «Tórteý túgel bolsa, tóbedegi keledi, altaý ala bol­sa, aýyzdaǵy ketedi» demeýshi me edi, qazir­gi aqparattyq ıdeologııanyń qol­je­­timdi zamanynda beısanaly túrde teris yq­palǵa ilesip ketpeýdi oılaý kerek. Ja­han­­daný kezeńinde mıdaı ara­las­qan ór­ke­­nıet­terge jutylyp ketpeı, ult, ıa el retin­de saqtalyp qalýdyń bir­den-bir joly – táýelsizdikti ýystan shy­ǵa­ryp al­maý ekenin árqaısymyz jaqsy túsin­genimiz jón.

Memleket basshysy «Táýelsizdik bári­­nen qymbat» atty maqalasynda: «Jer­ge baılanysty bárimiz aıqyn bi­letin jáne buljymaıtyn aqıqat – qazaq­tyń jeri eshbir sheteldiktiń menshigi­ne beril­meıdi, eshqashan satylmaıdy. Osy­ny ár azamatymyz sanasyna berik sińirýi qajet», dep anyq ta naqty atap kórsetti.

Árbir elim degen sanaly azamat ata-babalarymyz naızanyń ushymen, bilek­tiń kúshimen qorǵap qalǵan qasıetti jeri­­mizdi kózdiń qarashyǵyndaı qas­ter­leýi mindetti. Sebebi qasıetti keń-baı­taq Jer-Anamyz – aýzymyzdy aqtan aıyr­­maǵan, sarqylmas kúsh-qýat bergen, bereke-birligimizdi arttyrǵan quty­myz, eń basty baılyǵymyz. Kezinde dál óz ýa­qytynda, tabandylyqpen júr­gi­zil­gen kelissózder nátıjesinde búgin­de halyq­aralyq deńgeıde tanylǵan be­rik she­karamyzdyń myzǵymaıtyn berik­tigine senim­dimin. 2018 jyly Kaspıı teńiziniń qu­qyq­tyq mártebesi týraly konvensııaǵa qol qoıylǵannan keıin qurlyqtaǵy ǵana emes, teńizdegi shekaramyz da tolyǵymen shegendelgenin bilemiz. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jer máselesine baıla­nysty aýmaqtyq tutastyǵymyzǵa kú­mán keltirip, tatý kórshilik qaǵıdany bu­­zyp, arandatýshylyqqa barýdy oıǵa al­­ǵan keıbir sheteldik azamattardyń is-áre­ketterine resmı jáne qoǵamdyq deń­geıde toıtarys bere otyryp, qasıett­i jerimizdi aspen de, taspen de qorǵaý­ǵa daıyn bolýymyz qajettigin óz maqa­lasynda basa aıtqan bolatyn.

Bizdiń keler urpaqqa amanattap, tabystap ketetin birden-bir asyl mura­myz bolsa, ol – bir ýys topyraǵy altynnan qymbat qasıetti jerimiz. Sonyń dálelindeı, jaqynda ǵana «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine jer qatynastary máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa Memleket basshysy qol qoıdy.

Zań sheteldikterge jáne sheteldik kom­­­panııalarǵa, azamattyǵy joq adam­dar­­ǵa, halyqaralyq uıymdardyń qaty­sýyn­­­daǵy ǵylymı-zertteý ortalyq­tary­na, sondaı-aq qandastarǵa aýylsha­rýa­­shy­­lyq jerlerin berýge tyıym salý­dy kóz­d­eıdi. Sonymen qatar qujat­ta shet­el­­dik­ter men sheteldik úlesi bar qazaq­stan­dyq kompanııalardyń buryn jalǵa al­ǵan aýylsharýashylyq jerleriniń mer­­zim­derin uzartýǵa bolmaıtyny jáne olar­­dy paıdalaný merzimi aıaqtalǵanǵa deıin ǵa­na ıelik etetini týraly da naqty aıtylǵan.

Sonymen qatar ekonomıkasy qýatty, rýhy asqaq Qazaqstan memleketiniń tizgi­nin bolashaq urpaqqa tabystap keter­de, qazaq halqyn biriktiretin bári­mizge ortaq bir qundylyq bar eke­nin esten shy­ǵar­maýymyz kerek, ol – qas­ter­li tá­ýel­sizdik. Prezıdentimiz Qasym-Jo­mart Kemeluly erteńgi kúni eldik is­ter­­di jalǵastyratyn laıyqty ur­paq tár­bıe­sine qatty mán berip otyr. Osy­ǵan oraı, balalarǵa arnap shyǵar­ma­lar ja­za­tyn jazýshylardy qoldaý, shetel­dik jaqsy shyǵarmalardy aýdarý, mektep kitaphanalarynyń jutań bazasyn to­lyqtyrý, baı shejiremizdi negizge alyp, tól kınomyzdy damytý, jas talanttardy qoldaý týraly jıi aıtyp keledi.

Qazaqstan Prezıdentiniń tapsyrmasyna oraı birqatar rýhanı jobalar dúnıege keldi. Memleket basshysy Ulyq ulystyń, ıaǵnı Altyn Ordanyń 750 jyldyǵyn merekeleýge kóńil bóldi. Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtaý jónindegi arnaıy memlekettik komıssııa qurý týraly sheshim qabyldady.

«Jas urpaqtyń sanasy aıqyn ári berik bolýy tıis» degen Memleket bas­shy­sy Qasym-Jomart Toqaev: «Tarı­hy­myzdyń aqtańdaq betteri áli kúnge deıin jan-jaqty zerttelmeı keledi. Tipti ǵalymdardyń arasynda asharshylyq qurbandarynyń naqty sany týraly ortaq paıym joq. Ala-qula derekter jáne onyń sebep-saldary jaıly ár­túr­li kózqaras qoǵamdy adastyrady. Tıisti tarıhı qujattardy, jınalǵan málim­et­terdi asa muqııat zerdeleý kerek», dep atap kórsetti.

Táýelsizdik alǵan alǵashqy jyldarda UQK tóraǵasy qyzmetin atqarǵan kezimde akademık Manash Qozybaev bastaǵan tarıhshy ǵalymdarmen birge tarıhtaǵy aqtańdaqtar aqıqatynyń astaryn ashý úshin birge kúsh jumsap, irgeli sharýany atqarǵan edik. Sol kezde tarıhshylar úshin UQK muraǵatynyń esigi alǵash ashylyp, sonyń nátıjesinde kóp tarıhymyz zerttelip, kitap bolyp shyqty. Zertteýshi ǵalymdar úshin tarıhymyzdyń derekkózderi ashyq ta qoljetimdi bolǵany durys. Bul rette, Qazaqstannyń akademııalyq úlgidegi jańa tarıhyn jazý týraly bastama kóter­gen Qasym-Jomart Kemeluly: «Shetel aýdıtorııasyna arnalǵan Qazaq­stan­nyń qysqasha tarıhyn jazyp, álem­niń negizgi tilderine aýdarýdy usyna­myn. Bul – qazaqtyń sanǵasyrlyq shy­­naıy tarıhyn álemge tanytýdyń bir­­den-bir joly», dep atap kórsetken bo­la­tyn. El Prezıdenti aıtqandaı, árbir halyq óziniń arǵy-bergi tarıhyn ózi jazýy tıis. Bóten ıdeologııanyń jete­gimen júrýge bolmaıdy. Ulttyq múd­de turǵysynan jazylǵan shejire ur­paq­tyń sanasyn oıatyp, ulttyń jadyn jań­ǵyrtýǵa múmkindik beredi.

Táýelsizdiktiń otyz jyldyǵynda jańa beleske qadam basqan elimizdi úl­ken je­tist­ikter kútip tur. Men buǵan senimdimin.

Qasym-Jomart Kemelulynyń «Ha­lyq únine qulaq asatyn memleket» tu­jy­­rym­damasy qazaqstandyqtardyń el ómirine belsendi aralasýyna, memle­ket basshylyǵynyń sheshimderine ashyq pi­kir aıtýlaryna múmkindik tý­dy­ryp otyr. Sol sııaqty Ulttyq qo­ǵam­dyq se­nim keńesi de Prezıdent atap kór­­set­­ken­­deı, «qazaqtyń qanyna sińgen qa­­sıet – ke­leli isti aqyldasyp birge sheshý dás­túrin jalǵastyrýǵa» jol ash­ty. Son­daı-aq Prezıdenttiń usynysy­men Par­lament Saılaý týraly zańǵa da ózgerister engizdi. Endi aýyl ákimderin, aýdan, qala ákimderin halyq saılaıtyn bolady.

Bul keleli sharalar elimizdi demokra­tııa­landyrýǵa, saıası júıeni jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan syndarly saıasattyń jemisi ekeni anyq.

Jańa tehnologııalardyń qaryshtap damýyna baılanysty jańa ózgerister as­q­an jyldamdyqpen oryn alyp otyr­ǵany­na búginde barshamyz kýá bolyp otyrmyz. Desek te eldegi saıası reforma bir kúnde ja­salatyn sharýa emes. El Pre­zı­denti jar­qyn bolashaqqa belgilegen mejel­erdi el irgesin shaıqaltpaı, túrli aran­datýlarǵa jol bermeı, baıyppen, asqan jaýap­ker­shi­likpen kóp bolyp iske asyrýymyz kerek. Sebebi tarazy basynda qasıetti táýel­siz­digimiz, hal­qymyzdyń birlik-berekesi tur.

«Elimizde, eń aldymen, adamnyń quqy­ǵyn tolyǵymen saqtaýǵa negizdelgen zań men tártip bolýy kerek. Anarhııa men jú­­gen­­sizdik jaqsylyqqa aparmaıtyny anyq», degen Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev­­tyń kóshbasshylyǵymen búginde Qa­z­aq­­­stan­nyń saıası júıesi zaman talaby­na saı damyp keledi. Osy oraıda, el tiz­gi­nin qol­ǵa alǵanyna eki jyl tolǵan Mem­leket basshy­synyń saıasatyn tolyq qol­­daı­tynymdy bildiremin. Memlekettik múdde jolyndaǵy barlyq saıası qadamy sátti bolsyn.

Táýelsizdigimiz baıandy bolsyn!

Sát Toqpaqbaev,

zapastaǵy general-polkovnık