Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstan halqyna arnaǵan «Halyq birligi jáne júıeli reformalar – el órkendeýiniń berik negizi» atty úshinshi Joldaýy Táýelsizdiktiń otyz jyldyǵyn túıindeıtin sátpen tuspa-tus keldi. «Egemendik degenimiz – jalań uran, jalyndy sóz emes» ekenin aıtqan Prezıdent azat Qazaqstannyń aldaǵy baǵyt-baǵdary men bolashaq damý jolynyń baǵyt-baǵdaryn aıqyndap berdi. О́ıtkeni árbir qazaqstandyq Táýelsizdiktiń ıgiligin sezinip, beıbit ómirde, turaqtylyq pen tynyshtyqta ómir súrip, turmysy túzý tirshilik keshýi qajet. Búgingi qolǵa alynǵan bastamalardyń barlyǵy osy maqsatty oryndaýǵa baǵyttalǵan.
Iá, qazir qaı elge de ońaı emes. Eki ókpeden qysqan pandemııa jer júzindegi memleketterdiń barlyǵyn tyǵyryqqa tirep tastady. Búginde barsha adamzat balasyn indetten keıingi ómir alańdatatyny aqıqat. Álemniń jetekshi derjavalary arasyndaǵy tehnologııalyq qaqtyǵys, memleketterdiń bir-birine senimsizdigi, indettiń jańa tolqyndarynyń paıda bolýy jáne basqa da jaıttar tutasyp ketti.
Prezıdent dástúrli Joldaýynda pandemııadan keıingi kezeńdegi damý, ekonomıkany órkendetý tásilderi, aýylsharýashylyq salasynyń eńsesin tikteý, densaýlyq saqtaý jáne bilim-ǵylym salalaryn zamannyń jańa talaptaryna beıimdeý sekildi qadaý-qadaý máselelerge basymdyq berdi. Bul óte ózekti, kún tártibinen túspeı turǵan máseleler. Joldaýda osynyń bári júıeli túrde qamtyldy. Úkimet pen tıisti memlekettik organdardyń aldyna naqty mindetter qoıyldy. Tııanaqty tapsyrmalar berildi. Biz qazirgi qıyndyqtyń barlyǵy ótpeli ekenin, naqty is pen batyl áreket jasasaq, indetti jáne basqa da qıyndyqtardyń bárin jeńip, damýdyń dańǵylyna jyldam túsemiz. Osy turǵydan alǵanda memlekettiń máńgilik murattary únemi qaperde turýy qajet. Qasym-Jomart Kemeluly baǵdarly Joldaýynda bul baǵyttaǵy bastamalardy tolyq qamtydy.
Dúrmek pen dúrbeleńge toly qazirgi ýaqytta qoǵamdaǵy tynyshtyq pen turaqtylyqtyń róli erekshe. Beıbitshilik berekesizdikke aınalsa, qalǵan dúnıeniń barlyǵy óz-ózinen mańyzyn joıady emes pe?! Beıbit ómirdiń besigin qarýmen emes, sóz dárýimen qorǵaý – árbir sanaly azamattyń paryzy. Búginde keıbir toptardyń el ishine iritki salyp, alataıdaı búldirgisi keletin nıeti baıqalyp qalady. Táýelsizdiktiń tiregi, memlekettik saıasattyń basym baǵyty tynyshtyq pen turaqtylyqty kókparǵa salyp, kók serkedeı tartqysy kelgen pıǵyl kóringende tutas el bolyp oǵan qarsy turý mindet. Bul rette zııaly qaýymnyń orny erekshe.
Aýzy dýaly, sózi ýáli zııaly qaýym parasatty paıymymen, bátýaly bastamasymen elge jón siltep, durys baǵyt berýi qajet. Joldaýda Prezıdent bul máselege aıryqsha toqtaldy.
– Halqymyz úshin zııaly qaýymnyń orny qashanda erekshe. Ult taǵdyry synǵa túsken sátte kózi ashyq azamattar árdaıym kósh bastaǵan. Adasqanǵa jón siltep, jastarǵa baǵyt-baǵdar bergen. El aǵalary bir aýyz sózben tentegin tyıyp, tektisin tórge ozdyrǵan. Biz qanymyzǵa sińgen osy qasıetten aıyrylmaýymyz kerek. Qazir – ǵalamtor dáýiri. Ondaǵy beı-bereket aqparat tasqyny urpaqtyń sanasyn ýlap jatyr. Bir sáttik tanymaldyqty kókseıtin tamyrsyz ıdeıalar jappaı beleń alýda. Bul – asa qaterli úrdis. Dál osy kezeńde ult zııalylarynyń ustanymy jáne belsendiligi aıryqsha mańyzdy. Zııalylardyń eńbegi marapatymen emes, salıqaly sózimen jáne naqty isimen baǵalanady. Basty mindet – jalpy adamzatqa ortaq qasterli qundylyqtardy jastardyń boıyna sińirý. Otanshyldyq, bilimge qushtarlyq pen eńbekqorlyq, birlik pen jaýapkershilik sııaqty qasıetter dáriptelýi kerek. Sondyqtan zııaly qaýymdy el bolashaǵyna áser etetin árbir máseleden shet qalmaýǵa shaqyramyn, – dedi Memleket basshysy.
Sondyqtan aldymyzda halqymyzdyń júrip ótken tarıhı qıyn jolyn túsinip, uǵyný, odan rýhanı kúsh alyp, jańa ǵasyrdyń shaqyrýlaryna laıyqty jaýap berý úshin ultty uıystyrý maqsaty tur.
Prezıdent óz Joldaýynda zııaly qaýym ókilderin syn saǵatta syr bermeýge, syndarly sátte kópke úlgi bolýǵa shaqyryp otyr. Ultty uıystyrýda, jurtty jumyldyrýda zııalylardyń atqarar isin aıqyndap, eldikke, birlikke úndedi. Endi elge es, jatqa ses bolatyn halqymyzdyń belgili tulǵalary osy tarapta árekettenýi qajet. Osy oraıda sońǵy 20 jylda tolaǵaı tirlik atqarǵan Aqushtap Baqtygereevanyń is-áreketin mysalǵa keltirgim keledi. Alashtyń aıaýly aqyn qyzy Almatydaǵy jaıly ómirin tastap, týǵan eli Aqjaıyqqa qonys aýdaryp, týǵan jerinde urpaq tárbıesine, ulttyq salt-dástúrdi saqtaýǵa, otbasy qundylyqtaryn dáripteýge qatysty úlken bastamalardyń basynda júr. «Qyz tárbıesi – memleket beriktiginiń negizi» degen ustanymdaǵy aqyn jergilikti oqý oryndarynda arnaıy dáris oqyp, jastardyń ulttyq tamyrymyzdan ajyrap qalmaýy úshin eńbektenip keledi. Ultymyzdyń mádenı murasyn nasıhattaýda erekshe eńbek sińirýde. Bir sózben aıtqanda, Aqushtap Baqtygereeva sózimen de, isimen de elge baǵyt berip, durys jol nusqap ónege kórsetip otyr. El aldynda júrgen barlyq azamat osyndaı ustanymda bolýy kerek dep sanaımyz.
Joldaýdaǵy taǵy bir mańyzdy másele retinde mádenı-rýhanı sala qyzmetkerleriniń jalaqysynyń kóteriletini der edik. Elge qyzmet etip júrgen sala mamandarynyń eńbegi óz deńgeıinde baǵalanatyn boldy. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen 2022 jyldan bastap 2025 jylǵa deıin jyl saıyn 20 paıyzdan ósedi. Bul bastama tutastaı alǵanda 600 myń adamdy qamtıdy.
Osy arada Prezıdenttiń, ásirese, ana tilimizge qatysty ustanymyn da aıtpaı ketýge bolmaıdy. Qasym-Jomart Kemeluly memlekettik tilge baılanysty memlekettiń ustanymyn taǵy bir márte aıtyp ketti.
– Adamdy tiline, ultyna, násiline qarap kemsitýge, bireýdiń namysyna tııýge jol bermeımiz, zań boıynsha jaýapqa tartamyz. Konstıtýsııaǵa qaıshy mundaı jaýapsyz qadamdar elimizdiń negizgi múddelerine zııan keltiredi. Qazaq tilin damytý memlekettik saıasattyń basym baǵytynyń biri bolyp qala beredi. ...Jalpy, memlekettik tildi qoldaný aıasy keńeıip keledi. Bul – zańdy qubylys, ómirdiń basty úrdisi. Ata Zań boıynsha Qazaqstanda bir ǵana memlekettik til bar. Bul – qazaq tili, – dedi Qasym-Jomart Kemeluly.
Til – tutastyq tetigi. Qazaqstannyń keleshegi qazaq tilinde ekeni bul kúnde eshkimge de daý týdyrmasa kerek. Al tildik jarasym joq jerde áleýmettik jarasym bolmaıdy. Osyny este ustaǵan abzal. Sondyqtan týǵan tilimizdiń órkendeýine, qanat jaıýyna, kókjıegin keńeıtýge qatysty sharýalar jalǵasa beredi.
Memleket basshysynyń Joldaýy jyl boıy tereń zerdeleýdi, zańdyq-quqyqtyq negizde birqatar jańa zańdardyń qabyldanýy men syndarly is-áreketti qajet etedi. Sondyqtan jurt jumysyna jumyla kirisý, naqty tapsyrmalardy jedel júzege asyrý negizgi mindet.
Qyrymbek KО́ShERBAEV,
Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy