Qıǵashtaǵy kópir

Qazaqstan – Reseı ǵana emes, TMD elderi arasyndaǵy alǵashqy birlesken joba ekendigimen erekshelenedi

Ejelden qońsy otyrǵan Qazaqstan men Reseıdiń yntymaqtastyq, iskerlik qarym-qatynasynyń kókjıegi ár salada keńeıip keledi. Onyń mysalyn shekaralas aımaqtardaǵy ózara baılanystardyń jandanǵanynan kórýge bolady. Prezıdentter Nursultan Nazarbaev pen Vladımır Pýtınniń, Úkimet basshylarynyń ortaq problemany birlese sheshýge umtylysy kórshiles elder halyqtaryn burynǵydan da jaqyndata túsýde. Eki el arasynda birlesken jobalar da iske asyrylýda. Sondaı jobanyń biri – Qıǵash ózeni ústinen salynǵan kópir. Qıǵash – Atyraý men Astrahan oblystarynyń shekarasyndaǵy ózen. Bir betinde Qazaqstannyń, ekinshi jaǵynda Reseıdiń eldi mekenderi qonystanyp otyr. Buryn ózenniń eki jaǵynda da keden beketteri ornalasqan bolatyn. Qazir tek shekarashylar ǵana tur. О́zennen árli-berli ótetin kó­likter ıeleri birneshe jyl boıy­na kópirdiń joqtyǵynan qıyndyq kórýshi edi. Árıne, kólikter ózennen óte almaıdy emes, ótedi, biraq, ol úshin birneshe saǵattap ýaqytyn joǵaltatyn. Sebebi, buryn ózen ústinde kólikterdiń damylsyz ótýi­ne arnalǵan kópir salynbady. Negizgi qatynas túri – parom. Jeke ıeliktegi mundaı sý kóligimen bir reıste 10-12 kólikten artyq tasymaldaýdyń múmkindigi bolmady jáne onymen kólikter tek kúndiz tasymaldanady. Túnde ta­symaldaýdyń qaýiptiligi de joq emes-ti. Qysta ózenge muz qatqanda parom da toqtap turady. Bul, ásirese, tran­zıttik kólikterdiń ózenniń qos jaǵalaýynda uzaq turýyna soqtyryp, júrgizýshilerdiń oryndy renishin týǵyzyp kelgen edi. Qazir mundaı áńgimeni aıtýdyń esh qısyny joq. О́ıtkeni, eki el basshylary osy problemany birlese sheship, Qıǵash ózeniniń ústinen jańa kópirdiń salynýyna uıytqy boldy. Eki el úkimetteriniń jetekshileri 2004 jyly Máskeýde ótken kezdesýde Qazaqstan – Reseı ara­­syndaǵy saýda-ekonomıkalyq baılanystardy tereńdete túsý maq­­satymen úkimetaralyq kel­i­­­­simge qol qoıdy. Mine, osy ke­lisim aıasynda shekaradaǵy Qıǵash ózeni ústinen kópir salý, ony birlese paıdalanýdyń utym­dy jaqtary qozǵaldy. Qazaq­stan jaǵynan tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesi 2002 jyly daıyndalyp qoıylǵan kópirdi birlese qarjylandyrý máselesi de oń sheshimin tapty. Kópir qurylysynyń jobasy úsh bólikke bólinip josparlanǵan. Alǵashqysy – Qazaqstan jaǵynan kiretin jol, ekinshisi – kópirdiń ózi, úshinshisi – Reseı jaǵynan kiretin jol. Osyndaı jobadan turatyn kópirdiń jobalyq-smetalyq qujattaryn 2005 jyly reseılik “GıprodorNII» aksıonerlik qoǵamynyń Sara­tovtaǵy fılıaly ázirledi. Kópir qurylysyn júrgizýge merdiger tańdaý úshin Astrahan qalasynda memleketaralyq konkýrs ótip, onyń nátıjesinde tańdaý “Volgomost» aksıonerlik qoǵamyna tústi. Burynnan kópir qurylysyn júrgizýde mol tájirıbesi bar bul kásiporyn memleketaralyq mańyzy zor nysandy salý jumystaryna 2006 jylǵy mamyrda kirisip ketti. Árıne, qazir aıtýǵa ońaı bolǵanmen, kópir qurylysy aınalasyndaǵy nópir jumys­tardyń kóptigine qaramastan, jaýapty nysannyń sapasyna basa mán berilgen. Reseılik kásiporyn qosalqy merdigerlikke qazaqstandyq kásiporyndardy tarta otyryp, kópir qurylysyn 1 jyl 4 aıda, ıaǵnı 2007 jylǵy qyrkúıektiń sońyna taman tolyq­taı aıaqtady. Osy kezeńde «Atyraý­joldary» JShS Qazaq­stan jaǵynan kópirge kirer joldy, al «Irmast» seriktestigi ınjenerlik jeli jumystaryn atqardy. Kópirdiń Reseı eli jaǵynan da osyndaı jumystar sátti júzege asyryldy. Kópir qurylysyn sapaly ári kedergisiz júrgizýge Qazaqstan men Reseı úkimetteri elý de elý júıesimen teń kólemde qarjy saldy. Naq­tylaı aıtqanda, Qıǵash ózeni ústinen salynǵan kópir qurylysyna Qazaqstannan 827 643 392 teńge, Reseıden 182 936 063 rýbl jumsalypty. Mine, osyndaı mańyzdy baı­lanystardyń kókjıegin odan ári keńeıtýge septigin tıgizgen shekaradaǵy kópir eki el Úkimet basshylarynyń qatysýymen 2007 jylǵy qazan aıynyń basynda ashyldy. Kópir ústinde ótken saltanatqa sol kezdegi Premer-Mınıstr Kárim Másimov Atyraý oblysy jaǵynan, al Reseı Federasııasy Úkimetiniń burynǵy tóraǵasy V.Zýbkov Astrahan oblysy aýmaǵynan kóterildi. El men eldi jalǵaǵan jańa kópirdiń ashylý saltanatynda Kárim Má­simov: «Qıǵash ózeni arqyly jańa kópirdiń ashylýy – Qazaqstan men Reseıdiń ózara qarym-qatynas tarıhyndaǵy ataýly oqıǵa. Bul –bizdiń halyqtarymyzdy biriktire, bir-birimen barys-kelisin, is­kerlik, saýda-ekonomıkalyq baılanysyn óristete túsetin dostyq kópiri. Sonyń dáleli, eki el qury­lysshylary kópir qurylysyn qysqa merzimde júzege asyrýda úlken jaýapkershilik tanytty», degen bolatyn. Al Reseı Úkimetiniń tóraǵasy Vıktor Zýbkov: «Bul kópir – eki eldiń halyqtaryn burynǵydan da jaqyndastyryp, Qazaqstan men Reseı sekildi ejelgi kórshilerdiń óńirleri arasynda ornyqqan shekaralyq yntymaqtastyqty odan ári damytýǵa tyń serpin beredi», dep túıindep edi sózin. Jańa kópir ústimen birinshi bolyp Reseıge bet alǵan qazaq­standyq kólikter táýlik boıy bir toqtamaıtyn kólik qatynasyna dańǵyl jol salǵany daýsyz. О́ıtkeni, Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq, ıntegrasııalyq baılanystardyń artýyn aıtpaǵanda, bul kópir Ortalyq Azııa men Taıaý Shyǵys elderiniń Reseımen, Ýkraınamen, Kavkaz jáne Eýropa elderimen aradaǵy kólik qatynasyn jetil­dirýge jol ashyp otyr. Sondaı-aq, Qytaı men Ońtústik Koreıanyń da atalǵan eldermen kólik qatynasyn túzýine zor múmkindik ashty, deıdi mamandar. Al kópirdiń ashylýyna qazaqstandyq turǵyndar, sonymen birge, Reseıdiń Astrahan oblysyn meken etken qandastarymyz da qýanyshty ekenine áli de kýá bolyp júrmiz. Gazet tilshisine Astrahan oblysynyń Krasnyı Iаr aýdanynyń ortalyǵynda turatyn qandasymyz Muhıt Orazovtyń qýanyshyn bylaısha jetkizgeni qoıyn dápterimizde áli de saqtaýly tur: – Qazaqstanda turatyn aǵa­ıyndarymyzǵa barǵanda Qı­ǵash ózeninen ótý úshin parom kútip, birneshe saǵat tura­tyn­byz. Keri oralǵanda taǵy da solaı. Endi jańa kópir salynǵan soń aǵaıyndarymyzǵa jıi baratyn bolamyz, olardyń da bizge jıi keletinine qýanyp otyr­myz. Bir ózenniń qos jaǵa­laýyna qonystanǵan eki eldiń prezıdentteri Nursultan Nazar­baev pen Vladımır Pýtınniń ara­syndaǵy yntymaqtastyqtyń sharapatyn qarapaıym halyq – biz kóretin boldyq... Ushqan qustaı zymyraǵan ýaqytta toqtaý joq qoı. Qazaq­stan – Reseı shekarasyndaǵy dostyq kópiri ashylǵaly beri jeti jylǵa jýyq merzim ótti. Sodan osy kópir ústimen árli-berli aǵylǵan san alýan kóliktiń legi bir úzilgen emes. Kópir ústimen munaıly óńir delegasııasy Astrahan oblysyna talaı ret bardy. Astrahandyq kórshiler delegasııasy da Atyraýǵa birneshe ret saparlap keldi. Eki el arasyndaǵy ekonomıkalyq, iskerlik, mádenı baılanystardy nyqtaıtyn mundaı saparlar áli de jalǵasa beredi. Buǵan Qazaqstan – Reseı prezıdentteriniń qoldaýymen salynǵan kópir de qyzmet ete beretinine esh kúmán joq. Joldasbek ShО́PEǴUL, «Egemen Qazaqstan». Atyraý oblysy.