Bar álemge qasiret ákelgen ekinshi dúnıejúzilik soǵys zardabynan Batys Qazaqstan oblysy, Shyńǵyrlaý óńiri de shet qalǵan joq. Er basyna kún týǵan sátte aýdanymyzdan 3378 azamat
Otan qorǵaýǵa attanǵan bolatyn. Uly Jeńis úshin, Otanymyzdyń bostandyǵy men táýelsizdigi úshin kúresken erler beınesin el jadynan óshirmeý – bárimizdiń ortaq paryzymyz. Jas urpaq ata-babalarymyzdyń dańqty jolyn jaqsy bilip, keleshekke jetkizýi kerek. Bul túptep kelgende, qoǵamymyzdaǵy tynyshtyq pen kelisimniń, el órkendeýiniń basty kepili bolmaq. Búgingi baqytty ómirimiz ben nurly bolashaǵymyzdyń negizin salýshylar qatarynda jerlesimiz, Keńes Odaǵynyń Batyry Andreı Iаkovlevıch Tıhonenko da bar edi.
Ol 1912 jyldyń 12 jeltoqsanynda Batys Qazaqstan oblysyndaǵy Shyńǵyrlaý aýdanynyń Lýben aýylynda dúnıege kelgen. 1919 jyly Andreıdiń ata-anasy ómirden ótedi. Eki qaryndasymen 7 jasynan bastap úlken aǵasy Iosıftiń tárbıesinde bolady. Onyń balalyq shaǵy aýyr ótti. Jastaıynan jetimdiktiń ashy dámin tatqan Andreı erte eseıip, ómirge ójet kózqaraspen qaraı bastaıdy.
Qolda bar derekter onyń 12 jasynan-aq jer jyrtý, shóp shabý, astyq jınaý naýqandarynda aıanbaı ter tókkenin aıǵaqtaıdy. Balalyq shaǵyndaǵy súıikti kásibi balyq aýlaý bolǵan eken. Mýzykaǵa beıim turatyn jas óren syrnaı tartyp, án aıtatyndyǵymen de tanyla bilgen. Qyzyl áskerler týraly ánderdi jaqsy aıtýyna baılanysty aýyldastary ony «voroshılovshy» dep atap ketken.
1935 jyly traktorshylar daıarlaıtyn kýrsty bitirip, «Krasnaıa zvezda» kolhozynda eńbek etken. Qoǵamdyq jumystar, kórkemónerpazdar úıirmeleriniń arasynan da Andreıdiń belsendiligi erekshe baıqalǵan. 1939 jyly eńbekke degen yntasy men jigerliligi eskerilip, ony brıgadırdiń kómekshisi etip taǵaıyndaıdy.
Andreı Tıhonenko 1941 jyly 24 maýsymda ásker qataryna alynady. Máskeý túbindegi jáne Lıtvany azat etýdegi urystarǵa qatysady. Soǵys kezinde erjúrektigimen, jan aıamaı jaýmen shaıqasýymen erekshelenedi. 1944 jyly 16 shildede Lıtvanyń Pýnı eldi mekenindegi derevnıa tusynda pýlemet oǵymen jaýdyń atys núktesin joıyp, ózderinen keıingi bólimshelerdiń ózennen ótýine jaǵdaı týǵyzdy. Sol shaıqasta ol 30-dan astam nemisterdi jer jastandyrǵan. Shaıqas qyzǵan kezde Tıhonenkonyń oǵy taýsylǵanyn bilgen jaý ony qorshaýǵa alady. Qolyna sońǵy granatasyn alyp, fashısterdiń jaqyn kelýin kútip jatqan ol bar kúshin jınap, granatanyń saqınasyn tartyp, ózimen birge aınala qorshaǵan birneshe nemis soldatyn jer jastandyrady.
Erlikpen qaza tapqan jaýyngerdi eli eshqashan umytpaq emes. 1945 jyldyń 24 naýryzynda oǵan, qaıtys bolǵannan keıin Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵy berildi. 20 jyldan artyq ýaqyt boıy Tıhonenkonyń jerlesteri batyrdyń qaıda qaza taýyp, qaı jerge jerlengenin bilmedi. Jyldar boıy Lıtvadaǵy Rýdzıana derevnııasyndaǵy kishkene qyrat eshkimge syr ashpady. Tek vılnıýstik «Jas qyzylizshilerdiń» arqasynda ǵana belgisiz soldattyń esimi anyqtalyp, Rýdzıana selosynyń turǵyndary este saqtaǵan erlik esiminiń aty ataldy.
Qazir Batys Qazaqstan oblysyndaǵy Aqsaı qalasynda aýdan ortalyǵy Shyńǵyrlaýda jáne Lýben aýylynda Andreı Iаkovlevıch Tıhonenkonyń atynda kósheler bar. Osyndaǵy saıabaq ishinde keýde músini ornatylǵan. Týǵan jerindegi Lýben mektebi batyr esimimen atalady.
Adaq ShOTPANOV.
Batys Qazaqstan oblysy,
Shyńǵyrlaý aýdany.