Keshe BUU-nyń Astanadaǵy ofısinde osy Uıymnyń Din men senim bostandyǵy boıynsha arnaıy baıandamashysy Haıner Bılefeldt jýrnalıstermen baspasóz máslıhatyn ótkizdi.
2010 jyldyń 1 tamyzynan beri BUU-nyń arnaıy baıandamashysy bolyp taǵaıyndalǵan sarapshy, professor Haıner Bılefeldt elimizde naýryzdyń 25-inen sáýirdiń 5-ine deıingi aralyqta Almaty, Qaraǵandy, Astana qalalaryndaǵy túrli dinı birlestikterdiń ókilderimen, memlekettik organdar men qoǵamdyq uıymdar ókilderimen júzdesip, sapary aıaqtalar sátinde jýrnalıstermen basqosýdy uıǵarypty.
– Qazaqstan Úkimetiniń shaqyrtýy boıynsha keldim, men de jáne meniń komandam da qazaqstandyqtardyń bizdi óte jyly ráýishte qarsy alǵan, qonaqjaı peıiline rızashylyǵymyzdy bildiremiz,– dep sóz bastady sarapshy. – Muny baıandamanyń túbegeıli qorytylmaǵan, aldyn ala nusqasy dep qabyldaǵandaryńyz jón, keleshekte sapardan túıgen oılar men jınaqtalǵan materıaldar tyńǵylyqty zerdeleýden ótip baryp, tek jyldyń aıaǵynda ǵana naqtysy BUU-ǵa tapsyrylady.
Osylaı degen Haıner Bılefeldt Qazaqstandaǵy din men senim bostandyǵyna qatysty óz paıymy boıynsha mán berilýge tıisti máselelerge toqtaldy. Onyń alǵashqysy – qazaq qoǵamyndaǵy plıýralızm men dinı senimge degen tózimdilik kórsetý, halyqtyń eshkimdi de syrtqa teppeıtin meımandostyq qasıeti. Bul – eldiń sonaý tarıh qoınaýynan joǵaltpaı alyp kele jatqan ereksheligi, ol jaıynda menimen jolyqqan qaı dinniń de ókili aıtty. Búgingi kúni Qazaqstanda óte kóp dinı konfessııalar ómir súrýde, al dinaralyq kelisim qashannan beri beıbit qarym-qatynastarda órbýde. El tarıhynda dinı qaqtyǵys oryn alyp kórgen joq, al kórshi jurttaryńyzdy alyp qaraǵanda, olaı dep aıta almaımyz. Alaıda, muny tek ózinen ózi osylaı bolyp jatqan is dep qaraýǵa bolmaıdy. Bul – Qazaqstan halqynyń iri jetistigi. Ári osy rette memleket tarapynan kóp jumystar atqarylyp júrgenin aıtqan jón, dep baǵasyn bergen sarapshy ári qaraıǵy oıyn jalǵastyra kele, degenmen, Din isteri agenttigi júrgizgen saýaldamada halyqtyń burynnan kele jatqan dástúrli ıslam, pravoslavıe, katolık syndy dinderge degen kózqarastary oń da, al jańadan paıda bolyp, endi tirkelgenderine degen pikirleri jaqsy emes ekendigin kórsetkenin aıtyp ótti.
Ekinshiden, el Konstıtýsııasynda kórsetilgen zaıyrlylyq máselesi. Ol boıynsha memleket qaısybir dinge qoldaý kórsetpeıdi jáne dinı senim boıynsha eshkimdi qýdalamaıdy. Áleýmettik zertteýler muny halyqtyń da qoldaıtynyn bildiredi. Desek te, zaıyrly memlekette de din belgili bir ról atqara alady. Sol sebepten de, zaıyrly memleket óz ustanymyn alǵa shyǵara otyryp, qoǵamnyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etip, irili-usaqty dinı birlestikterdiń ómir súrýlerine áser ete alady, degen sarapshy shekten tys erkindiktiń zııany tóńireginde oı órbitti. Dinı senim degenniń ózi sheksiz quqyq emes. Endeshe, onyń shekarasy qalaı belgilenýi tıis? – dep saýal tastaı otyra, baıandamashy erkindik tym sheksiz bolmaýy tıis, degenmen, erkindikke salynatyn shekteýdiń de shegi bolýy qajet, dedi. Al memleket tarapynan qoıylatyn shekteýler legıtımdi jáne qandaı bir tózbeýshilikten aýlaq bolǵany jón.
Ári qaraı elimizde osy salaǵa qatysty qabyldanǵan zań jaıyndaǵy oılarymen bólisti. Sarapshynyń aıtýynsha, dinı birlestikterdi tirkeý aqylǵa qonymdy is emes. О́ıtkeni, adamnyń nanym-senimi eshqandaı da bir bıliktiń, úkimettiń tarapynan tirkeýge muqtaj emes. Sondyqtan, memleket tirkeý jóninde tek usynys jasaýmen ǵana shektelýi tıis, al tirkelý-tirkelmeý dinı birlestiktiń óz sharýasy. Bul jerde burynnan kele jatqan dástúrli dinderdiń óz jumystaryn júrgizýlerine eshqandaı kedergiler joqtyǵyn, kerisinshe, dástúrli emes dinderdiń basyndaǵy qıyndyqtardy aıtýǵa tıispin, degen sarapshy zań boıynsha mundaı birlestiktiń belgili bir aýmaqta ǵana ómir súrýine tirkeý júrgizilgeni aqylǵa syımaıdy, sondyqtan, biz osyndaı shekteýlerdi keleshekte alyp tastaý qajettigi týrasynda usynym jasaıtyn bolamyz, dedi.
Sarapshy máslıhat barysynda mıssıonerlik jumystyń júrgizilýi, dinı ekstremızmge qarsy tózimsizdik, mektepterde dástúrli dindermen tanystyrý maqsatynda júrgiziletin sabaqtar, qoǵamnyń dinı saýattylyǵy boıynsha oılaryn ortaǵa saldy. Munan soń jýrnalıster tarapynan qoıylǵan saýaldarǵa jaýap berdi.
Baspasóz máslıhatyna qatysqan Din isteri agenttigi tóraǵasynyń orynbasary Ǵalym Shoıkın sarapshy tarapynan aıtylǵan oılardyń barlyǵy ekshelip, zerdelenetinin, al memleket tarapynan dinı bostandyqtyń zańdyq negizi barlyǵyn atap aıtty.
Anar TО́LEÝHANQYZY,
«Egemen Qazaqstan».