«QazMunaıGaz» Barlaý О́ndirý» aksıonerlik qoǵamynyń qurylǵanyna 10 jyl toldy
Elimizde munaı óndirý kólemi jóninen kóshbasshylardyń úshtigine kiretin «QazMunaıGaz» Barlaý О́ndirý» aksıonerlik qoǵamynyń qurylǵanyna bıyl on jyl. Osy jyldarda aksıonerlik qoǵamda nendeı ózgerister oryn alyp, aýyz toltyryp aıtatyn qandaı bıikterdi baǵyndyrdy deıtin saýal kóldeneńdeıdi. Tarıh úshin on jyl az bolǵanymen, mejeli belesterdi baǵyndyrýy tıis tabysty kompanııa úshin bul úlken bir asý. Ne bar, ne joq deıtindi shamalaýǵa da múmkindik beretin ájepteýir ýaqyt. Sonymen, on jyldyq belestiń eń bir mańyzdy tustaryn qysqasha sholyp shyǵaıyq. Aksıonerlik qoǵam 2004 jyldyń naýryzynda quryldy. 2006 jyly óziniń aksııalaryn úlken kompanııalardyń ishinde alǵashqylardyń qatarynda Qazaqstan Qor bırjasyna ornalastyrdy jáne ǵalamdyq depozıtarlyq qolhattary Londonnyń Qor bırjasynda lıstıngten ótti. Kompanııa sol jyldyń qyrkúıeginde IRO kezinde 2 mlrd.-tan astam AQSh dollaryn tartty. 2007 jyly «Qazgermunaı» BK JShS-daǵy 50% úlesti, oǵan qosa CCEL «Qarajanbasmunaı» kompanııasyndaǵy úlestiń 50%-yn satyp aldy. 2008 jyly álemniń túkpir-túkpirindegi naryqqa tıimdi baǵamen shıkizat jóneltetin halyqaralyq deńgeıdegi iri energetıkalyq kompanııa «Bı Djı Grýppen» barlaý jáne óndirý salasyndaǵy yntymaqtastyq kelisimine qol qoıdy. Kelisimde elimizdiń jáne basqa memleketterdiń jekelegen ýchaskelerinde kómirsýtegi qorlarynyń áleýetin birlesip zertteýdiń ustanymdary belgilendi. Dál osy jyly «PetroQazaqstan Ink.» kompanııasyndaǵy 33% úlesti satyp alý jónindegi mámilege keldi. Al, 2009 jyly Standard&Poor’s halyqaralyq reıtıng agenttigi kompanııany «GAMMA-6» deńgeıindegi GAMMA korporatıvtik basqarý reıtıngine kirgizdi. 2010 jyly «SapaBarlaý Servıs» JShS-in jáne «NBK» JShS-in satyp aldy. 2011 jyly Fedorov blogyn zertteýge qajetti lısenzııasy bar «Ural Group Limited» AQ-tyń 50 %-yn satyp aldy. Dál osy jyldyń sáýir aıynda «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasynan Temir, Terisken, О́zen-Qaramandybas, Qaraton-Saryqamys barlaý bloktaryn satyp aldy. Bir jyl ótken soń kompanııa óziniń «О́zenmunaıgaz» jáne «Embimunaıgaz» fılıaldaryn aksıonerlik qoǵam etip qaıta uıymdastyrý nıeti týraly jarııalady.Jalpy, «QazMunaıGaz» Barlaý О́ndirý» aksıonerlik qoǵamynyń ózi «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasynyń enshiles kásiporny bolyp tabylady. QMG BО́ 2012 jyly «Qazgermunaı» BK JShS men CCEL jáne «PetroQazaqstan Ink.» kompanııalaryndaǵy úlesterdi qosa eseptegende 12,2 mln. tonna munaı óndirgen bolsa, 2013 jyly ol kórsetkish 12,3 mıllıon tonnaǵa jetken. Bul kúnde elimizdiń Batys Qazaqstan, Atyraý, Mańǵystaý jáne Qyzylorda oblystarynda «QMG» BО́» aksıonerlik qoǵamyna qarasty 18 enshiles jáne táýeldi uıym jumys isteıdi. Bul aksıonerlik qoǵamdy memleketimizdegi eń iri jumys berýshi kompanııalardyń biri dep ataýǵa múmkindik beredi. Naqty aıtqanda, 25 myńnan asa adamdy jumyspen qamtyp otyr. Áleýeti zor kompanııa óziniń on jyldyq mereıtoıy qarsańynda Astanada BAQ ókilderine baspasóz máslıhatyn uıymdastyrǵan kezde úlken ujymnyń basshysy, ıaǵnı, «QMG» BО́» AQ bas dırektory Abat Nurseıitov «munaıshylar – aksıonerlik qoǵamnyń negizgi kapıtaly» degendi de aıtty. Qarańyz, aksıonerlik qoǵam 2007 jyly óz qyzmetkerlerine áleýmettik qorǵalýdyń joǵary dárejesin qamtamasyz etetin ujymdyq shart jasasqan Qazaqstandaǵy alǵashqy kompanııalardyń biri bolǵan. 2008 jyly bul ujymdyq shart «Paryz» respýblıkalyq baıqaýynyń qorytyndysy boıynsha elimizde eń úzdik bolyp tanylǵan. Al, ótken jyldyń jeltoqsan aıynda «QMG» BО́» óziniń enshiles jáne baǵynyshty uıymdarymen 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan jańa ujymdyq kelisimshartty qabyldady. Naýryzda ótken Dırektorlar keńesiniń otyrysynda 2014 jyldyń 1 sáýirinen bastap «Barlaý, munaı men gaz óndirý» bıznes-baǵyty boıynsha qyzmetkerlerge eńbekaqy tóleýdiń biryńǵaı júıesin engizý jáne 2014 jyldyń bıýdjetindegi eńbekaqy qoryn 21 mlrd. teńgege arttyrý, sonyń ishinde 2014 jyldyń aqpan aıynda bolǵan teńge baǵamynyń ózgerýine baılanysty eńbekaqyny 10%-ǵa arttyrý týraly sheshim qabyldanǵan. Jumysshylardyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýǵa qosa olardy qaýipsiz eńbek jaǵdaımen qamtamasyz etý, Adam kapıtalyn damytý kompanııany damytýdyń jáne básekege qabilettilikti arttyrýdyń qozǵaýshy faktory retinde qarastyrylatynyn da atap ótpekpiz. Sonymen qatar, kompanııa áleýmettik jaýapkershiligi joǵary kompanııalardyń biri. Sońǵy on jylda aımaqtardyń ınfraqurylymy men áleýetin damytýǵa óz bıýdjetinen 45 mıllıard teńge aqsha jumsaǵan. Bul qarjyǵa Atyraý jáne Mańǵystaý oblystarynda mektep, balabaqsha, balalar lageri, sport kesheni, medısına ortalyqtary, basqa da nysandar salynǵan. Turǵyndar aýyzsýmen qamtamasyz etilip, aýyl men qala arasyna jol salynǵan. Atyraý oblysynda bolashaǵy joq aýyldardyń turǵyndaryn oblys ortalyǵyna kóshirýge atsalysqan. Aıta berse, mundaı ıgi sharýalardy sanap saýsaq jetkize almaısyń. Basqasyn aıtpaǵanda, 2009 jyldan beri kompanııa jyl saıyn Jańaózen qalasynda myń áleýmettik jumys ornyn qurýǵa kómektesip júrgeni, Jańaózen qalasyn damytý týraly keshendi jospardyń sheńberinde kompanııa salǵan turǵyn úıden 200 otbasy páterge ıe bolatyny qandaı ǵanıbet. «Biz sońǵy on jylda ardagerlerge, zeınetkerlerge, jetim balalarǵa, az qamtylǵan otbasylarǵa turaqty túrde áleýmettik qoldaý kórsetip kelemiz», dedi A.Nurseıitov. «QMG» BО́» bas dırektory A.Nurseıitovtiń aıtýynsha, qazirgi ýaqytta jańǵyrtý baǵdarlamasyna sáıkes, óndiriste eskirgen jabdyqtardy almastyrý isi júzege asyrylýda, jańa óndiristik nysandar salynyp jatyr. Baǵdarlama orta keleshektegi merzimge eseptelgen. Al oǵan boljam boıynsha 75-90 mıllıard teńge kóleminde ınvestısııa salynbaq. Buryn qolmen atqarylǵan eńbekter endi jańa tehnologııanyń jetistikterimen almastyrylýda eken. Bul óz kezeginde munaıshylardyń eńbek etý qarqynyn jaqsartpaq. Sondaı-aq, tehnıka qaýipsizdigi men qorshaǵan orta tazalyǵynyń da saqtalýyna áserin tıgizbek. Mysaly, Jańǵyrtý baǵdarlamasy boıynsha bir ǵana О́zen ken ornynda dıagnostıkalaý jáne jerasty jabdyqtaryn jóndeý sehy paıdalanýǵa berilgen, suıyqtyq daıyndaıtyn sehtyń qurylysy aıaqtalǵan. Jańadan iske qosylǵan seh jerasty jabdyǵyn jóndeýdiń sapasyn arttyrady jáne onyń óndiriste paıdalaný ýaqytyn uzartady. Seh qýattylyǵy jylyna 10 myń metr tereńdiktegi sorapty, 300 myń dana soraptyq shtangany, sondaı-aq, 400 myń dana kompressorlyq qubyrdy jóndeýge jetedi. Al «Embimunaıgaz» AQ-ta ilespe gazdy kádege asyrýǵa arnalǵan jabdyqtyń qurylysy aıaqtalyp, naqtyraq aıtqanda, ótken jyly jeltoqsan aıynda paıdalanýǵa berilgen edi. Maqat ken ornynda qýattylyǵy jylyna 40 mln. tekshe metr gaz óndiretin ilespe gazdy daıyndaý jáne tasymaldaý qondyrǵysyn ornatý 2012 jyly bastalyp, 2013 jyldyń jazynda tolyqtaı aıaqtalǵan. Qondyrǵy quramynda negizinen kompressor, gaz óńdeýshi tehnıkalyq jabdyq, kompressordy basqarý mashınasy, seperatorlar, t.b. birneshe tehnıkalyq jabdyqtar bar. Osyǵan baılanysty «Embimunaıgaz» AQ-tyń 23 mamany «Tatneftegazpererabotka» aksıonerlik qoǵamyna (Tatarstan Respýblıkasy) arnaıy jiberilip, oqý-daıyndyq kýrsynda tájirıbe jınaqtap kelgenin de atap ótý qajet. Qazirgi tańda ilespe gazdy daıyndaý jáne tasymaldaý qondyrǵysy álemdik standartqa sáıkes jumys istep tur. Taǵy bir aıta ketetin jaǵdaı, ótken jyly Táýelsizdik kúni qarsańynda kompanııa mańǵystaýlyq munaıshylarǵa keremet syı jasady. «Qarajanbas» ken ornynda elimizde teńdesi joq tehnıkalyq óndiristik baza ashylǵan bolatyn. Munda Elbasy N.Nazarbaevtyń tapsyrmasymen qurylǵan «Tehnologııalyq kólik jáne uńǵymalarǵa qyzmet kórsetý basqarmasy» seriktestiginiń jumyskerleri eńbek etetini belgili bolǵan. О́ndiristik baza bir mezgilde 250 avtokólik pen arnaýly tehnıkaǵa sapaly qyzmet kórsete alady. Dálirek aıtqanda, zamanaýı úlgidegi qural-jabdyqtardyń kómegimen tehnıkalarǵa dıagnostıka jasalyp, kúrdeli aqaýlar qalpyna keltirilse, avtomattandyrylǵan qurylǵynyń kómegimen lastanǵan kólikterdi áp-sátte jýyp-shaıyp alýǵa da jaǵdaı jasalǵan. Sondaı-aq, óndiris aýmaǵynda jóndelýge ákelingen kólikter úshin kólemi 3 myń sharshy metrdi quraıtyn jyly garajdardyń da bar ekeni habarlanǵan bolatyn. «Biz aımaqtaǵy ahýaldardy ońaltyp, óndiristi qalpyna keltirdik. Aldaǵy ýaqytta da qazirgi qarqynymyzdy báseńdetpeı, el ekonomıkasyn nyǵaıtýǵa óz úlesimizdi qossaq deımiz. Aldaǵy besjyldyqta bizdiń kompanııa jyl saıyn 12 mıllıon tonna kóleminde munaı óndirýdi josparlap otyr. Jospardy osydan tómen alýǵa bolmaıdy. Bul, bir jaǵynan, kompanııada turaqtylyqtyń irgetasyn qalyptastyrýǵa mursat beredi. Árıne, óndiristi jańǵyrtý úshin az qarjy ınvestısııalap otyrǵan joqpyz. Sondyqtan áleýetimizdi joǵarylatýdyń túrli joldaryn qarastyratyn bolamyz, men bizdiń aktıvter rentabeldiligin saqtaıtynyna jáne birlesken kásiporyndar turaqty tabystar túsiretinine senimdimin», dedi bas dırektor basqosýda. Jalpy, bul jıynda 2017 jyly sońǵy bes jylda anyqtalǵan perspektıvasy joǵary ken orny Fedorov blogynyń Rojkovskoe ken orny paıdalanýǵa beriletininen habardar boldyq. Qoryta kelgende aıtarymyz, áleýeti zor kompanııanyń aldaǵy kúnderge qurǵan negizgi jospary turaqtylyqpen, adam kapıtalyn damytýmen, munaı qoryn jańa tehnologııalardyń kómegimen eseleýmen baılanysty. Oǵan qosa, ózderine paıda túsirý arqyly memleketke paıdasyn jylyna 300 mıllıard teńge salyq arqyly jetkizip otyrǵan qýatty aksıonerlik qoǵam memleket aldyndaǵy áleýmettik jaýapkershilikterin de esten shyǵarmaq emes. Seıfolla ShAIYNǴAZY, «Egemen Qazaqstan».