Dúbirgi toly dúnıe

FELDMARShAL ÁL-SISI KÚRESKE ShYQTY Mysyr elinde prezıdent saılaýynyń kúni naqty aıqyndaldy: ol 26 jáne 27 mamyrda ótedi. Bul eki kúnde jeńimpaz aıqyndalmasa, 16 jáne 17 maýsymdaǵy ekinshi týrda prezıdent belgili bolady.   Ádette kúnniń belgilenýi onsha mándi emes, eń bastysy, oǵan kimniń qatysatyny, kúshterdiń ara-salmaǵy mańyzdyraq sanalady. Sóıtse de, sol kúndi belgileýde de bul elde aıtarlyqtaı mán bolǵan-aý. Buǵan deıin saılaý sáýirdiń aıaǵynda ótedi delinse, endi bir aıǵa keıin shegerildi. Sol shegerý bireýlerge qajet te bolǵan shyǵar. Úmitkerlerdi tirkeý 20 sáýirge deıin sozylady. Bul bireýlerge az kórinýi de múmkin. Al saılaý naýqany osydan bir aı buryn bas­talyp ketken. Endi ol saılaýǵa úsh kún qalǵansha sozylady. Úmit­kerlerdiń attary atalyp, biri maqtalyp, biri dattalyp jatqa­nyna da biraz boldy. Úmitkerler degende, jurttyń aıtatyny negizinen qazir bir-aq adam bolyp otyr. Ol – eldiń qorǵanys mınıstri feldmarshal Ábdil-Fattah ál-Sısı. Jaqynda ǵana ol óziniń qorǵanys mınıstri jáne Egıpet armııasynyń bas qolbasshysy qyzmetinen bosaǵanyn málimdedi. Mundaı sheshimge kelý onyń prezıdent saılaýyna qatysý nıetinen týyp otyrǵanyn da aıtty. Bul eldiń zańy boıynsha, úkimet múshesi prezıdent saılaýyna qatysa almaıdy. Aqpan aıynyń aıaǵynda el úkimeti otstavkaǵa ketken bolatyn. Biraq ál-Sısı óziniń qyzmetinde saılaý jónindegi zańdar tolyq qabyldanyp, saılaýǵa daıyndyq jumystary bitkenshe bolatynyn málimdegen. Budan onyń qyzmetine kóp nárse baılanysty ekenin ańǵartqandaı edi. Ol tek mınıstr bolǵanymen, onyń quzyry úkimetten de joǵary turǵandaı kórinetin. Tipti, ýaqytsha prezıdent Adlı Mansur da onyń aıtqanynan shyqpaıtyndaı edi. Ál-Sısı mynaý saılaý naýqany kezinde qyzmetin doǵarǵanmen, áste de bılikten ketti, onyń qolynda kúsh qalmady deýge bolmas. Bı­lik marshaldyń yqpalyndaǵy gene­ralı­tettiń qolynda ekeni daýsyz. Ál-Sısı­diń kúshi de, saılaý naýqanyndaǵy bedeli de sonda. Osynaý asa jaýapty kezeńde áskerıler múlt ketse, feld­marshal da bedelinen aıyrylady. Ázirge ol barlyǵyn da jan-jaqty eskergen sııaqty. Ol úmitker retindegi alǵashqy málimdemesinde óziniń eshqandaı da keremet jasaı almaıtynyn aıtyp, sondyqtan da óz eliniń jaǵdaıyn jaqsartý úshin jurtty qajyrlylyqpen jumys isteýge shaqyrdy. Ol tek eldi terrorızmnen qutqaryp, úreıden azat etýge ýáde berdi. Al bul mysyrlyqtarǵa dál qazir eń keregi bolyp otyr. Onyń negizgi qarsylastary – ıslamıstik «Musylman baýyrlar» qozǵalysy. Olardyń da halyqqa yqpaly aıtarlyqtaı. Solardyń arqasynda osydan burynǵy prezıdent Muhammed Mýrsı saılaýda jeńip shyqqan. Al ál-Sısı oǵan halyqtyń qarsylyǵyn paıda­lanyp, biraz aıyp taǵyp, taǵynan taıdyrǵan. Islamıster bul saılaý­da esesin qaıtarýǵa barynsha kúsh salatyny da belgili. Feldmarshal ony da jan-jaqty eskergen bolar.   BOLMASAŃ DA UQSAP BAQ Koreı halqy bir-birine uqsas, syrt jurttyń olardy bir-birinen ajyratýy da qıyndaý soǵady. Al endi Soltústik Koreıada olardy ajyratý burynǵydan da qıyndamaq – er adamdar budan bylaı shashtaryn kósemderi Kım Chen Ynǵa uqsastyryp qoıýǵa mindetti. Osyndaı nusqaý berilgen kóri­nedi. Shashty sándep qoıýǵa jas­tar áýes. Bul ózi álemniń barlyq jerinde bar ádet. Bireýler ataqty ánshige, bireýler kınoakterge, endi bireýler fýtbolshyǵa uqsap shash qoıǵysy keledi. Al kósemge uqsap shash qoıý sáni endi memlekettik máselege aınalyp otyrǵandaı. Bir nárse ekinshi nárseni eske túsiredi. Sonaý ótken ǵasyrdyń 50-jyldarynyń basynda, áli Stalınniń tiri kezinde bireýlerdiń gımnasterka, aldy kóterińki fýrajka kııý qumarlyǵy bolatyn. Kósemge uqsaǵysy keletin. Tipti, shashyn qaıyryp taraıtyndar da bar edi. Birde deneshynyqtyrýdan sabaq beretin, soǵysqa qatysqan kapıtan Panov aǵaıymyz kósemge uqsatyp shash qoıǵan oqýshyǵa qatty shúılikkeni bar: «Áı, Nur­baev, kósemge uqsaǵyń kelse, jón­dep júr, yrjalańdap kósemdi mazaq qylǵyń kelse, jaýap be­resiń!» – degen. Ertesine oqýshy sha­­shyn ustaramen qyrǵyzyp tas­taǵan. Soltústik Koreıada da kósemge uqsatyp shash qoıý da saıası naý­qannyń bir kórinisindeı qabyl­­danyp otyrǵanǵa uqsaıdy. El­degi qatań saıası tártipke rýhanı baǵynýmen qatar, syrtqy turpatyńmen de moıynsyný qajet­­tilikke aınalǵan. Sol k­ó­sem­ge, tipti, shash qoıýyńmen de uqsaı turyp, ózińshe qadam jasaýǵa bara almaısyń. Muny qarabaıyrlap aıtqanda, ónerdegi túr men mazmunnyń úılesimdiligine uqsatýǵa bolǵandaı ma, qalaı? Kósemge uqsatyp shash qoıý eń aldymen stýdentterge qatysty kórinedi. Ádette shash qoıý sáni adamnyń bet júzine de qatysty ǵoı. Bálkim, Kım Chen Yn sekildi  shash qoıý oǵan uqsastarǵa, ıaǵnı dóńgelek bettilerge jarasar, basqalar qaıtpek? Amalsyz kónedi, daǵy. Ásirese, shashy seldir nemese múldem joqtarǵa qıynyraq tıetin túri bar. Qoı ishinde aladaı kóriner. Taǵy bir aıta ketetin nárse,   osydan on jyldaı buryn bul elde qazirgi Kım Chen Yn sııaqty samaıdy qyryp shash qoıý qylmysker ortaǵa tán bolǵan eken, endi kósem solaı shash qoıǵan soń, ol búkilhalyqtyq sánge aınalypty. Er adamdar kósemge eliktegende, áıelder qaıtpek? Ol op-ońaı sheshilipti. Olar kósemniń zaıybyna uqsaýǵa tıis. Lı Sol Iý-she shash qoıý óz aldyna, endi áıelder kıim kııýde de sol patshaıymǵa uqsaýǵa tyrysady eken. Osynyń bárin Kım Chen Ynnyń ózi bilmeı otyrǵan joq. Kúlkige aınalatynyn da ańǵaratyn shyǵar. Biraq oǵan halyqtyń tobyrǵa aınalyp, ózine uqsap, óz sońynan ergeni bárinen de mańyzdy sııaqty. Mamadııar JAQYP, «Egemen Qazaqstan».