Arys qalasyna qarasty Aqdala aýyldyq okrýginde jeke sektorda 1 382 bas mal bar. Al aýyl okrýginiń esebinde 8 817 bas mal tirkelip, ereje normatıvine saı 6 768 gektardyń ornyna 10 477 gektar jaıylym qajet dep tabylǵan. Iаǵnı mal basynyń esebi durys júrgizilmeýi saldarynan memlekettik statıstıka burmalanǵan.
Bul derekterdi bos jatqan jerdi memleketke qaıtaryp, aýyl turǵyndaryn ortaq jaıylymmen qamtamasyz etý boıynsha Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý barysy talqylanǵan jıynda oblys prokýrorynyń orynbasary Saıan Keldibekov keltirdi. «Qazirgi tańda ákimder jeke úıde ustap otyrǵan jáne sharýa qojalyqtarynyń mal basyn esepke alyp, ony statıstıka organdaryna tapsyrady. Biz bul tártipti tıimsiz dep sanaımyz. О́ıtkeni ol statıstıkanyń burmalanýyna yqpal etedi», dedi Saıan Shaımuratuly. О́ńirde 6 aýylda mal sany burmalanyp, jaıylym jerge degen qajettilik artyq kórsetilgen. Jergilikti jerlerde jaýaptylar jaıylymdardy qaıtarý boıynsha aqparattyq tehnologııalardy qoldanbaǵan.
Osy oraıda oblys prokýratýrasynyń bastamasymen «Qoljetimdi jaıylym» jobasy qolǵa alynyp otyr. Bes baǵyttan turatyn joba boıynsha ákimder mal basynyń esebin statıstıka organdaryna tapsyrý mindetinen bosatylady. Mamandar joba jaıylymǵa naqty qajettilikti anyqtap, memlekettik statıstıkanyń durys jasalýyn qamtamasyz etetinin aıtady. Sondaı-aq veterınar qyzmetiniń «janýarlardy biregeılendirý» jáne statıstıkanyń «E-stat» bazalary biriktiriledi. Bul jaǵdaı, óz kezeginde mal basy esebiniń shynaıylyǵyna qol jetkizýge múmkindik beredi. Mal ıeleriniń tórt túligine baılanysty qajetti málimetterdi alýy elektrondyq júıege aýystyrylady. Iаǵnı mal satatyndarǵa veterınar anyqtamasyn demalys jáne mereke kúnderi elektrondyq túrde alý múmkindigine ıe bolady. Odan bólek, baqtashylar nemese malshylar statýsy normatıvtik turǵyda retteledi. Mal bazarlarynyń veterınarlyq qyzmetterine satylǵan maldyń esebin júrgizýge jaǵdaı jasalady. Sáıkesinshe, olar veterınar qyzmetiniń bazalaryna kirip jumys isteı alady. Iаǵnı mal bazardan shyqqan tuıaqtyń qozǵalysyn kórsetip, statıstıkanyń shynaıylyǵyna qol jetkizýge múmkindik týady. Jeke sektordaǵy ortaq jaıylymǵa syımaıtyn normatıvtik talaptardan tys mal basyn shalǵaıdaǵy jaıylymdarǵa aıdaý qamtamasyz etiledi. Ol úshin shalǵaıdaǵy jaıylymdardyń ornalasqan oryndary men olardyń kólemderi bekitilip, ákimdikterdiń balansynda qaldyrylady.
– Bul másele bizdiń óńirde óte ózekti. Áleýmettik arazdyqtardyń týdyrýyna sebep bolyp keledi. Mysaly, keıbir eldi mekenderde bir otbasy 20 ýaq mal ustasa, keı otbasynyń 150 maly bolýy múmkin. Al jaıylym teń bólinbeıdi, teń qaralmaıdy. Turǵyndar tarapynan túsinbeýshilik týyndaıdy. Sebebi mal basyna qatysty shekteý joq. Aýylishilik mal kólemin ustaýdyń shekti bóligin engizip, qalǵanyn jaıylymǵa jiberýdi retke keltirý qajet. Osylaı rettelmese aýyldaǵy jaıylym jer jetpeıdi. Osyndaı usynystardy birge qarastyrsaq, – dedi oblys ákiminiń orynbasary Beısen Tájibaev.
Al jobanyń mańyzdylyǵyna toqtalǵan oblystyq jer resýrstaryn basqarý departamentiniń basshysy Altynbek Myrzaev paıdalanylmaı jatqan aýylsharýashylyq jerlerin kosmomonıtorıng qurylǵylary arqyly anyqtaý jumystary júrgizilip jatqanyn jetkizdi.
«Departamentpen aýdan, qala ákimdikteri bekitken jer balansy esebiniń eksplıkasııasynda tirkelgen jer paıdalanýshylarda mal basy tirkelgeni týraly ISJ bazasymen salystyrý júrgizildi. Nátıjesinde, 4386 jer paıdalanýshynyń 673 462,2 gektar jerine mal basy tirkelmegeni anyqtalyp otyr. Sonymen qatar Jer kodeksiniń 145-1 babyna engizilgen ózgeristerge baılanysty, aýyl sharýashylyǵy jerlerine qatysty «Qazaqstan Ǵarysh Sapary» AQ-nyń kosmostyq monıtorıngi boıynsha 4543 jer paıdalanýshynyń 560 801,6 gektar jerleri paıdalanbaı jatqany anyqtaldy. Búgingi joba iske asyrylsa joǵaryda kórsetilgen sáıkessizdikter oryn almaıtyn bolady», dedi Altynbek Ábdiqaıymuly.
Byltyr oblysta 1034,8 myń gektar jer memleketke qaıtarylǵan. Onyń ishinde maqsatsyz paıdalanylǵan 412,2 myń gektar memleket menshigine qaıtarylsa, 622,6 myń gektardy qaıtarý iri jer paıdalanýshylarmen memorandým jasaý arqyly júzege asqan. Bıyl aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy 330 myń gektar jerdi memleket menshigine qaıtarý josparlanýda. Zańsyz tabystalyp, paıdalanbaı jatqan jer ýchaskelerin májbúrlep memleketke qaıtarý úshin sotqa byltyr 96 talap-aryz joldanǵan. Onyń 45-i oń sheshimin taýyp, 4751,6 gektar jer memleket menshigine qaıtaryldy. Sonymen qatar aýdan, qala ákimdikterimen birlesip 521,7 myń gektar jaıylym jáne egistik úshin sharýalarǵa úlestirildi.
Sondaı-aq óńirde jer qoınaýyn zańsyz paıdalanǵan jáne kelisimshartta kórsetilgen mindetterin durys oryndamaǵan tulǵalar men kompanııalarǵa qarsy jumys kúsheımek. Bul oraıda oblys ákimi Darhan Satybaldy aýdan, qala ákimderi men quqyq qorǵaý organdaryna osy baǵytta birlese jumys isteýdi júktedi.
– Lısenzııany bergen soń kelisimsharttyń árbir bóligi oryndalýyn qadaǵalaý kerek. О́kinishke qaraı, áli de zańsyzdyqtar toqtamaı tur. Sondyqtan lısenzııaǵa qatysty qujattardy qatańdatýdy tapsyramyn. Lısenzııalaý sharttary ózgertilsin. Árbir jer qoınaýyn paıdalanýshy tek ózine bekitilgen aýmaqty ǵana qazyp, jumys isteýi qajet. О́zenderdiń arnasyn keńeıtýge, ekojúıeni buzýǵa jol berilmeıdi, – dedi oblys ákimi.
Investısııa jáne eksport basqarmasynyń málimetinshe, 2021-2023 jyldar aralyǵynda kelisimsharttyq mindettemelerin tolyq oryndamaǵan jáne sý qorǵaý beldeýinde ornalasqan 27 jer qoınaýyn paıdalanýshynyń kelisimsharttary merziminen buryn toqtatylǵan. Eki jer qoınaýyn paıdalanýshynyń jer telimi memlekettik jer qoryna qaıtaryldy. Al 11 jer qoınaýyn paıdalanýshynyń jerin qaıtarý boıynsha sotqa talap-aryzdar joldanýda. Oblys aýmaǵynda ornalasqan 40 jer qoınaýyn paıdalanýshynyń paıdaly qazbalardy óndirý aýmaqtaryna marksheıder mamanymen monıtorıng jumystary júrgizilgen. Nátıjesinde, 27 jer qoınaýyn paıdalanýshynyń jumystarynan kemshilikter anyqtalyp, polısııa departamentine materıaldar joldanǵan. Qazirgi tańda, polısııa departamenti tarapynan 12 qylmystyq is qozǵalyp, tergeý amaldary júrgizilýde. Oblystyq polısııa departamentiniń bastyǵy Murat Qabdenovtiń málimdeýinshe, ótken jyly jer qoınaýyn óz betinshe paıdalaný boıynsha kezekshi bólimderge 127 aryz ben habarlama tirkelgen. Quqyq buzýshylyq quraly retinde paıdalanylǵan 28 tehnıka, onyń ishinde 7 júk artý tehnıkasy zańdy sheshimder qabyldanǵansha ýaqytsha aıypturaqqa qoıylǵan.
Jalpy, zańsyz jer qoınaýyn paıdalanýǵa qatysty áreketter negizinen Aqsý, Badam, Keles ózenderiniń boıynda tirkelýde. Kentaý qalasy men Otyrar aýdany aýmaǵynda da jer qoınaýyn zańsyz qazý derekteri jıi kezdesedi. Aıta ketelik, jer qoınaýyn óz betinshe paıdalaný boıynsha 2021-2022 jyldary Qylmystyq kodekstiń 334-babymen 28 is tirkelgen bolatyn.
Túrkistan oblysy