Aıyna – 20 mıllıon jórgek

Buryndary besikke bó­­le­netin sábıdi oraı­tyn, asty-ús­tine salynatyn jumsaq matalardy, ıaǵnı jatyn ornynyń tóse­nishi men jamylǵysyn jór­gek, jaıalyq deıtin. Jór­gekti qa­sıetti sanap, únemi taza bolýyn halqymyz qatty qa­daǵa­laıtyn. Búgingi balanyń jórgegi múlde bólek. Zamanyna saı. Aı­taıyn degenimiz, keshegi men búgingi jórgek-jaıalyqtyń aıyr­mashylyǵy jóninde emes, Túrkistan oblysynda otandyq ónim shyǵaratyn alǵashqy kásip­oryn týraly edi. Túrkistan ob­lysy elimizde tabıǵı ósim boıyn­sha aldyńǵy qatarda. Bıyl qańtar-aqpanda halyqtyń tabıǵı ósimi 7 369 adam bolyp, byltyrǵydan 3%-ǵa artqan. Byltyr oblysta 54 498 sábı dú­nıe esigin ashqan. Onyń 643-i – egiz, 8-i – úshem. О́ńirde 177 myńnan asa kópbalaly ana bar. Onyń ishinde 15 myńnan asa «Altyn alqa», 43 myńnan asa «Kúmis alqa» ıegeri sanaly urpaq tárbıelep jatyr. Sonymen birge oblysta 4661 ana I, II dárejeli «Ana dańqy» ordenimen marapattalǵan. Biz áńgimelep otyrǵan kásiporyn basshylary óńirdiń osy bir ereksheligin de eskergeni anyq. Iаǵnı balaly úıdiń suranysyn zerttegen. Otandyq ónimge suranys bolatynyn boljaǵan.

О́ndiris ornyn ashqan ká­sip­kerler alǵashqyda, ıaǵnı 2010 jyldan bastap múm­kin­digi shekteýli jandardy qol­daý maqsatyndaǵy uıym­darǵa jórgek jetkizýmen aına­lysqan eken. Naryqtyń bul sala­syn ábden zertteıdi. Sóı­­tip, 2020 jyly Túrkııa­daǵy seriktesterimen keli­sip, qu­ral-jabdyqtar alyp kelgen. Kásiporyn quryltaı­shy­la­rynyń alǵashqy jospary boıynsha qomaqty ınvestısııa tartyp, 60-70 adamdy jumyspen qamtý kózdelgen. Ol tolyq atqaryldy, ıaǵnı quny 3 mlrd teńgelik ınvestısııalyq jobanyń 70%-y – qazaq ınvestoryna, 30%-y «Royal Hijyen A S» túrik kompanııasyna tıe­sili. Ataýy aıtyp turǵandaı, mekemeniń maqsaty da – mú­ge­dekterdi jumyspen qamtý, sapaly da qoljetimdi otandyq ónim shyǵarý. Otandyq jórgek-jaıalyqtar shyǵaratyn «Capable group» múgedekter qoǵamy» QB salyqtyq jeńildikterdi paı­dalanady. Múgedekterge fab­rıka ónimi tegin, olarǵa jór­gekterdiń kepildendirilgen kólemi «Aleumet» portaly ar­qyly tapsyryspen beriledi.

Otandyq ónimniń negizgi tu­tynýshylary – 4 jasqa de­ıingi balalar. Olarǵa arnal­ǵan «Simbo Baby», «Aityn Ba­la», «GIGO», «Ney Baby» jór­gek­terine suranys bar. Múge­dek­terge arnalǵan «Shipa», «Ney Medikal», «Royal Med» gı­gıe­nalyq jórgekteri shyǵa­ry­lady. О́ndiris ornynyń ne­gizin qalaýshylardyń biri Baıan­sulý Tóregeldiqyzy óz uly­na sheteldik jórgekti qol­danyp kelgen. Alaıda baǵa men sapaǵa qatysty másele týyn­daǵan. Sondyqtan sheteldik ónim­ge básekeles sapaly jórgek shy­ǵarýdy jón sanapty. 

«Ulym dúnıege kelgennen keıin barlyq jórgekti kór­dik. Biriniń sapasy durys bolmaıdy. Biriniń baǵasy qymbat. О́zimizge solar­dyń biri unady. Sony kórip, nege bizde osyndaı ónim shy­ǵarmasqa degen oı keldi. Basynda bastaǵanda biz «Simbo Baby» jórgekterin túrik tehnologııasymen jasadyq. Sony qatar alyp júrip, japondyq tehnologııaǵa kóshtik», deıdi Baıansulý Tóregeldiqyzy.

О́nimge qajetti shıkizattar Qytaı, Túrkııa, Germanııa, AQSh elderinen ákelinedi. Kásipkerdiń aıtýynsha, óndiri­letin ónimderdiń ózindik erek­shelikteri de bar. Mysaly, «Simbo Baby» jórgegine eń joǵary sapadaǵy shıkizat qosy­lady. Negizi bir jórgek 17 túrli shıkizattan jasalady. Syrt­qy oramy ǵana elimizdiki. О́n­diris ornynda jumyspen qam­tylǵandardyń basym bóligi – múmkindigi shekteýli jandar.

– Memleket basshysy «Ádi­letti Qazaqstannyń ekono­mıkalyq baǵdary» atty Jol­daýynda jańa ónerkásip saıa­sat arqyly jańasha damý úlgisine kóshýge tıis ekenimizdi atap ótti. «Memleket iri ká­siporyndarmen birlesip, ón­diristiń barlyq satysy óz eli­mizde bolýyn qamtamasyz etýi kerek. Ol úshin óndiris sala­syn retteıtin jáne yntalan­dyratyn túrli tásilderdi qoldaný qajet. О́ńdeý ónerkásibi shıkizatty kóńilge qonymdy baǵamen jetkilikti kólemde alýy kerek. Sonymen birge ret­teletin satyp alý kezindegi óz taýarlarymyzdyń úlesin art­­tyrý jáne ofteık júıesin tolyq iske qosý qajet. Elimizdegi ónim óndirýshilermen jasalatyn ofteık kelisimsharttardyń úlesin keminde 10 paıyzǵa jetkizý kerek», dedi Prezıdent Joldaýynda. Sondaı-aq memleket otandyq ónim óndirýshilerdi qorǵaýǵa mindetti ekeni, ekonomıkamyz basqa elderge ár­daıym ashyq bolýǵa tıis­tigi aıtyldy. Memleket basshy­synyń Joldaýynda júktelgen mindetterdi júzege asyrý maq­satynda biz óndiristi keńeı­týdi josparladyq. Alaıda otandyq ónimdi ótki­zýde qoǵam­dyq birlestiktiń qyz­metine tikeleı áser etetin birqatar másele bar. Ol óz keze­ginde qyzmetkerlerimizdiń, onyń ishinde múgedekterdiń eńbek­aqysyna, qural-jabdyqtar­dyń kútimine, jalpy fabrıka­nyń damýyna keri áserin tıgi­zip otyr. Otandyq óndirýshiler, sonyń ishinde múgedekter qoǵamdastyǵy áıgili álemdik brendtermen, ımporttyq analogtermen básekelesýge máj­búr. О́nim ótkizýge jasalǵan birdeı jaǵdaıda tutynýshy elimiz­de jasalǵanymen sheteldik ónimnen kem túspeıtin, biraq beıtanys markaly taýardy emes, áıgili brendtik taýardy tańdaıtyny belgili. Iаǵnı bul baǵyt memlekettik qoldaýdy qajet etedi. Shyǵarylyp otyr­ǵan jórgekterdiń sapasy túrik, koreı, japon taýarlarynan kem túspeıdi. Sondyqtan qoǵamdyq birlestik álemdik brendtermen otandyq naryqta kúresip keledi, – deıdi «Capable group» múgedekter qoǵamy» qoǵam­dyq birlestiginiń tóraǵasy Beıimbet Súıin.

Bul oraıda qoǵamdyq bir­­lestik barlyq jaǵdaıdy baıan­­dap, usynys-pikirlerin bil­­dirip, jyl basynda Premer-mınıstrdiń atyna hat jol­dap­ty. Onda áleýmettik osal top ókil­deriniń gıgıenalyq zattardy veb-portal arqyly satyp alatyny aıtylǵan.

«О́nimdi ótkizý elimiz bo­ıyn­sha dıstrıbıýterlik je­li esebinen, kóterme saýda nysandarymen, memlekettik satyp alý portaly arqyly, balalar úıi, múgedekter qoǵa­mynyń ókildikterimen kelisim­shart jasaý jolymen uıym­das­ty­rylady. Bul oraıda biz veb-portaldy zerdeleý nátıjesinde birqatar kemshilikti anyqtadyq. Mysaly, básekelestik orta joq, ıaǵnı belgilengen kepildik baǵa boıynsha tutynýshy oblystyq komıssııa veb-portalǵa qoı­ǵan ónim markasyn alýǵa máj­búr. Qamtamasyz etýshi sapasy joǵary, baǵasy tómen taýar­dy nemese analogtik ónimdi usyna almaıdy. Bizdiń kompa­nııa­nyń ımporttyq analogterine qaraǵanda baǵasy tómen, sapasy joǵary jórgekterdi tutynýshyǵa jetkizý múm­kin­digi bar. Bul óz kezeginde res­pýb­lıkalyq bıýdjetti únem­deýge múmkindik beredi. Im­port­tyq taýarlardyń kópti­ginen, áleýmettik qyzmet por­tal­­darynda múgedektik qoǵam­das­tyqqa jáne otandyq óndirý­shilerge satyp alý basymdy­ǵynyń bolmaýyna baılanysty otandyq ónimdi ótkizý qıynǵa soǵyp otyr», delingen Úkimet basshysyna joldanǵan hatta. Iаǵnı kásiporyn ónim ótkizýde memlekettik qoldaýǵa muqtaj.

Taǵy bir ózekti másele – maman tapshylyǵy. Bul máseleni sheshý baǵytynda birqatar jumys atqarylyp jatyr.

«Sońǵy eki jylda tórt jas mamandy Túrkııaǵa oqýǵa jiberdik. О́ndiris ornyndaǵy bir qondyrǵynyń ózinde seksennen astam qozǵaltqysh bar, kompıýterge qosylǵan, elektronıkamen jumys isteıdi. Jórgek shyǵaratyn tehnıka, qondyrǵylardyń bári syrttan ákelingen. Osyǵan baılanysty bir mamandy Qytaıdan, úsheýin Túrkııadan shaqyrdyq. Olardyń jalaqysy aıyna 2000 dollar shamasynda. Sol maman­dar jumystyń barysyn óz aza­mattarymyzǵa úıretedi. Teh­nolog, operatorlar – suranysqa ıe mamandyqtar. Sheteldik mamandardy almastyrý úshin jergilikti jastardy oqytyp jatyrmyz. Odan bólek, tehnolog­terdi daıarlaýdy qolǵa aldyq. Arnaıy qurylyp jatqan zerthanada jumys isteıtin mamandardy da oqytýǵa kiristik. Olar negizinen jergilikti turǵyndar. О́ndiris ornyn elektr qýatymen qamtamasyz etýde de másele bar. Bul oraıda Saıram aýdanynda salynyp jatqan stansaǵa úlken úmit artyp otyrmyz», deıdi Baıansulý Tóregeldiqyzy. 

Kásiporyn aldaǵy jıyr­ma jylǵa jospar-joba jasaǵan. Ol boıynsha otandyq óndiris kóle­min 80-85 paıyzǵa jetkizý kóz­del­gen. Sondaı-aq óz ónimde­rin EAEO jáne TMD elderine eks­porttaýdy jolǵa qoımaq. Otandyq jórgekter búginde Mońǵolııa, Reseı, О́zbekstan men Qyrǵyz Respýblıkasyna jóneltiledi.

Túrkistan oblysy