Mamandardyń deregine júginsek, elimizde sońǵy jyldary irimshik óndirý kórsetkishi 10 paıyzǵa deıin artqan. Degenmen otandyq ónimder suranystyń 55 paıyzyn ǵana qanaǵattandyryp otyr. Bul, árıne, az. Osy oraıda ótken jyly Memleket basshysy halyqqa arnaǵan Joldaýynda aldaǵy úsh jyl ishinde agroónerkásiptegi óńdelgen ónim úlesin 70 paıyzǵa jetkizýdi mindettegenin eske sala keteıik. Sondaı-aq Prezıdent et, sút, astyq ónimderin tereń óńdeý, óndiristik jylyjaı sharýashylyqtaryn damytýǵa basymdyq berý qajettigin aıtty.
Jalpy, aýyl sharýashylyǵy ónimderi, onyń ishinde sút óńdeý salasy memleket tarapynan qoldaýǵa ıe. Iаǵnı sút ónimderin óndiretin, sapaly otandyq ónim usyna alatyn kásiporyndar qatary artyp keledi. Solardyń arasynda tutynýshylarynyń erekshe yqylasyna bólenip, tabıǵı ári qunarly taǵamdarymen qamtamasyz etip otyrǵan kásiporynnyń biri – «Aykan» JShS. Aldyńǵy jyly «Qazaqstannyń úzdik taýary» respýblıkalyq baıqaýynyń «Úzdik azyq-túlik taýarlary» atalymy boıynsha jeńimpazy atanǵan kásiporyn byltyr «Altyn sapa» syılyǵynyń «Azyq-túlik taýarlaryn, aýyl sharýashylyǵy ónimderin shyǵaratyn úzdik kásiporyn» atalymyn ıelendi. Árıne, bul jetistikter uzaq jylǵy eńbektiń, izdenistiń nátıjesi.
Bári de shaǵyn sehtan bastalǵan. О́ndiristik kásiporyn basshysy Almagúl Qudaıbergenqyzynyń mamandyǵy – esepshi, búgingi elorda – keshegi Selınograd qalasyndaǵy aýylsharýashylyq ınstıtýtyn támamdaǵan. Kúıeýi Kúntýǵan sút ónimderi boıynsha ınjener-tehnolog. Bilikti ınjener-tehnolog pen esepshi ekeýi birigip, otbasylyq bıznesti, ıaǵnı sút ónimderin óndiretin seh ashýǵa bel býady. Sútti óńdep, odan ónim alý úshin aldymen shıkizat kerek. О́ńirlerdi aralap, zertteý júrgize kele, búgingi Túrkistan oblysynda aýyl turǵyndarynyń sút ótkizýde máselesi kóp ekenin, baǵasynyń da arzandyǵyn anyqtaıdy. Sonymen birge, sútten jasalatyn tamaq ónimderi de ol kezde joqtyń qasy edi. Qyrǵyzstan men О́zbekstannan jetkiziletin, «FoodMaster» kompanııasynyń ǵana ónimderi satylymda bolatyn.
Naryqtaǵy osyndaı jaıttardy esepteı kele otbasylyq keńesten keıin irimshik zaýytyn ashýdy qolǵa alady. Jańa ǵasyr basynda «Em-Nur» JShS-ny quryp, sút ónimderi men irimshik óndiretin kásiporynnyń negizin qalaıdy. Ǵımaratty jalǵa alyp, az mólsherde irimshik túrlerin shyǵara bastaıdy. Bastapqy kezeńde ónimderin tek Shymkent qalasynda ótkizip otyrdy. Al 2013 jyly irimshik túrlerin kóbeıtý maqsatynda «AYKAN» JShS tirkeýden ótip, «Emır» saýda belgisimen jumysyn jandandyra tústi.
Seriktestiktiń quryltaıshysy jáne dırektory Almagúl Qudaıbergenqyzy men ujymnyń Túrkııadaǵy kóptegen fabrıkany jete zerttep, tájirıbe almasýynyń nátıjesinde ónim túri kóbeıip, tuzdyqtalǵan «brynza», «mosarella», «sýlýgýnı», tuzdalǵan «chechıl», qaımaqty jáne gollandyq irimshikterdi óndire bastaıdy. 2019 jyldyń shildesinen bastap sútti qaıta óńdeý boıynsha «Emır» zaýytynyń óndiristik qýaty arta tústi. Búginde «AYKAN» kompanııasy Túrkistan oblysy boıynsha sút ónimderin óńdeıtin iri kásiporynǵa aınalyp otyr. Kúnine 100 tonna sútti óńdeı alady.
Basty ereksheligi men qundylyǵy – ónimderdiń saqtalý merzimin uzartý úshin turaqtandyrǵyshty qoldanbaıdy. Barlyq ónim tabıǵı túrinde satylady. Al shıkizat kózi bolyp tabylatyn sút Saıram, Tóle bı aýdandary turǵyndarynan satyp ákelinedi. Kompanııa ónimderi elimizdiń barlyq aımaǵynda bazarlar men saýda oryndarynyń sórelerinde A, B, C sanaty boıynsha satylymǵa qoıylǵan.
Kásiporyn el naryǵynda ózindik bedelge ıe. Irimshik ónimderin daıyndaý salasynda ozyq tehnıkalardy paıdalana otyryp, álemdik standartqa saı keletin joǵary sapaly ónim daıyndaýdy maqsat etken kompanııa «Bıznestiń jol kartasy – 2020» baǵdarlamasy aıasynda qajetti qural-jabdyqtarǵa bankterde nesıe rásimdeý kezinde paıyzdyq mólsherlemeni sýbsıdııalaý, nesıege kepil berý sııaqty memlekettik qoldaý sharasyn paıdalanǵan.
«Memlekettiń qoldaýy men kásipkerlikti damytý baǵdarlamalarynsyz búgingi damý týraly aıtýdyń máni bolmas. 2017 jyly «Damý» qorynyń qoldaýymen zamanaýı óndiristik qural-jabdyqtar satyp aldyq. 2019 jyldyń shildesinde «Emır» zaýytyn qaıta jaraqtandyrýdy aıaqtap, óndiristik qýatty táýligine 100-130 tonna sút óńdeý deńgeıine deıin arttyrdyq. 2021 jyldyń jazynda súzbe, qurǵaq sút jáne sarysý shyǵaratyn tehnıkalyq standarttar boıynsha zamanaýı zaýytty iske qostyq. Iаǵnı qaldyqsyz sút óńdeý tehnologııasyn engizdik. О́ıtkeni búginde qorshaǵan ortanyń lastaný deńgeıin tómendetetin ekologııalyq taza óndiristi engizý, sondaı-aq sútti ónerkásiptik óńdeý úderisinde onyń barlyq komponentterin tolyq jáne utymdy paıdalanýǵa kóńil bólý óte mańyzdy. Al byltyr qarashada qaımaq, qaqtalǵan shujyq, «chechıl», «mını mosarella» irimshikterin óndirý boıynsha jańa óndiristik nysan iske qosyldy», deıdi seriktestik dırektory, Túrkistan oblysynyń sút óńdeý kásiporyndary qaýymdastyǵynyń tóraıymy Almagúl Aıqan.
Búginde «AYKAN» JShS ónimderi el boıynsha suranysqa ıe jáne joǵary sapa standarttaryna sáıkes keledi. Kompanııa – eldegi ıntegrasııalanǵan sapa júıesin, onyń ishinde ST ISO 9001-2016 sapa menedjmenti júıesiniń sáıkestik sertıfıkatyn, ST ISO 22000-2019 Azyq-túlik qaýipsizdigi menedjment júıesiniń sáıkestik sertıfıkatyn jáne Halal sertıfıkatynyń túpnusqasyn engizgen sanaýly kompanııalardyń biri.
«О́nimdi óndirý jáne saqtaý kezinde barlyq sanıtarlyq normanyń saqtalýyn qamtamasyz etemiz. Tutynýshyny tek joǵary sapaly ónimmen ǵana ustaı alasyz. Men, árıne, bul uǵymǵa ónimniń tabıǵılyǵyn da qosamyn. Sondyqtan ónimderdi óndirý úshin tek tabıǵı sút pen eshki sútinen alynǵan ashytqy qoldanylady. Kásiporynnyń tabysty damýynyń kepili ónim assortımentin únemi keńeıtý, dámi men taǵamdyq qasıetterin jaqsartý dep bilemin. Bolashaqta budan da tıimdi óndiris qurý, suranysqa ıe ónim túrlerin keńeıtý, eksportqa shyǵarý mindeti turǵanyn túsinetin, kreatıvti oılaıtyn mamandardan quralǵan, 50 adamnan turatyn kásibı ujym bar. О́ndiristi uıymdastyrýda, eń aldymen, tutynýshylardyń ómir súrý sapasyn jaqsartatyn, óndirý quramy naqty anyqtalǵan, senimdi jáne paıdaly sút ónimderimen qamtamasyz etýge negizdelgen kompanııanyń mıssııasyn basshylyqqa alamyz», deıdi ol.
Kásiporyn basshysy ónim, baǵa, báseke, suranys, usynys boıynsha tereń marketıng zertteýlerin negizge alady. Táýelsiz zerthanaǵa qomaqty aqsha tólep, ár 10 kún saıyn ónim sapasyn teksertedi. Sodan da bolar, tabıǵı syr-irimshikter sórede uzaq jatpaıdy.
Túrkistan oblysy