Ordabasy – birlik bastaýy

Ákimshilik aýmaq retinde Bógen ataýymen 1964 jyly qurylǵan, 1988 jyly Arys aýdanynyń qaramaǵyna kirgen, 1989 jyly enshi alyp, derbes shyqqan aýdanǵa Ordabasy ataýy 1993 jyly qaıtarylǵan bolatyn. Aýdan týraly sóz qozǵaǵanda Ordabasydaǵy uly jıyn­dardy aınalyp ótý múmkin emes. Ordabasyda 1726 jylǵy kóktemde el tarıhynda erekshe mańyzy bar basqosý ótkeni málim. Qazaqtyń úsh júziniń ıgi jaqsylarynyń basy qosylyp, jońǵar basqynshylyǵyna qarsy kúreske halyqty jumyldyrý jaıy talqylanǵan jıyn – el tarıhynda al­daǵy uly shaıqastarǵa birtutas el bolyp attanýdyń taǵdyryn sheshken asa mańyzdy oqıǵa.

Osy qasıetti Ordabasy bıiginde 1993 jyly mamyrda táýelsizdiktiń uly toıy ótti. Úsh júzdiń basyn qosqan Or­dabasyǵa, eldi birlikke úndegen Tóle, Qazybek, Áıteke bılerge, jaýǵa tas túıin jumyla qaırat kórsetken babalar rýhyna taǵzym retinde ótken uly jıynda Qazaqstan, Qyrǵyzstan, О́z­bekstan elderiniń prezıdentteri bas qosyp, eldi yntymaq-birlikke úndedi, jas memlekettiń ósip-órkendeýine izgi tilekterin bildirdi.

1997 jyly Ordabasy taýynyń bıik tusyna 30 metrlik záýlim monýment ornatyldy. Ol eskertkishte uly handarymyz ben bılerimizdiń, batyrlarymyz ben uly birliktiń murattary, ultymyzdyń arman-ańsarlary beınelengen. Qazaqtyń basyn biriktirgen úsh bıdi eske alý, kórshi elderdiń yntymaǵy men birligin, sondaı-aq halqymyzdyń rýhy men namysyn kóterýdi maqsat tutqan jıynda «Ordabasy» ulttyq tarıhı-mádenı jáne tabıǵı qoryǵyn qurý týraly» qaýly jarııa etildi. Halyq jazýshysy Ábish Kekilbaıuly: «Ordabasy – qaýym bop kúızelgende kúsh beretin, halyq bolyp qamyqqanda qaırat bitiretin kıeli topyraq. Orda­basy – kósemderimizge kóregendik, kópshilikke bereke-birlik darytatyn pátýa-parasat tuǵyry» dep tebirendi. «Ordabasy» kesheni respýblıkalyq mańyzy bar tarıhı jáne mádenı eskertkishterdiń tizimine endi.

Osyndaı tarıhy tereń aýdannyń mereıtoıyna arnalǵan is-sharaǵa aýdan­nan túlep ushyp, elimizdiń túkpir-túkpirinde eńbek etip júrgen ǵalymdar, óner adamdary, aýdannyń ósip-ór­kendeýine úles qosqan túrli salanyń ardagerleri, aýdannyń qurmetti azamattary, kásipkerler, aýdanda jaýapty qyzmet atqarǵan azamattar sha­qyryldy. Jıynda quttyqtaý sóz sóılegen oblys ákiminiń orynbasary Beı­senbaı Tájibaev, oblystyq máslı­hat­tyń tóraǵasy Nuraly Ábishev aýda­n turǵyndaryna ystyq lebizderin jetkizdi.

«Ordabasynyń tarıhy 60 jyl emes, kóne zamandarǵa, júzjyldyqtarǵa jeteleıtinin bárimiz bilemiz. Tarıhtan belgili, qazaq-jońǵar shaıqasy kezinde kósh bastaǵan erler men bıler Ordabasy taýynda bas qosyp, el birligin bekemdegen. Jaýǵa qarsy kúsh biriktirip, jeńiske jol ashqan. Qazirgi tańda Ordabasy aýda­ny barlyq baǵytta damýdyń jańa belesine kóterilgen, oblys ekonomıkasyna ózindik úlesi mol óńir retinde órkendep keledi», dedi oblys ákiminiń orynbasary.

Aýdan ákimi Azat Oralbaev elin, jerin qorǵaýda janqııarlyq tanytqan, eńbek maıdanynda ter tógip, halyq qamyn jep ótken qaıratkerler jóninde aıtyp ótti. «Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta jerlesterimiz Beren Isahanov, Beısen Ońtaev, Syzdyq Smaıylov, Qarsybaı Sypataev Keńes Odaǵynyń batyry ataǵyn ıelense, eńbek maıdanynda Boranbek Shúkirbekov, Egemberdi Omarbekov, Dámesh Shahabaeva, Kırıll Konavalov Sosıalıstik Eńbek eri atanyp, el mereıin asqaqtatty. 2022 jyly halqymyzdyń kórnekti jazý­shysy, dramatýrg Dýlat Isabekov Qazaq­stannyń Eńbek eri atandy. Sony­men qatar Táýelsizdik jyldary mem­lekettik syılyqtyń laýreaty, obly­symyzdyń qurmetti azamaty atanǵan jerlesterimizdi maqtanyshpen aıta alamyz», dedi aýdan ákimi.

Sondaı-aq aýdan ákimi nesibesin etken eńbeginen kútken ordabasylyqtar úshin bıylǵy jyl jemisti bolǵanyn atap ótti. Bıylǵy 9 aıda aýyl sharýashylyǵy jalpy óniminiń kólemi 54 mlrd 819 mln teńgege jetip, ótken jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda 7 mlrd 600 mln teńgege artyp otyr. Aýyl sharýashylyǵyndaǵy negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar 9 mlrd 700 mln teńgege jetken.

«Bıyl 71 600 gektar jerge aýyl sharýashylyǵy daqyldary egilip, 327 260 tonna ónim jınaldy. Sharýalardyń zamanaýı tehnalogııalardy paıdalana otyryp, jańashyldyqqa umtylýy aýyl sharýashylyǵy salasyna úlken serpin beredi. Máselen, aǵyn sýdy únemdi paıdalanyp, mol ónim alý ba­ǵytynda bıylǵy jyly 110 gektar egistik alqapqa jańbyrlatyp sýarý ádisi, al tamshylatyp sýarý ádisi 1073 gektarǵa engizildi. Egistik jerler­di tıim­di paıda­laný maqsatynda 1 al­qap­tan jylyna 2-3 ret ónim alý jobasymen 141 sharýa qojalyǵy 411 gektar jerge ónimderin egip, nátıjesinde birinshi daqyldan – 9 854 tonna, ekinshi ónimnen 7 698 tonna ónim jınaldy. Jyl basynan beri 18 gektar jerge jylyjaı qurylysy júrgizilip, aýdandaǵy jalpy jylyjaı alańy 127 gektarǵa jetti. Mal sharýashylyǵy salasynda 11 667 tonna et óndirildi. Memleket basshysynyń qoldaýymen júzege asyp jatqan «Aýyl amanaty» qanatqaqty jobasyna engizilgen Badam, Shubar, Qaraspan aýyldyq okrýgterinen 8 kooperatıv qurylyp, 261 adam 1 mlrd 722 mln teńgege qarjylandyryldy», dedi A.Oralbaev.

Is-shara barysynda aýdannyń ósip-órkendeýine eleýli eńbegi sińgen birqatar azamat merekelik tósbelgilermen marapattaldy.

Mereıtoıǵa oraı aýdannyń barlyq aýyl okrýginde «Aýylym – altyn besigim» óner festıvali ótse, aýdan orta­lyǵynda «Ordabasy – Táýelsizdik tuǵyry» atty semınar-konferensııa, «Ordabasy – yntymaqtyń mekeni» taqyrybynda respýblıkalyq aqyndar aıtysy uıymdastyryldy. Aýdannyń qurylǵannan bergi qalyptasýy men damýyna eńbek sińirip, basshylyq, uıym­dastyrýshylyq qyzmetter atqar­ǵan, ár salanyń eńbek adamdaryn qam­tyǵan «Ordabasy – kıeli meken» ataýy­men kitap jazylyp, aýdan halqyna usynyldy.

Temirlanda ótken «Ordabasy – ynty­maqtyń mekeni» atty respýblı­kalyq aqyndar aıtysynda qara dombyrany serik etip, jurt aldynda kesteli sózben kúmbirletken aıtyskerler aýdan­nyń taǵylymdy tarıhyn termelep, búgingi damý jolyndaǵy baǵyttary men qoǵamdaǵy ózekti máselelerdi qozǵady. Ordabasy aýdanynyń qurmetti azamaty, aıtysker aqyn Qurmanáli Jylqybaı tóraǵalyq etken qazylar alqasynyń sheshimimen bas júldege Nurzat Qarý laıyqty dep tanylsa, I oryn­dy Kárıma Oralova, II oryndy Jan­saıa Mýsına, III oryndy Nurlan Esenqulov pen Nurbol Jaýynbaev ıelendi. Aıtysqa qatysýshylarǵa arnaıy Alǵyshattar, dıplomdar men qarjylaı syılyqtar tabys etildi.

Aıta ketelik, merekelik is-sharada tarıh tereńinen syr shertken sahnalyq qoıylym Ordabasy jeriniń bar qasıeti men kıesin kórsetti. Kúmis kómeı ánshiler, kúıshiler men bıshiler de aıanyp qalmady. Estrada juldyzdarynyń konserttik baǵdarlamasy merekeniń shyraıyn ashyp, Ordabasy jurtshylyǵyna keremet kóńil kúı syılady.

Túrkistan oblysy