Aıaqkıim óndirisiniń qarqyny joǵary

О́ndiriske qajetti negizgi shıkizatty Qytaıdan aldyratyn kásipker Sáken Shoraev kásiporyndy iske qosý úshin jeke qarjysy esebinen 500 mln teńge ınvestısııa salǵan. Búginde Jetisaıdan shyqqan aıaqkıimder jergilikti bazarlarmen qatar Astana, Almaty, Shymkent qalalarynyń saýda oryndarynda satylyp jatyr. Eki jyldan beri toqtaýsyz jumys istep kele jatqan óndiris orny básekelestikke tótep bere alady. Sebebi óndirgen ónimderiniń baǵasy tómen, al sapasy joǵary. Kólemi jaǵynan 25 pen 45 ólshemdi aıaqkıimderdi tigetin óndiris ornynyń basshysy aldaǵy ýaqytta kásiporynnyń aýqymyn da, qýatyn da arttyrmaq. 

Sol arqyly jumysshylar sanyn kóbeıtip, otandyq ónimderin brendke aınaldyrýdy josparlap otyr. Kásipker naryqty jan-jaqty zerttegen. Tutynýshylar tarapynan kıim-keshekterdiń ishinde aıaq kıimge degen suranys kóp. El naryǵyndaǵy aıaq kıimderdiń barlyǵy derlik sheteldiń ónimi kórinedi. Derekterge qaraǵanda, elimizde aıaq kıim óndiretin 70 shaqty shaǵyn jáne orta kásiporyn bar. Alaıda, olar ishki naryqtyń tek 5 paıyzyn ǵana qamtamasyz ete alady eken. Osy kásippen aınalysatyn mamandardyń aıtýynsha, aıaq kıim óndirý – kúrdeli sala. Onyń ústine elimizde aıaq kıim óndirisine qajetti mamandar tapshy. О́ndiris oryndarynyń kóbisi mamandardy ózderi daıarlaıdy. Sheteldik kompanııalarmen básekelestik, maman tapshylyǵy, shıkizattyń ımporttyq bolýyna qaramastan elimizde otandyq ónimdi damytyp, aıaq kıim shyǵarýmen aınalysyp jatqan kásiporyndar bar. Osyndaı óndiris ornynyń taǵy biri – Túrkistan qalasyndaǵy «Drýjba» shaǵyn aıaq kıim fabrıkasy.

Shırek ǵasyrdan astam aıaq kıim óndirisimen aınalysatyn fabrıkada taýardyń birneshe túri, ıaǵnı klassıkalyq, sporttyq jáne jumys báteńkeleri bar. Eń bastysy aıaq kıimder taza bylǵarydan tigiledi. Osynaý shaǵyn óndiris ornyn basqaryp otyrǵan Ábdisadyq Ábdirazaqov bul kásipti 17 jasynda bastaǵan eken. «1987 jyly kooperatıv ashtyq. «Drýjba» dep atalatyn. Alǵashqyda erlerge arnalǵan modeldi aıaq kıimder shyǵardyq. Keıinnen túrli kásiporyn, zaýyt jumysshylaryna arnalǵan aıaq kıimder men arnaıy kıimder shyǵaryla bastady. Kooperatıvtiń áleýeti joǵary bolatyn. Shamamen onda 100 adamdaı qyzmet etti. Kezinde Túrkistan óńirindegi óte myqty, úlken kásiporyndardyń biri boldy. Sol jerde júrip aıaq kıim tigýdiń qyr-syryn meńgerdim. Osy iske sonshalyqty qyzyqtym. Basqa jumys istep, ózge mamandyqty tańdap ketýime de bolar edi. Biraq bul kásip meniń ustanymyma, ómirimniń mánine aınaldy. Kooperatıv jumysyn keıinnen jalǵastyryp, mine, osy kúnge deıin júrgizip kelemin. Aıaq kıim tigý meniń hobbıim, mamandyǵym, kásibim», deıdi Ábdisadyq qarııa.

«Drýjba» ónimderiniń bas­ty ereksheligi – taza bylǵarydan tigemiz. «Aıaq kıimniń astaryna eshki terisinen jasalǵan bylǵaryny qoldanamyz. Ol óte jumsaq bolady. Kóptegen fabrıka aıaq kıimniń ishki astaryna bylǵary emes shúberek tige salady. Al ónimniń syrtyna iri qara maldyń terisinen jasalǵan bylǵaryny tigemiz. Ol qatty, sapaly bolyp keledi. Ystyqqa, sýyqqa tózimdi bolady. Biz bylǵaryny Shymkent qalasyndaǵy teri ıleıtin kásiporyndardan alamyz. Jalpy taza bylǵaryny jasandydan aıyrý qıyn. Bazarda satylatyn aıaq kıimderdiń kóbisi jasandy bylǵarydan, sıntetıkadan jasalady. Mundaı aıaq kıimderdiń sapasy, árıne tómen bolady jáne olar densaýlyqqa zııan. Al taza bylǵarydan jasalǵan aıaq kıimder aıaqty terletpeıdi, ıaǵnı aýa ótkizgish qasıeti bolady. Biz óndiris barysynda sıntetıka qoldanbaımyz. Al etikterdiń ishine merınos qoıynyń júnin tigemiz. Ol óte jyly ári jumsaq bolady», deıdi kásipker. Daıyn ónimder qoraptarǵa salynyp, dúken sórelerine jiberiledi. Fabrıkanyń Túrkistan qalasynda jeke dúkeni bar. Sehta tigin mashınalary qoldanylǵanymen jumystyń basym bóligi adam qolymen jasalady. Pishý­den bastap, aıaq kıimge engiziletin órnek, naqyshtardyń barlyǵy qolmen oıy­lyp jasalady. Ásirese «oksford» dep atalatyn modeldiń jumysy óte kóp eken. Soǵan qaramastan ol 13500 teńgeden satylady. Naqysh demekshi, aıaq kıimniń modelin, fasonyn jasaıtyn arnaıy mamandar bar. Olar suranysqa saı zamanaýı modelderdi jasap otyrady. Naryqtaǵy satylymǵa qaraı qaı modeldiń ótimi jaqsy bolsa, fabrıka sol aıaq kıimdi kóbirek tigedi. «El naryǵynda sheteldik aıaq kıimder qaptaǵan. Túr-túrin taba alasyń. Baǵasy da, sapasy da ártúrli. Eger biz sol ımporttyq ónimderdiń baǵasynan joǵary qoıatyn bolsaq, satylym tómendeýi múmkin. Tutynýshylar 500 teńge bolsa da arzanyn alǵysy keledi. Sondyqtan básekelestikke tótep berý úshin baǵasyn tómendetýge májbúrmiz, – deıdi kásiporyn basshysy. – Aıaq kıim tigý ońaı jumys emes. Qazir jurt sapaly aıaq kıimge basymdyq beredi. Onyń ishinde taza bylǵarydan jasalǵan aıaq kıimniń paıdaly ekenine kóz jetti. Qýantatyny sol – qazir otandyq ónimge suranys artyp otyr. Sondyqtan bizdiń ýaqyt keldi dep oılaımyn. Qazir memleket kásipkerlikti qatty qoldap otyr. Ásirese ónim óndirýshilerdi. Sol úshin azamattarǵa qoryqpaı kásip bastaýǵa keńes berer edim».

Al Túlkibas aýdany Turar Rysqulov aýylynyń turǵyny Ýálıhan Qojan­taı aıaq kıim tigetin sehyn úlken fabrıkaǵa aınaldyrýdy kózdeıdi. Bıznes júrgizýdiń qyr-syryn biletin, menedjmenttiń qupııalaryn jaqsy zerttegen Ýálıhan aıaq kıim shyǵarý salasyn damytýdy 2017 jyldan bas­tap oılaı bastaǵan. Bylǵary óńdeýge, odan buıymdar jasaýǵa áýestigi bala kezinen bar eken. Ákesi Pernebek Torǵaev aýylda jyrtylǵan etikterdi jamap, tigip beretin qolóner ıesi bolǵan. Osy kásipti damytý úshin kóp izdengen Ýálıhan bıznes-jospar túzedi. Aldymen Almatydaǵy «Sheber» oqý ortalyǵynda úsh aı oqý kýrsynan ótedi. Úsh aı bylǵarymen jumys isteýdiń qupııasyn meńgerip, aıaq kıim sheberi degen sertıfıkat alyp shyǵady. Bıznes-jobasyn júzege asyrý úshin «Zhas projekt» konkýrsyna qatysqan. Sol jobada onyń bıznes bastamasy qoldaý taýyp, grant alǵan kásipker óz qaltasynan qosymsha qarjy shyǵaryp sehqa kerekti qural-jabdyqtar men materıaldar satyp alǵan. Búginde sehtaǵy 4 qyzmetker kýrsta oqyǵan bilimin kúndelikti tájirıbede qoldanyp, nátıje shyǵaryp otyr. Kásipker aıaq kıim óndirisine qajetti shıkizatty Shymkent qalasyndaǵy teri óńdeıtin kásiporynnan, sondaı-aq Tarazdaǵy qoı júnin óńdeıtin zaýyttan ákeledi. Árıne otandyq shıkizat sapasy Túrkııanyń nemese Italııa­nyń bylǵarysymen teńese almaıdy. Degenmen sonyń ózinde Ýálıhan basqaratyn shaǵyn sehta otandyq teriden sapasy joǵary qymbat etikten kem túspeıtin aıaq kıimder shyǵarylady. Kásip­kerdiń aıtýynsha, sheteldegideı jeke ózine arnap aıaq kıim, jalpy kıim tiktirý elimizde damymaǵan, tipti, jeke tapsyrys jasaıtyndar joqtyń qasy. Jeke tapsyryspen jumys isteıtin qolónershilik óner elimizde endi damyp keledi.

Túrkistan oblysy