Jasyly dep otyrǵanymyz, qońyrqaı qaýyzy arshylǵan qaraqumyqtyń tap-taza túri. О́skemende óndiriletin bul ónim kóbine shetelge shyǵarylady. Statıstıka boıynsha Shyǵys Qazaqstan qaraqumyq ósirýden respýblıkada 4-orynda tur. Byltyr óńirde 7 myń gektardan astam jerge qaraqumyq egilse, bıyl egis kólemi tarylǵan. Alaıda ónim mólsheri kemigen joq.
Ortasha túsim – gektarynan 20 sentner
Suranysqa ıe bul qandaı ónim degen qyzyǵýshylyqpen qaraqumyqty qaýyzynan arshıtyn alpaýyt «Green Food» sehqa arnaıy barǵanbyz. Kúzdiń kúngi qarbalasta jumysshylardyń murnyna sý jetpeı júr. Alqaptan jınalǵan dándi daqyl aldymen osyndaǵy qambaǵa jetkiziledi. Munda dán keptirilip, ýaqytsha saqtalady. Temperatýra men ylǵaldylyqty mamandar qatań baqylaýda ustaıdy. Sodan keıin ǵana qaraqumyq dáni qońyrqaı qaýyzynan arshylyp, birneshe satyly tehnologııadan ótedi. Ol jumysty óz isiniń ákki mamany, bas tehnolog Aqjol Sabıdoldın monıtor arqyly qadaǵalap otyrady.
– Qaraqumyqtyń bir ereksheligi, tómengi bóliginen bastap pisedi. Sabaǵynyń astyńǵy jaǵynda dánderi tolyq pisip turǵanda, joǵarǵy bóligi endi-endi gúldeıdi. Tómengi dánder tógilip ketpes úshin der kezinde orý qajet. Bul negizinen, jylýdy súıetin daqyl. Sondyqtan sharýalar ony mamyrdyń sońynda ǵana sebedi. Japyraqtary qýrap bolǵan soń bastyrylady. Osylaısha, sapaly ónim alady. Ortasha túsim – gektarynan 20 sentner shamasynda. Keıde 25-30 sentnerge deıin jetýi múmkin. Ol úshin júıeli túrde tyńaıtqysh qoldaný kerek. Máselen, bıyl suıyq azot berilgendikten, ár gektardan qosymsha 5 sentner ónim alyndy. Eger karbamıd qosylsa, odan da joǵary nátıje beredi, – deıdi kásiporyn qyzmetkeri Aqjol Sabıdoldın.
О́nim 19 ret tazalanady
Jańa tehnologııa boıynsha salynǵan zaýyttaǵy jumys jalǵyz osy monıtor arqyly qadaǵalanady. Tehnologııasyna toqtalsaq, qaraqumyqty tazartý jumystary birneshe kezeńnen turady. Áýeli alqaptan oryp ákeledi. Qambada ábden keptirilgen soń tazartylady. Eń sońyna qaraı arnaıy apparat qaraqumyqty shań-tozańnan aryltyp, tutynýǵa daıyndaıdy. Al fotoseparator degen qurylǵy ónimdi suryptaıdy. Ishindegi ketip qalǵan qoqystardy 360 kamerasy arqyly kórip, úrlep jiberip otyrady. Iriktelgen qaraqumyqtyń qabyǵyn arshý úshin «valsedek» deıtuǵyn qurylǵyǵa túsedi. Avtomatty bul apparat ónimdi arshyp shyǵarady. Alaıda munymen is bitpeıdi. 45 gradýsqa kólbeý turǵan apparatta taǵy eki ret tazalanady. Sanap otyrsaq, 19 ret tazalaýdan ótedi eken. Budan soń jasyl qaraqumyqty esh qaınatýsyz-aq jeı berýge bolady. Adam aǵzasyna paıdasy ushan-teńiz ónimdi ásirese, Japonııa eli tutynady. Dáriger mamandar da jasyl qaraqumyqtyń densaýlyqqa paıdasyn aıtady.
– Qońyr qaraqumyqtan aıyrmashylyǵy – quramynda mıneraldar men dárýmender kóbirek saqtalǵan. Quramyndaǵy kletchatka jáne antıoksıdant as qorytýǵa qatyssa, mıneraldar men dárýmender aǵzanyń saýlyǵyna oń áserin tıgizedi. Kúndelikti ómirde 30-50 gr jasyl qaraqumyqty paıdalanýǵa bolady. Negizinen, ony artyq salmaǵy barlar tutynsa, tez nátıje beredi. Qant dıabetinde, ishek mıkroflorasyn qalypqa keltirýde, ishek motorıkasyn jaqsartý úshin tutynsa, taptyrmas daqyl, – deıdi gastroenterolog dáriger Danagúl Esmuhanbet.
Sapaǵa aıryqsha mán beriledi
Aıtqandaı, óńdelgen qaraqumyq zerthanada birneshe ret tekserýden de ótkiziledi. Aldyńyzǵa túsetin as úshin ondaǵan maman, ondaǵan adam eńbektenedi. Onyń ústine, qaraqumyqtyń jasyly – taptyrmas taǵam.
– Shetelge jiberiletin qaraqumyq jarmasynan 50 gramm alyp, zerthanada sapasyn tekseremiz. Erteńgi kúni tutynýshy tarapynan eshqandaı suraq týyndamas úshin bul jumysqa asa jaýapkershilikpen qaraımyz. Aldymen ylǵaldylyq pen quramyndaǵy bógde qospalar tekseriledi. Sóıtip, sapasy anyqtalady, – deıdi zerthana qyzmetkeri Aıaýlym Ahmetqalıeva.
Júk tıegen vagondar Ortalyq Azııaǵa jol tartady
Baıqasaq, qatań baqylaýdan ótken ónim ǵana eksportqa jóneltiledi. Zerthanada ár dánniń sapasy synalatyndaı kórindi. Ylǵaldylyǵy men tabıǵı salmaǵynan bastap, zııankesterge deıin anyqtalady. Eń bastysy, ónimnen qaldyq qalmaıdy. Eń taza jarmalary bóbekter úshin botqa jasaýǵa jóneltilse, qaldyqtaryn mal bordaqylaý sharýashylyqtaryna ótkizedi. Al suryptalǵany eksportqa shyǵady. Qyzmetkerlerdiń aıtýynsha, kásiporyn irgesinde tizilip turǵan vagondar Ortalyq Azııaǵa jol tartady.
– 68 tonna qaraqumyq tıep qoıdyq. Saqtalý uzaqtyǵy 20 aı desek, bizdiń qoımada 1 aptadan artyq turmaıdy. Tapsyrys kóp. Qoımada 250 tonnaǵa jýyq qaraqumyq qaptalǵan, – deıdi júk kótergish mashınanyń tizginindegi Talǵat Ábishev.
О́skemendegi biregeı bul zaýyt 2020 jyldan beri jumys isteıdi. Qazir 21 qyzmetker bar. Negizgi baǵyt – eksport. О́nim Baltyq jaǵalaýyndaǵy elderge, Japonııaǵa, Azııa elderine jiberiledi. Aıyna 1 440 tonna qaraqumyq óńdeýden ótedi. Bıyldan bastap otandyq naryqqa da shyǵa bastaǵan. Aldaǵy ýaqytta shaǵyn qaptamadaǵy ónimdi kóbeıtip, ishki suranysty qamtamasyz etýdi josparlap otyr.
Shyǵys Qazaqstan oblysy