Qostanaı qalasynda ózge etnostardyń 160-tan asa balasy qazaq synybynda bilim alyp jatyr. Sonyń biri – fızıka-matematıka lıseıiniń birinshi synyp oqýshysy – Artem Lojkın.
«Artem – yntaly oqýshy. Sabaq ústinde oıyn qazaq tilinde jetkizýge tyrysady. Túsinbegenin oryssha suraıdy. Men eki tilde túsindirip, qaıtalatamyn. Qazir kóbine sózdik jumysyna mán berip jatyrmyz. Jańa sózderdi synypta aıtyp, kórsetip, túsindirip, úıge jazyp jiberemin, jattap keledi. Qazir sabaqtan tys, anasymen birge jeke repetıtor jaldap til damytý kýrsyna baryp júr. Jalpy, tyrysady, túsinedi, jazady, qatesiz oqıdy, biraq sózdik qory áli azdaý. Osy baǵytta jeke jumys istep jatyrmyz. Eki toqsan ishinde ájeptáýir til úırenip qaldy. Biraq erkin sóılep ketý úshin áli biraz ýaqyt kerek», deıdi 1 «A» synybynyń jetekshisi Aıgúl Atymtaeva.
Artemniń anasy Olga: «Mundaı batyl qadamǵa barýymyzǵa Kúrshimde áskerı boryshyn ótep jatqan inim túrtki boldy. Qazaqtildi ortada óziniń til bilmeı qınalyp júrgenin aıtqan baýyrym: «Balańdy oılanbastan qazaq mektebine ber. Bolashaqta ózine jaqsy bolady», dedi. Sodan ótken jyly sáýirde lıseıge baryp, balamdy qazaq synybyna qabyldaýyńyzdy suraımyn dep ótinish jazdym. Sol jerdegi qyzdar siz qatelesken joqsyz ba deıdi. Joq, balam qazaq tilin úırensin. Osy jerde týdy, osy jerde ósedi. Sondyqtan osy eldiń tilin bilýi kerek dep jaýap berdim. Jaqyn tanystarymnyń «balańdy da, ózińdi de qınaısyń ǵoı» degenine de qaramadym. Jalpy, balany aıamaý kerek. Osy eldiń azamaty bolǵan soń, oqysyn, bilsin. Biz, ókinishke qaraı, til úırene almaı qaldyq, áne-mine dep júrip ýaqyt ótkizip aldyq. О́tken ýaqyt qaıta kelmeıdi, endi eń bolmasa, balamyzǵa til úıretip, keleshekte elimizdiń durys azamaty bolyp qalyptasýyna jaǵdaı jasaý kerek dep bilemin», deıdi Olga.
Fızıka-matematıkaǵa qabiletti daryndy balalar oqıtyn atalǵan lıseı bertinge deıin biryńǵaı orys tilinde bilim berip kelgen. Mundaǵy alǵashqy qazaq synyby 2022 jyly ǵana ashyldy. Alǵashqy jyly bilim ordasynyń ujymy osy synypty toltyra almaı jan-jaqqa shapqylap, biraz áýrege túskeni esimizde.
«Alǵashqy synypqa 19 bala qabyldandy. Sonymen qatar ata-analardyń ótinishi boıynsha uzartylǵan kún engizildi. Balalar sabaqtan keıin 15:30-ǵa deıin mektepte qalyp, ótilgen taqyryptar boıynsha qosymsha sabaqqa qatysady, úı jumysymen aınalysady. 2023 jyly taǵy bir synyp ashylyp, oǵan 23 bala qabyldandy. 2024 jyly eki synyp ashyldy. Bul eki synypta 44 bala oqıdy. Al ótken jyly qazaq synyby men orys synyby teńesti. Byltyr eki orys, eki qazaq synybyn qabyldadyq. Qazir qazaq synyptarynda 50 oqýshy bilim alyp jatyr», deıdi lıseı basshysy Svetlana Beloýsova.
Qalaı desek te, Qostanaıda turatyn ózge etnos ókilderiniń qazaq tiline yqylasy joǵary. Alaıda, ókinishke qaraı, qazaqtardyń da yqylasy dál osylaı joǵary dep aıtýǵa kelmeıdi. Máselen, búginde qala mektepterinde bilim alyp jatqan 20 myńǵa jýyq qazaq balasynyń 64 paıyzy orys synyptarynda otyr.
Qalalyq bilim bólimindegi jalpy orta bilimdi damytý jáne bilim berý qyzmetiniń sapasyn baqylaý sektorynyń meńgerýshisi Jupar Battalovanyń aıtýynsha, mektepti bala tańdamaıdy, áke-sheshesi tańdaıdy. Al ata-anaǵa balanyń óz tilinde bilim alǵany asa mańyzdy ekeni aıtýdaı-aq aıtylyp jatyr. О́kinishke qaraı, ony elep-eskerip jatqan adam az.
«Soǵan qaramastan, memlekettik tildiń qoldanys aıasyn keńeıtý maqsatynda qazaq tilinde bilim alatyn oqýshylar sanyn ulǵaıtý boıynsha júıeli jumys júrgizip jatyrmyz. Osyǵan oraı, 2025–2030 jyldarǵa arnalǵan qazaqtildi balalar kontıngentin arttyrý jónindegi Jol kartasy bekitildi. Jol kartasy aıasynda aralas mektepterdegi qazaq synyptarynyń sanyn arttyrý kózdelgen. Mektep ujymdary bóbekjaı-balabaqshalarmen tyǵyz baılanys ornatyp, baldyrǵandardyń bolashaqta qazaq mektebine kelýine yqpal etip jatyr. Qazaq synyptaryna qosymsha uzartylǵan kún sabaqtaryn engizdik. Balalar sabaqtan keıin mektepte qalyp, muǵalimniń kómegimen úı jumysyn oryndaıdy, túsinbegen taqyryptardy pysyqtaıdy. Bul ata-ana men balaǵa da, muǵalimge de yńǵaıly», deıdi bólim meńgerýshisi.
Qostanaı oblysy