Agrarly Arqa

Agrokeshendegi qomaqty kórsetkish

Qaraǵandy óńiriniń agro­óner­kásip kesheni keıingi jyldary ser­pindi órkendep, damý traektorııasyn aıqyndap ke­ledi. Memlekettik qoldaýdyń jú­ıeli tetikteri, ozyq tehno­logııalardyń óndiris úderisine batyl engizilýi salaǵa jańa lep ákeldi. Bıylǵy mejeler de osy qarqynnyń údeı túsetinin ańǵartady.

Aldyn ala josparǵa sáıkes, 2026 jyly aýyl sharýashyly­ǵy óniminiń jalpy kólemi 559,6 mlrd teńgege jetpek. О́tken jyly bul kórsetkish 531,1 mlrd teńgeni qurap, sala mamandary kútken mejeden joǵary nátıje kórsetken edi. Demek, agrosektordaǵy ósim – kezdeısoq qubylys emes, júıeli jumystyń jemisi. Negizgi serpin kózi – dástúrli ósimdik jáne mal sharýashylyǵy.

О́simdik sharýashylyǵy bú­ginde óńir ekonomıkasynyń tiregine aınaldy. Bıyl bul saladaǵy ónim kólemi 306 mlrd teńgeden asady dep boljanyp otyr. Dıqandar eski súrleýmen shektelmeı, egis qurylymyn jańǵyrtyp, na­ryq suranysyna beıim daqyldarǵa basymdyq bere bastady. Sonyń nátı­jesinde kóktemgi egis kólemi 1 mln gektardan asyp, 1 082,4 myń gektarǵa deıin ulǵaıtylady.

Dándi daqyldarmen qa­tar maıly da­qyldardyń al­qaby da keńeıip keledi. Bul qa­dam bir jaǵynan agrosalany ár­taraptandyrýǵa jol ashsa, ekinshi jaǵynan óńdeý óner­kásibiniń jandanýyna serpin be­redi. Kartop pen kókónis alqap­tarynyń ulǵaıýy da ishki na­ryqty qamtamasyz etý turǵy­synan mańyzdy.

Oblystyq aýyl sharýa­shy­lyǵy basqarmasy basshysy­nyń orynbasary Syrym Bosh­panovtyń aıtýynsha, qazirgi basty basymdyq – ónim kóleminen góri onyń sapasy men tıimdiligi.

– Sý resýrstaryn utymdy paıdalaný – ýaqyt talaby. Osy baǵytta sýarmaly jer kólemin 52,7 myń gektarǵa deıin jetkizý kózdelip otyr. Ásirese Nura, Osakarov, Shet aýdandarynda bul jumys júıeli júrgizilip jatyr. Sý únemdeý tehnologııalary ónimdilikti arttyrýǵa ǵana emes, tabıǵı resýrstardy tıimdi ıgerýge múmkindik beredi. Sonymen qatar maıly daqyldar óndirisin damytý – strategııalyq mindetterdiń biri. О́ńdeýshi kásiporyndardy qoldaý arqyly biz shıkizattyń turaqty ótýin qamtamasyz etip, ishki óndiristiń qýatyn arttyrýdy kózdeımiz. Jalpy, maqsat – san emes, sapa, – deıdi ol.

Mal sharýashylyǵy da jú­ıeli damý ústinde. Bul salada da turaqty ósim bar. Bıyl iri qara sany 432,6 myń basqa jetse, qoı-eshki 703,6 myń basqa deıin kóbeıedi dep kózdelip otyr. Jylqy sharýashylyǵynyń da órisi keńeıip, mal basy 412 myńnan asady.

Soǵan sáıkes óndiris kólemi de artyp keledi. Et óndirý 110 myń tonnaǵa deıin jetse, sút kólemi 225 myń tonnadan asady. Al jumyrtqa óndirisi 638 mln danaǵa deıin ulǵaıtylmaq. Mundaı nátıjege qol jetkizý selek­sııalyq jumysty jan­dandyrý, asyltuqymdy mal úlesin arttyrý, jańa óndiris oryndaryn iske qosý ar­qyly múmkin bolady.

О́ńdeý salasy da kezeń-kezeńimen jańǵyryp keledi. Qoldanystaǵy kásip­oryndardy jańǵyrtý men jańa óndirister ashý nátıjesinde azyq-túlik óndirisiniń kólemi 215,1 mlrd teńgege deıin jetedi dep boljanyp otyr.

Agroónerkásip keshenine tartylatyn ınvestısııa kólemi de kóńil qýantady. Bıyl bul kórsetkish 61,4 mlrd teńgeni quraıdy. Qarjy­nyń basym bóligi aýyl sharýa­shy­lyǵynyń negizgi kapıtalyna ba­ǵyttalady.

– Jalpy somasy 63,3 mlrd teńgeni quraıtyn 28 ınves­tı­sııalyq joba iske asyryl­maq. Olardyń qatarynda taýar­ly-sút fermalaryn salý, sýar­maly jerlerdi aınalymǵa engizý, óndiristik ınfraqurylymdy damytý bar. Bul jobalar jańa jumys oryndaryn ashýǵa múm­kindik beredi. Memlekettik qoldaý sharalary da aýqymdy. Bıyl sýbsıdııa kólemi 24,4 mlrd teńgege jetedi. Sonymen qatar «Aýyl amanaty» jobasy aıasynda aýyl kásipkerlerin qoldaýǵa 4,8 mlrd teńge qarastyrylǵan, – deıdi Syrym Beısebaıuly.

Jer resýrstaryn tıimdi paıdalaný máselesi de kún tár­tibinen túsken emes. Paıda­lanylmaı jatqan 130 myń gektar jer memleket menshi­gine qaıtarylyp, qaıta aınalymǵa engiziledi. Sondaı-aq buǵan deıin qaıtarylǵan 2 mln gektarǵa jýyq jerdi ıgerý jumysy jalǵasypjatyr.

Tutastaı alǵanda, Qaraǵandy óńi­riniń agroónerkásip kesheni júıeli damýdyń jańa kezeńine qadam bas­ty. Naqty jospar, tıimdi qoldaý, eńbekqor sharýanyń úılesimi – Arqa agrosektorynyń aldaǵy ýaqyt­taǵy eńseli ósimine negiz bolmaq.

Egin naýqany el yrysyn eseleıdi

Aýyl sharýashylyǵynda jyl on eki aıdyń ishindegi eń jaýapty kezeńniń biri – kók­temgi dala jumystary. Bul naýqannyń der kezinde ári sapaly júr­gizilýi – jyl boıǵy eńbek­tiń ónimdiligin aıqyndaıdy. Sondyqtan Qaraǵandy oblysynda bul baǵyttaǵy daıyndyq jumysy qazirdiń ózinde qolǵa júıeli alynǵan.

Búginde óńirdegi aýyl sha­rýa­shy­lyǵy taýaryn óndirý­shiler egis naý­qanyna qyzý ázirlik ústinde.

– Bıyl mıneraldy tyńaıt­qysh­tardy qoldaný aýqymy keńeımek. Jal­py kólemi 111,6 myń tonnaǵa jetkizilip, egis alqaptarynyń 44 paıyzyna engizý josparlanǵan. Bul – topyraq qunaryn arttyryp, ónimdilikti kóbeıtedi. Qa­zir­gi ýaqytta 12,5 myń tonna ty­ńaıtqysh satyp alýǵa kelisim­sharttar jasalyp, jetkizý ju­mysy bastaldy, – deıdi Syrym Boshpanov.

Kóktemgi egiske qajetti 109,5 myń ton­na tuqym daıyndalyp, qazir onyń sapasyn tekserý jumysy júr­gizilip jatyr. Tehnıka daıyndyǵy da jo­ǵary deńgeıde. Bıylǵy naý­qanǵa 11 myńnan astam traktor, júzdegen egis kesheni men myńdaǵan tuqym sepkish jáne topyraq óńdeý agregattary jumyldyrylady. Qazirgi tańda tehnıkanyń daıyndyǵy – 98 paıyzǵa jýyq.

Janar-jaǵar maımen qam­tamasyz etý máselesi de baqy­laýda tur. Kóktemgi dala jumys­taryna qajetti 17,5 myń tonna dızel otyny bólingen.

Qarjylandyrý baǵytynda da naqty qoldaý bar. «Keń dala 2» baǵdar­lamasy aıasynda sharýalarǵa nesıe berilip, «KazAgroQarjy» arqyly jańa tehnıka lızıngke usynylady.

Mamandardyń aıtýynsha, kók­temgi dala jumysyna daıyndyq barysy oblystyq jedel shtabtyń turaqty baqy­laýynda. Túıindeı aıtqanda, ýaqtyly ári sapaly daıyndyq – mol ónimniń alǵysharty. Arqa dıqandary bıyl da osy údeden shyǵýǵa nıetti.

Qaraǵandy oblysy