Qazaqstan halqy Assambleıasynyń kezekten tys Prezıdent saılaýyn ótkizý jónindegi usynysyn Parlament Májilisi men Senaty, basqa da qoǵamdyq uıymdar men jekelegen belgili qoǵam qaıratkerleri jáne zııaly qaýym ókilderi biraýyzdan qabyldap, baspasóz betteri men teleekran arqyly óz pikirlerin qyzý bildirýge kirisip ketti. Memleket aldynda turǵan asa mańyzdy usynystardy oı tarazysynan ótkizip úlgirmeı, salǵan jerden qoldaı ketý, aqıqatyna júginer bolsaq, kóńilge kúdik uıalatatyny ras. «Kóp aıtsa kóndi, jurt aıtsa boldy» dep Abaı aıtqandaı, qoldaýdyń da eki túri bar. Biri – dúrmekke ilesip qoldaý, ekinshisi – oı tarazysynan ótkizip baryp sanaly túrde qoldaý. Kezekten tys Prezıdent saılaýyn ótkizý jaıly Assambleıanyń usynysyn óz basym alǵashqy kezde ekiudaı halde qabyldadym. О́z eliniń búgini men erteńgi bolashaǵyn udaıy oılap, qýanyshy men ýaıymy qabat sharpysqan mynadaı almaǵaıyp ta alasapyran zamanda ult pen memleket taǵdyryna tikeleı qatysy bar usynystardy á degennen qoldaı ketý oısyz adamǵa bolmasa, oıly adamǵa kóp saýal týdyratyny anyq qoı.
Men kóp oılandym. Sondaǵy qysqasha sezim shejiresi mynaǵan saıady: «Elimiz tynysh. Árkim kúndelikti óz jumysymen aınalysyp jatyr. Eginshi eginniń qamymen, fermer óz malynyń jaıymen, shahter men metallýrg óziniń úırenshikti kásibimen, ǵalym bolsa óziniń ǵylymı jumysymen, aqyn men jazýshy óz shyǵarmashylyǵymen aınalysyp jatyp «saılaý qashan bolar eken» dep bir de biri alańdaǵan joq. Qara ornynda, han taǵynda, Qudaıǵa shúkir, el tynysh, jurt aman. Prezıdentimiz óz mindetin alańsyz atqaryp jatyr. Onyń halyqaralyq bedeli kúnnen-kúnge artýda, óz halqynyń aldynda bedeli óte joǵary. Budan bylaıǵy saılaý qashan ótse de ol halyqtyń zor qoldaýyna ıe bolatyny anyq. О́zge eldiń prezıdentterimen salystyrǵanda bizdiń Prezıdentimizdiń oıy da, isi de, sheshendigi men san-salaly biliktiligi de óz áriptesterinen oq boıy ozyq turatyny Qazaqstan halqynyń, ásirese, osyndaı ul týdyrǵan qazaq halqynyń mereıin ústem etip, ár qazaqtyń kókiregine maqtanysh sezimin týdyryp, óz elin aıdaı álemge tanytyp qana qoımaı, ustamdylyq pen kóregendiktiń úlgisin kórsetip kele jatqan joq pa edi! Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary tájirıbe jınaqtaý úshin memlekettigi myńdaǵan jyldar buryn qalyptasqan alpaýyt elderdiń basshylarymen saqtyqpen pikir almasyp kelse, ýaqyt óte kele olardyń menmensingen kóńilderi birte-birte basylyp, búgingi tańda olardyń ózi bizdiń Prezıdentimizden aqyl-keńes suraıtyndaı halge jetti. Bul maqtanysh pa? Árıne, maqtanysh. Qudaıǵa shúkir, Prezıdentimizdiń qabaǵy ashyq, júzinen nury taıǵan joq, júrisi shıraq, qajyr-qaıraty mol, bes jyldan keıin be, on jyldan keıin be, qashan saılaýǵa túsem dese de halqynyń zor qoldaýyna ıe bolatyn álemdik deńgeıdegi asa iri tulǵalardyń birine aınaldy. Sóıte tura, kezekten tys saılaý ótkizýdiń qajettiligi neden týyndap otyr eken? Ártúrli saıasatkerler men ekonomısterdiń aıtýynsha, «aldaǵy jyldary úlken qarjylyq daǵdarystar men halyqaralyq shıelenister molaıǵaly tur, solardyń aldyn alý úshin kezekten tys saılaý ótkizýdiń qajettiligi týyp otyr» degenge qulaq asaıyn deseń, «Bizdiń Prezıdent qandaı saıası daýyl men daýdan qaımyǵyp edi, talaı-talaı álemdi jaılaǵan qarjylyq daǵdarystardan elin aman alyp ótip, ózgelerdi tańǵaldyryp kelgen joq pa?» degen saýaldar alǵashqy kezde kóńil túkpirinen údere kóterilip, kópke deıin jaýap taba almaǵanym ras. Qazir de anyq jaýabyn taptym dep aıta almaımyn. Meniń tapqan jalǵyz-aq jaýabym bar. Ol – Senim.
Men Prezıdentpen áldeneshe ret kezdesip, eldiń erteńi jaıly, halyqtyń demografııalyq hal-ahýaly jaıly, kóshi-qon máselesi boıynsha, shyǵarmashylyq adamdarynyń problemalary jaıly áńgimelesken adammyn. Sondaı bir ashyla sóılegen sátinde Nurekeń bes-alty jasar kezindegi ájesiniń túsin aıtyp bergen tusta, balalyq shaǵy men ájesin eske alyp, kóziniń sýlanǵanyn jasyra almaı qalyp edi. «Bes-alty jastaǵy kezim bolsa kerek, – dep baıaǵy kezdi bir sát esine túsirdi. – Ájem meni tún ishinde bas salyp qushaqtap, «Qudaıǵa shúkir! Qasymda jatyr ekensiń ǵoı! Ýf-f!» dep kúrsinbesi bar ma. – Áje, ne boldy?» dedim shoshyp ketip. «Uıyqta, botam! Erteń aıtam» dedi. Ertesine: «Túsimde sen kóıleksheń taýǵa órmelep barady ekensiń. Qaıtatyn shyǵar desem, qaıtpaısyń. Aldy-artyńa qaramaı ketip barasyń. Men sońyńnan aıǵaılaımyn. «Áı, Sultan, qaıt, qaıt beri. Taý sýyq, boran, qasqyrlar kóp. Qaıt deımin!» dep aıǵaılaımyn. Al seniń qaraılaıtyn túriń joq, ketip barasyń, ketip barasyń. Men taǵy aıǵaılap, sońyńnan júgirip kelem. Sen jetkizer emessiń. Álden soń maǵan kúlimsirep bir qaradyń da, taýǵa órmelep kete bardyń. Men artyńnan júgirip kelem, júgirip kelem. Sen jetkizer emessiń. «Sultan, Sultanjan, qaıt keıin!» dep aıǵaılap jatyp oıanyp ketsem, qasymda pyryldap uıyqtap jatyr ekensiń. Qýanǵanymnan uıyqtap jatqan seni qushaqtaı alyppyn ǵoı. Túbi jaqsylyq bolar, janym!» – dep ájem meni aımalap qushaqtaı berdi. – Áńgimeniń osy tusyna jetkende Nurekeń kóziniń jasaýrap ketkenin ózi de baıqamaı qaldy. Meniń júregim eljirep ketkendeı boldy. О́ıtpegende she! Qarsy aldyńda otyrǵan adam jaı adam emes, álemdik deńgeıdegi iri qaıratkerlerdiń biri. Dúnıejúzi moıyndaǵan tulǵa! Burynǵysha aıtqanda álem taǵdyryn sheshýge aralasa alatyn Patsha! Sol patsha bir sátke qarapaıym adamnyń kúıine túsip, kózi jasaýrap otyr! Jaı adam bolsa, ári qaraı áńgime órbitip, syr sandyqtyń aýzyn aıqara ashatyn-aq tus! Biraq, oǵan ýaqyt qaıda! Áıtse de, dál osy qas qaǵym bir sát onyń júregi názik, kerek kezinde bıik tuǵyrdan túsip, ózińmen terezesi teń adamsha syr sherte biletin, ishki saraıynda talaı-talaı ómir ótkelderi qııýlastyra qalap ketken qataldyq pen náziktiktiń qatparlary qat-qabat bolyp qatarlasyp jatqanyn dáleldep ótkendeı boldy. Onymen uzaq-uzaq syrlasyp, ishki qatparlaryna úńile túskiń, jańa bir álemdi asha túskiń, tanı túskiń keledi. Biraq, oǵan múmkindik qaıdan bolsyn!
Degenmen, ótken jyly Ulybrıtanııa astanasy London qalasynda ótkeli jatqan «О́kpek jolaýshy» atty pesam boıynsha qoıylǵan spektakldiń premerasyna barar aldynda ol kisi meni taǵy bir qabyldap, úlken saparyma jol bolsyn aıtyp edi. Ol kezde Ýkraına máselesi meılinshe ýshyǵyp turǵan sát edi. Prezıdent ol oqıǵa jóninde qatty oı ústinde júrgenin baıqadym. Biz, Ýkraına oqıǵasyn mysalǵa ala otyryp, ózimizdiń eldiń de erteńi týraly kóp sóz qozǵap edik. Onyń bárin jarııa etip aıtýdyń qajeti de bolmas. Meniń kókeıimde jatqan kóp saýaldardy osy kezdesý birshama seıiltip ketip edi. Odan túıgen qorytyndym – erkin sóılese bilseń erkin oıdyń da qulpy ashylady eken. Ol úshin siresip qalmaı, bir-birińe degen iltıpat pen senim terezesin asha bilýiń kerek.
Onyń aldynan kókeıimdegi kúdikterim seıilip, eldiń erteńine degen nyq senimmen shyqqan edim.
«Handa qyryq adamnyń aqyly bar» depti ǵoı burynǵylar. Ol – buryn! Qazir zaman da basqa, el de basqa, dúnıe de basqa. Demek, han da basqa! Onyń aqyl-oıynyń qatpary da, alysty boljaýy da basqa. Jarııalylyq zamannyń ózinde ol ishki maqsattaryn jarııa ǵyp aıta bermeıdi. Bárin jaıyp salmadyń dep el de ony kinálamaýǵa tıis. Eger óz halqy osyǵan deıin óz Kóshbasshysyna senip kelgen bolsa, búgingi tańda ol senim burynǵysynan da nyǵaıa tústi. Oǵan sebep – shıelenisken myna álemniń sheshimin tabýda bizdiń Prezıdentimizdiń atqaryp kele jatqan orasan zor eńbegi, eliniń tynyshtyǵyn qamtamasyz etýdegi tynymsyz eńbeginiń nátıjesi. Demek, óz eliniń senimine tolyq ıe bolǵan Elbasy aldaǵy kezde de sol senimdi aqtaı bilýge bar kúsh-jigerin aıamaı jumsary haq. Halqynyń sol senimin Prezıdentimiz de sezetin bolýy kerek. Alda qıyn-qystalań kúnder kóbeımese azaımaıtyn sııaqty. Sol kúnderdi eldiń senimimen qarsy alyp, álem aldynda «Máńgi El – máńgi Senim» degen jańa aıbarmen qarsy alyp jatsaq, budan asqan abyroı bola ma? Sol abyroıǵa biz búgingi Prezıdenttiń saılaýǵa túsip, barsha halyqtyń aq tilegi men aq batasynyń jeńisi men jemisin kórý arqyly jetip jatsaq nur ústine nur bolar edi dep oılaımyn. El úshin másele saılaýdyń qashan ótetini emes, oǵan kandıdat bolyp kimniń túskeli jatqandyǵy. Eger búgingi Prezıdent halyq tilegin eskeretin bolsa, menińshe, barsha halyq óz taǵdyryn sol adamǵa taǵy da tapsyrýǵa daıyn.
Sanaly sezimnen týǵan senim kúshi – eń qýatty kúsh bolmaq!
Dýlat ISABEKOV.
ALMATY.