Oraıyn taýyp, retin keltirip, múmkindikti paıdalanyp jumys istelgen jerde sharýa yǵy kelisip, jarasyp jatýy belgili emes pe. Muny Jańaarqa aýdany tynysynan baıqaýǵa bolar edi. Bul aımaqtyń brendi retinde tanylǵan qymyzy men eti, maıy men qurty jurt ańsaryna aınalǵany birazdan alysqa aıan. Ejelden osyndaı ıgiliktiń jasalýyn qaz qalpynda saqtap, óndirilýin ulǵaıtýshy óńir sondaı-aq, barlyq sala tizginin teń ustaýǵa umtylysta. Buǵan baılanysty nendeı ister atqarylyp otyr. Osy turǵyda aýdan ákimi Ǵabdrahman OMAROVTY áńgimege tartqan edik.
– Aldymen bıylǵy qystyń qalaı ótýine toqtalsańyz. Mal sany az emes, sharýashylyqtar bir-birinen shalǵaı ári aýa raıy árqıly ólke syndarly sátte qysylyp qalǵan joq pa?
– Arqa jaqta alty aıǵa sozylatyn bul maýsymnan qaı jylda súrinbeı ótý ońaılyqqa soqpaıdy. Sondyqtan qashanda erte qamdaný arqasynda qıyndyqtan qaımyqpaıdy. Burynǵyǵa qaraǵanda búginde qandaı da qaqaǵan aıazdarda mal kúıin tómendetpeýge múmkindik barshylyq. Jetkilikti jemshóp qoryn daıyndap, mal qorasyn saılap alý ár sharýa qojalyǵy úshin daǵdyly ádet. Alaıda, salǵyrt-salaqtyqtyń saldarynan san soǵýshylar joq ta emes. Olarǵa 1360 tonna mólsherinde arzandatylǵan kebek, jem berilip jatyr.
Sóz sharýashylyǵymyzdyń negizgi býyny týraly bastalǵandyqtan jalpy jaǵdaıyn aıtyp ótkenim jón bolar. Aýdan boıynsha 111 myń 307 qoı, 18 myń 304 eshki, 55 myń 158 iri qara jáne 43 myń 142 jylqy ósirilý ústinde. Ústinde deıtinim, ósimi jyldan-jylǵa ulǵaıyp keledi. Máselen, byltyr iri qara basynyń – 15, qoıdyń – 10, jylqynyń 8 paıyzǵa artýy osyǵan aıǵaq derek bolsa, túlik túrleriniń kóbeıýi jaǵynan oblystaǵy eń joǵary kórsetkish ekenin de ataýǵa bolady. Mal tuqymyn asyldandyrý , saýyqtyrý baǵytyndaǵy is-sharalar basty bereke kózin túlete túseri sózsiz.
– Keıingi kezde dúken sórelerinen «Jańaarqada jasalǵan» degen tańba basylǵan ónimder jıirek ushyrasyp júr. Bizge daıyn ónimderdi óndirýge betburystyń nyshanyndaı kórinedi.
– Kópten beri maqsat bolyp kelgen bul istiń ońtaıy kele bastaǵany ras. Qazir aılar, tipti, jyl boıy dámdiligin joǵaltpaı, shıpalyq qasıetterin saqtaıtyn qymyzdy arnaýly shólmekterge quıyp usynatyn « Jeńis» JShS-den bastap basqa da óndiristik býyndar paıda bolýda. Tuzdalyp, súrlengen jal-jaıa, qazy-qarta, shujyqty sertıfıkat boıynsha saýda oryndaryna túsirýshiler de ulǵaıyp otyr. Aýdan ortalyǵyndaǵy sút zaýytynyń qaımaǵy men irimshigi, súzbesi men jenti jan-jaqqa ótimdi. Shóbi shuraıly, sýy bal jerde jaıylyp ósken maldyń tabıǵı taza, qunarly taǵamdaryna alys-jaqynnan suranys kóp. Aımaq keleshegin azyq-túlik qory arqyly kemeldendirýdi oılaımyz. Sondyqtan soǵan tikeleı yqpal etetin óńdeýshi kásiporyndar jumysyn qalyptastyrýǵa basa kóńil bólinýmen birge, ortaq iske ınvestısııa tartý úshin jaǵdaı jasalýda ekenin eske salsam artyqtyǵy bolmas. «Eskene», «Qaırat-2» JShS-de 2 myń jáne 3 myń basqa arnalǵan mal bordaqylaý alańdarynyń salynýy, jandarynan et óńdeıtin sehtardyń ashylmaqtyǵy jergilikti óndiristi damytýdyń bir baǵyty.
Jalpy, agrarlyq sala memlekettiń naqty qoldaýymen ájeptáýir eńselenip qalǵanyn aıta alamyz. Bul rette mynadaı eki derekti alǵa tartsam sonyń ózinen kómek-qamqorlyqtyń keńdigi bilinse kerek. Aıtalyq, agroónerkásip kesheni sýbektileriniń ınvestısııalyq salynymdar kezinde jumsalatyn shyǵyndary bir bóliginiń ornyn toltyrý boıynsha 100 bastan kem emes sıyry nemese 100 bıesi bar 17 sharýa qojalyǵyna 29 mıllıon 726 myń teńge jáne taýarly sút óndiretin fermalarǵa lızıngke alynǵan tehnıkalar qunynyń 50 paıyzyn óterlik sýbsıdııa berildi. Osyny arqalanyp, isterine senimi kúsheıgen fermerlerdiń jumysy shıraq.
– Ǵabdrahman Igilikuly, barlyq deńgeıdegi ákimderdiń turǵyndar aldyndaǵy esep berýi aıaqtaldy. Jurt ne dedi?
– El ishimen oı bólisken, pikirin bilgen, talap-tilekterin toqyǵan bul áńgimeler áseri úlken. 14 qańtar men 14 aqpan aralyǵynda 2 kent pen 12 aýyldyq okrýgte 38 eseptik kezdesý ótkizildi. 200-ge tarta usynys-pikir aıtyldy. Onyń barlyǵy jınaqtalyp, saraptalyp, arnaıy is-josparlar jasalyp, oryndalýy baqylaýǵa alyndy. Oryndalýy týraly bárine jazbasha túrde habarlanady. Tujyrymdaı aıtqanda, negizinen turǵyn úımen qamtamasyz etý, aýlalar men kóshelerdi abattandyrý, aýyl tazalyǵyn saqtaý, mádenıettiligin kóterý, jylý men sý júıelerin jóndeý, mal jaıylymyn keńeıtý, jumys oryndaryn ashý sııaqty kúndelikti turmysqa qatysty máseleler kóterildi. Solar boıynsha Eskene aýlynda organıkalyq qaldyqtardy óńdeý arqyly elektr qýatyn óndiretin qýattylyǵy 250 Kvt bıogaz qondyrǵysyn ornatý, mal azyǵynyń berik qoryn jasaý úshin sharýa qojalyqtarynyń ıelegindegi bos jatqan jerlerdi jańadan qurylǵan MTS kómegimen aınalymǵa qosý, mal basyn birdeılendirýden ótkizýdi aıaqtap, kompıýterlik málimetter qoryna engizilýin 100 paıyzǵa qamtamasyz etý, Atasý kenti S.Seıfýllın kóshesi boıyndaǵy kópqabatty turǵyn úılerdi ortalyqtandyrylǵan jylý júıesine qosý, jumyssyzdar deńgeıin 4,9 paıyzǵa deıin tómendetý kózdeledi. Al aǵymdaǵy sansyz sharýalar bosa bolmasyn bir bólek.
– «Syrt kóz synshy» degen sóz bar. Jańaarqada súısinerlik ister basymdyǵyn moıyndamaı qala almaımyz. Aýdan ortalyǵynyń ásemdigi, sán-saltanaty múıizi qaraǵaıdaı shaharlardan kem emestigin qalaı kelistirip júrsizder?
– Munyń eshqandaı syry joq deýime bolady. Bizdiń jaqtyń jurty sándilikti jaqsy kóretindeı mekeni, qorshaǵan ortasy sondaılyq bolýyn unatady. Úıden bastap kóshege deıin tazalyqqa úlken-kishiniń bári úıirsek. Jeke úıdi nemese dúkendi, meıramhanany, áıtpese ǵımaratty óz kúshimen birinen birin asyra kóriktendire salý, aınalasyn jasyl jelekke jaıqaltý, aýlalardy aınadaı ustaý ár turǵynǵa sińisti daǵdy. Meımandarymyz tańǵalatyndaı kottedj úlgisindegi mekenjaılar birqatarynyń qaladaǵylardan kem emestigi barlyqtyń arqasy, álbette. Al bizdiń tarapymyzdan olarǵa tıisti bas josparǵa sáıkes jer telimderi bólinip, ınjenerlik ınfraqurylymdar tartylyp otyr. Sodan ushqyndaǵan yntalylyq bir jaǵynan Atasýymyz ǵana emes, Túgisken, Aqtúbek, Eskene, Qaraaǵash sııaqty aýyldar da beınesin túrlendirse, sonymen birge, turǵyn úı máselesin jeńildetýge shapaǵatyn tıgizýde.
Turǵyn úı demekshi, ár otbasynyń baspanaly bolýy búginde onshalyqty kúrdeli másele emes. Aýdan ortalyǵynyń keń tusynan boı kótergen «Jańa nur» alabynda «Qoljetimdi baspana-2020» baǵdarlamasy boıynsha turmysqa qolaıly birneshe úı salynyp, kezekte turǵan jeńildik ıelerine jáne ekonomıkalyq turǵydan damymaıtyn eldi mekenderden kóshirilip ákelingen jumyssyz jas otbasylar ıgiligine usynyldy. Bıyl taǵy 12 páterli turǵyn úı qurylysy júrgizilip jatyr. Odan basqa Turǵyn úı qurylys jınaq banki arqyly 16 páterli úı turǵyzylýǵa tapsyrys berildi.
Aýdanymyzdaǵy órkendi ózgerister birlikke, berekege uıystyrǵan Elbasy eńbeginiń arqasynda ekenine barsha qazaqstandyqtardaı jańaarqalyqtar da rızalyǵy erekshe.
Áńgimelesken
Aıqyn Nesipbaı,
«Egemen Qazaqstan».
Qaraǵandy oblysy,
Jańaarqa aýdany.