Kıeli tóbe (áńgime)

Ermurat jaratylysynan qol qýsy­ryp qarap otyrýdy sý­qany súı­meıtin qaǵylez jan. Qaraı­ǵan pende kórse udaıy óbek­tep, ımenshektep, ıilip tura­­dy. Qyryqtyń bel­ortasynan as­qan ǵumyrynda ol súıekke bit­ken bul minezinen birde alǵa ozyp, birde jarǵa jyǵylyp, ıke­mine kóne bermeıtin ıtjyǵys tirlikke boı usynyp keledi. Biraq Ermurattyń bul minezi eseıe kele el-jurtpen tonnyń ish­ki baýyndaı etene aralasýyna jarap-aq tur.

Toqsanynshy jyldary ózi quryptas aýyl balalary tapqan-taıanǵanyna qytaıdyń spırti men qudyq sýynyń qosyndysynan shyqqan sasyǵan araq iship, tún balasy kóshe kezip, bir-biriniń qabaǵyn jaryp, murynyn buzyp, sandalbaı tirlik keship júrgende Er­murat jylystap qalaǵa je­tip aldy. Bazar jaǵalap, táshki ıterip júrip birshama tıyn-tebenniń basyn qurady. Sońynda saýda-sattyqqa aınaldy. Alma­tynyń kóterme saýda bazary­nan ala dor­bamen Tarazǵa ıtshilep saǵyz, temeki tasyǵan kezi áli esinde. Sol saǵyz ben temekiden tir­nektep quralǵan tıyny bú­ginde qoraly qoı, tabyndy sıyr, úıirli jylqyǵa aınaldy. Aldy-artyn tanyp, mal ekesh mal da baqqanǵa bitetinin bi­letin ol óz ǵumyryna jetetin dáý­­le­ti­niń quralǵanyn áýeli Qu­daı­­dyń nesibesi dese, qal­ǵa­nyn ózi­­­niń saramjaldyǵy men sa­rań­­­dyǵynyń arqasy ekenin ishi sezedi.

El etek-jeńin jınap, mal usta­ǵannyń yrysy arta bastaǵan bertinde bazardy birjolata qoıyp, aýylǵa oraldy. Ata-ká­sipke qunyǵa kirisip, aýdan bas­shy­larynyń aldy-artyna shy­ǵyp, sylap-sıpap júrip biraz jaıylymdyq jerdi jekeshelep aldy. Ol jerdegi biraz ýaq maly men Qambar ata túliginiń túgi ja­ńaryp, qora-qopsysy biraz ke­ńeıip qaldy.

Dúnıe-aı deseńshi, Ermurat astyn­daǵy súlikteı qara djıppen ózine menshikti jaılaýdy aralaǵan kezde súıeksińdi jaltaq minezinen tez arylyp, jony kúji­reıip, ózin adam men ań-qus­qa bıligin qatar júrgizgen Sú­leımen patshadaı sezinip qa­lýshy edi. Jaıylǵan maldy, jal­baqtaǵan malshyny, jaıyla aqqan mańaıdaǵy ózendi kórgende tómenshik minezi tóbege órlep, mańǵazdanyp, pańdana qalady. Bir joly qasyna qoıshy Kerimbekti ertip, shabyndyqtyń jaı-kúıin qarap, mal túgendep júrgende ja­zyq dalada dombyranyń tóń­kerilgen shanaǵyndaı jeke dara turǵan tóbeniń janynan ótkeni bar. Buǵan buryn-sońdy kóz salmaǵanyna tańǵaldy. Kerimbek qojaıynyna jaqqysy keldi me, jol boıy jaǵy talmaı tóbeniń tarıhy jaıly eski kózderden estigenin táptishteýge kóshti.

– Bul tóbe baıaǵy zamanda han keńes ótkizetin kıeli oryn bolypty. Buryn budan áldeqaıda bıik bolǵan desedi, – dep bastady áńgimesin Kerimbek.

Ermuratty ertegi saryn­das uzaq-sonar áńgime jalyqtyra bas­tasa da basqa ermek tabyl­maǵandyqtan lajsyz tyńdap otyr.

Áńgimeniń bas-aıaǵy bylaı órile­di. Qaraýyl tóbeni han arnaıy turǵyz­dyryp, ushar basyna ornatylǵan altyn súrgimen súrgilegen taǵynda otyryp, qol astyndaǵy halyqpen máslıhat ótkizedi eken. El ishin ala taıdaı búldirgen qyl­mysker men ury-qaryǵa sol jerde úkim kesilip, jazalylar tóbeniń qaq ortasynan qazylǵan zyndanǵa tastalypty-mys. Keıinnen jaýgershilik za­manda han óziniń barsha qazy­nasyn osy tóbeniń astyna tyq­tyrǵan desedi. Alasapyran ke­zeńde han jaý qolynan qaza taýyp, el-jurty patshasyn arýlap osy bıikke qoıypty-mys.

Qazyna jaıly estigende Er­murat eleń ete qaldy.

– Sonda bul tóbeniń astynda altyn bar ma?

Ermurattyń tótennen qoı­ǵan sura­ǵyna qoıshy beıshara qa­pelimde ne ja­ýa­p bererin bilmeı daǵdaryp qaldy.

– Qazyp kórse shyǵatyn shy­ǵar, – dedi kúmiljip. Qoıshynyń eki­ushty jaýabyna onsha qana­ǵattana qoımady.

Altyn kómbe týraly áńgime keshkisin úıine kelgende de oıynan shyqpaı qoıdy. Tátti eleske erik berdi. Bir sát óziniń qurt­­taǵan maldyń sharýasymen ábi­ger bop júrgen pákene tirli­ginen jerip ketti. Qaıtkende de qazynany taýyp, asta-tók baı­lyqqa qaryq bolsam dep ar­mandady. Qııaly odan ári sha­ryqtap, Londonnyń eń qymbat aýdanynan vılla satyp alǵany, Parıjdiń kóshesinde «Bugatti» kó­ligimen serýendep júrgeni kóz al­dyna keldi. Túni boıy dóń­bekship, durystap uıyqtaı almady. Erteńinde tań bozynda er­te turyp, aýyldyń shetinde tu­ratyn ishkish Temirhannyń úıine tartty.

Kósheniń eń shetindegi aınalasyna sheńgel ósip ketken qorjyn tamynyń tepkisheginde Temirhan tań azannan temeki tartyp otyr eken. Ánsheıinde araqqa aq­sha suramasyn dep usynǵan qolyn ala qoımaı, buryla qasha­tyn Ermurattyń qulqyn sáride úıine óz aıa­ǵy­men kelip turǵanyna tań­ǵala qarady.

– Assalaýmaǵaleıkým, Tem­aǵa, ózińizde bir sharýam bar edi, – dedi ol óziniń jas ke­zin­degi bııazy qalpyna qaıta enip. Janyndaǵy tasqa otyra ke­tip jaı­laýyndaǵy jalǵyz tóbe­niń mán-jaıyn búkpesiz aıtyp shyqty. Sol tóbeni jan balasyna bildirmeı ekeýmiz qazyp kórsek degen buıymtaıyn bıpazdap jetkizdi. Eger qundy zattar tabylyp, eleýli pulǵa aınaldyrsa aýyldyń basynan eńseli bir úı salyp beretinin jáne astyna mashına mingizetinin aıtyp emeksitti.

Ermurattyń Temirhandy izde­ý­iniń máni bar. Jurttyń aıtýynsha ol erterekte arheologııa­men kásibı aınalysqan kánigi maman. Almatyda arnaıy oqýyn támamdaǵan. Biraq aıdalada jer qazýdan jalyqqan kezde jastyqtyń býymen anda-sanda ashy sýmen kóńilin demdep júrip, ázázildi boıyna ábden sińirip alǵanyn baıqamaı qalǵan. Sodan qańǵalaqtap jú­rip osy aýyl­da qalyp qoı­ǵan. Búginde aýyldastary Temir­han­­nyń bul aýylǵa qashan, qan­daı jaǵdaımen kelgenin esine de almaıdy. Ánebir jyl­dary bes balamen jesir qalǵan Kúlbıǵashqa úılenip, aýyldyń sıyryn baǵyp, el qatarly ómir súre bastaǵan. Keıinnen jaman ádetine qaıta basyp, izdep júrip ishýge kóshkende Kúlbıǵash artynan bir teýip qýyp shyqty. Endi mine, qojaıyndary burynyraqta qalaǵa kóship ketip, aýyldyń shetinde qaraýsyz qalǵan osy úıdi panalap júrgenine biraz jyldyń júzi boldy.

Temirhan Ermurattyń qoı­shydan estigenderin tókpe jyrdaı termelep otyrǵan tóbeni ishteı bilip otyr. Kóz aldyna osydan birneshe jyl buryn sol tóbege qatysty bolǵan oqıǵalar tizbegi zyrǵyp ótkendeı boldy. Áńgime tizginin óz qolyna alý úshin túsindim degendeı qolyn bir siltedi.

– Bilemin ol tóbeni. Tarıh­shylar VIII ǵasyrda meken etken túrik-soǵdylardyń ejel­gi qa­lasynyń orny ekenin anyq­taǵan. Tóbe sol qalanyń sıta­deli bolǵan. Birneshe qundy arte­faktiler tabylǵan desedi.

Temirhan aıtýyn aıtsa da artefaktige qatysty sóziniń aıa­ǵyn jutyp qoıdy.

– Al qazynanyń bary ras pa?

– Qoıshynyń estigen áńgime­siniń jany bar. Tóbede erte dáýir­de osy aımaq­qa bılik qurǵan óte bir áýlıe kisiniń súıegi jatyr. El aýzyndaǵy ańyzdarda sol jerdegi qazynanyń ıesi dep sanalady. Sondyqtan arheologtar yrymdap ol jerge kóp jolaı qoımaıdy.

Ermuratty buryn-sońdy es­tip-bilmegen termındermen sa­baq­talǵan tarıhı derekter on­sha qyzyqtyra qoı­mady. «Qoı­shynyń sandyraǵyn qaıta­lap, bul da ottaı berdi ǵoı» dep oılady ishinen. Kókeıin tesip bara jatqan qazynaǵa tezirek jetsem dep typyrshyp otyr. Biraq Temirhan asyǵar emes. О́zine jaqyn salanyń oı-qyryn sary qymyzdy sapyrǵandaı bappen baıandaýda. Jaı-japsardy destelep jetkizse de áńgime sońynda ol jerdi qazýǵa tipten qulqy joq ekenin ashyq aıtty.

 

* * *

Oqıǵa bylaı bolǵan edi. Toq­san besinshi jyly Temirhan Almaty mańyn­daǵy kóne qorym­dardy zertteý jobasy bo­ıyn­sha shyqqan toppen birge qaz­ba jumystaryn júrgizip jat­qan. Bir kúni shańqaı túste sha­tyrlarynyń janyna qara mersedes mashınasy kelip toqtady. Kólikten myǵym kelgen úsh jigit túsip, burynnan tanys adam­dar­daı jaıdary amandasyp, jumystyń jaı-japsaryn suras­tyrdy. Úlkendeýi sóz bastady.

– Biz sizdi jaqsy bilemiz. Siz Temirhan Orynqulov degen arheologsyz ǵoı. Biz Almatyda antıkvarıat saýdasymen aınalysatyn kásipkerlermiz,– dep tanys­tyrdy ózderin.

Temirhannyń ishi qylp ete qaldy. Taıaýda qorymdy qazý ke­zinde tabyl­ǵan áıelderdiń kóne áshekeılerin janyndaǵy jol­dastarynan jasyryp qa­lyp, qaladaǵy tanystary arqy­ly ótkizip, azyn-aýlaq aqsha tapqany bar. Dáý de bolsa solar­dyń jol silteýimen kelip tur­ǵanyn ań­ǵardy. Múmkin kásip­ker atyn jamylyp qolǵa túsi­rýge kelgen prokýratýra qyzmet­ker­leri shyǵar degen de oı keldi. Su­raq­tary kúmándileý kóringen­dikten suraqty tótesinen qoıdy.

– Iá, maǵan qandaı sharýamen kelip tursyzdar?

– Bizdiń sizge bir usynysymyz bar. Atyn aıtpaı-aq qoıaıyq, siz­diń bir áriptesińiz Taraz ma­ńyn­­daǵy ejelgi qala oryndaryn qazǵanda biraz baǵaly altyn zattar, kóne monetalar tapqan eken. Jasyrmaı-aq qoıaıyq, ony biz «qara bazar» arqyly jaq­sy aqshaǵa shetelge ótkizdik. Ar­heolog aǵamyz aqysyna mynadaı bir mersedes mindi.

– Onyń maǵan qandaı qatysy bar?

– Siz kásibı arheologsyz já­ne anda-sanda «qara arheologııamen» de aınalysatynyńyzdy jaqsy bilemiz. Bizge sol tóńirekti qupııa túrde taǵy da qazyp kórý kerek bop tur. Biletin adamdar biz ótkizgen altyn monetalardyń áli birazy tabylýy kerek dep otyr.

– Qalǵan monetalardy sol tanysta­ry­ńyz arqyly arshyp ala bermeısizder me?

– О́zimiz de solaı oılaǵanbyz. Biraq ol kisi úsh aıǵa Fransııaǵa taǵylymdamadan ótýge ketken eken. Biz kúte almaımyz, ýa­qyt tapshy, ar jaǵynda qys kele jatyr degendeı.

Temirhan áriptes týraly áńgi­meniń bári ótirik ekenin sezip tur. Qara arheo­logııamen aınalysatyndar ózderiniń senimdi adamynan eshqashan aıyrylmaıdy. Bulardyń tańdaýy tek ózine túskenin ańǵardy. Bir ýaq jyldap júrip tabatyn qyrýar aqshany eki-úsh kúnde ýystap qolyna ustaǵaly turǵanyn oılap, altyn kúrekke kóbesi sógilgen qasat qar­daı azdap jibı bastady.

– Arheologııalyq oryndy tıisti organdardyń ruqsatynsyz qaz­ǵanymdy bilse erteń meni qýdalaıdy ǵoı.

– Ol jaǵynan qam jemeńiz. Bári qupııa jasalady. Qaýipsizdiktiń bári qaras­tyrylǵan jáne sizdiń kólik júrgiz­beıtinińizdi bilip eń­be­gińizge bir merse­destiń qu­nyn aqshalaı tólesek dep otyrmyz.

Ol odan keıingi jaǵdaıdy es­ke túsirgisi kelmedi. Mıstıkaǵa bergisiz shynjyr qatar shym-shy­­tyryq oqıǵalar onyń ómirine qara daq túsirgen edi. Qazirgi sor­mań­daı júrisine sol túngi oqıǵa sebep boldy dep dolbarlaıdy.

Temirhan stýdent kezinde qa­tar­lastarynyń arasynda ze­rektigimen erekshelenetin. Qoly qalt etse kitap­hanadan tabylyp, shań basqan sırek qoljazbalardy aqtaryp, tarıhtyń qatpar-qatpar qyrtystaryn úńgip, ózinshe gıpotezalar jasaýǵa qumar edi. Biraz ýaqyt Talastyń ejelgi tarıhyna boı súńgitti. Talas ǵa­zaýatyna qa­tysty ol derekter jadynda áli de saq­taýly. VIII ǵasyrda ejelden ataqo­nysyna aınalǵan Talas aımaǵyn meken­deıtin túrik taıpalarynyń ara­synda tutanǵan alaýyzdyq qy­taıdyń Tań pat­shalyǵynyń bıleýshileriniń batys shekarany keńeıtsek degen zymııan jos­parlaryna dóp kelgen tus bolatyn. Ishki qyrqystardy edel-jedel paıdalanǵan qytaılar Jetisý óńirinen Shash qalasyna deıingi alyp aımaqqa qol suǵa bastady. Islamdy jańa qabyldap jatqan túrik taıpalary ara-tura Talas, Shý ózenderiniń bo­ıynda kishi qaqtyǵystarǵa bar­ǵanymen ǵazaýat soǵysyn jarııalap, sheshýshi ashyq maıdanǵa shyǵýǵa áli de daıyn emes edi. О́ń­­meńdep ókpe tusqa jetip qal­­ǵan jaýǵa toıtarys berý úshin qol astyndaǵy halqyna ıman­­­dylyǵymen, ádildigimen ta­nylǵan Talas bıleýshisi Tar­han qaǵan musylman arabtar­dan kómek suraýyna týra keldi. Máýrennahrdaǵy uly orta­lyq­tardyń birin saqtap qalý úshin júzdegen myń ásker jo­ryqqa jınaldy. Qytaılardyń da áskeri osyǵan jeteǵabyl-tyn. Talas ózeni boıynda bes kúnge sozylǵan uly shaıqasta túrik-arab áskeri qytaılarǵa joıqyn soqqy berip, atamekendi qorǵap qaldy. Tarhan qaǵan qııan-keski urysta shahıd bolǵan myńdaǵan baýyrlarynyń ımanyn ózi úıirip, kókiregi qars aıyrylyp, kózine jas keldi. Bir kezde qyzyljalqyndanyp batyp bara jatqan kúnge shaǵylysqan Talas ózenine kóz tikti. Kúnniń reńine qaraı sý da qyzaryp ketkendeı. О́zenniń jaǵasyna baryp, «bismillá» dep qolyn shaıýǵa ala­qanyna sý toltyrǵanda ǵana baıqady. Shahıdterdiń sýsha aqqan qany aralasqan Talastyń sýy da qyp-qyzyl qan tústes bolyp ketken eken. Tarhan qaǵan sol sátte bul dúnıeni tárk etip, Alla taǵala jolynda janyn qur­ban etken shahıdterden janym artyq emes dep, ózi otyrǵan jerden qylýet qazdyryp, dám-tuzy taýsylǵansha jer astynda duǵa jasap ótken.

Temirhan tóbeni qazarda oıyna oralǵan osy oqıǵa denesin titirkendirip jiberdi. Tarıhı kar­tografııa boıynsha qorym kóne qalanyń orny ári shaıqas ótken jermen tuspa-tus kelip tur. Mana kúzdiń qara sýyǵyna boıy tońazı bastaǵan soń rıýk­zagindegi jarty shólmekti qyl­qyl­datyp jutyp alǵan. Metall izdeıtin detektoryn iske qosyp, tóńirekti biraz aralap kórdi. Bir kezde quralynyń jaryǵy jylpyldap, dybys bere bastady. Kásibı sezimtaldyǵy ne de bolsa bir qupııa dúnıege tap kelgenin ańǵardy. Ol bul oryndy úsh kúndeı qazdy. Ara-tura qysh qumyralardyń synyǵy kezdesedi. Qaraıyp ketken usaq-túıek tıyndar tabylady. Ázirge asa qundy dáneńe qo­ly­na ilikpedi. Úshinshi kúngi jer qazýda bir jartylyqty urt­tap júrip, qas qaraıǵanyn da baıqamaı qalypty. Shatyrynyń janyndaǵy oshaqqa ot tutatyp, kúni boıǵy berekesiz qozǵalystan bir sát tynystap otyrǵan. Bir mezette janyndaǵy tóbeden oshaq­taǵy ottyń jalqyny táriz­des taǵy bir jaryq paıda boldy. Kózin ýqalap, ornynan turyp anyqtap taǵy bir qarady. Tóbe ústindegi jaryq endi adam beı­nesine enip, qubylaǵa qarap namaz oqyp otyrǵan aqsaqaldy kórdi. Tús kórgendeı miz baqpaı turyp qalǵan eken. Aqsaqal namazyn oqyp bolyp betin sıpady da, ornynan tik turyp, Temirhanǵa tesile qarady. Ashýly júzben qolyndaǵy asa taıaǵyn Temirhan jaqqa bir nusqady da, teris bata jasap, keri burylyp batys jaqqa aıańdap ketip bara jatty.

 

* * *

– Kóke, araqqa aqsha tabý úshin kór de qazyp júrsiz ǵoı. Onyń qasynda mynaý ózińizdiń sú­ıikti kásibińiz ǵoı. Onyń ústine, basyńyzǵa úı, astyńyzǵa mashına mingizgeli turmyn.

– Aınalaıyn, baýyrym. Eger sen basqa jerdi aıtsań aqysyz aılap jatyp qazýǵa da daıynmyn. Biraq shynymdy aıtamyn, ol tóbege endi jolamaımyn. Sebe­bin de surama.

– Bárin bilip tursańyz tym bolmasa tóbeniń qaı buryshyn qazý kerektigin aıtyńyzshy. О́zim-aq bitiremin bar sharýany.

– Aıt deseń aıtaıyn, biraq erteń óziń ókinip júrme. Tóbeniń qubyla jaq tusynda úlken qyzyl tas jatyr. Sol tastyń mańaıyn bajaılap qarasań burynnan qa­zylǵan jerdiń orny bar. Ol beıittiń orny. Sol beıittiń aqym tusyna kelgende oń jaqqa qaraı taǵy bir metrdeı tereńirek qazyp kór. Aldynda metall detektor sol mańdy kórsetken. Beıit ornyn qazarda mal shalyp, qan shyǵar­ǵanyń durys shyǵar. Ol ózi óte bir áýlıeli jer.

– Temaǵa, áli de oılanarsyz, múmkin birge bararmyz?

– Joq.

Ermurat Temirhannyń úıinen bulqan-talqan bolyp shyqty. Py­shaq keskendeı onyń úzildi-kesildi jaýaby qaradaı jynyn keltirdi. Áýelgi esebi durys shyq­paǵan­dyqtan ba týabitti ıilgish­tigi­nen ıneniń jasýyndaı da jurnaq qalmady. Aqyr aıaǵynda Temirhanmen jaz­ǵyturymǵy naı­zaǵaıdaı sharpysyp, aýzyna kelgenin aıamaı aqtardy. Jol-jónekeı de syrtynan sybap, «qańǵyp kelgen osyndaı alqashtar aýyldy buzady» dep jurttyń atynan sóz sóılep ketkenin ózi de baıqamaı qaldy.

Sol kúni ymyrt úıirile Er­murat qural-saımanyn mashınasyna salyp jalǵyz tóbege bardy. Qyzyl tas tóbeniń etek ja­ǵynda tur. Fonarıktiń jary­ǵymen mańaıyn baǵdarlap kórdi. Temirhan aldamaǵan eken. Jas topyraqtyń shashylǵan tusyna jaqyndap barǵanda qazylǵan jerdiń orny úńireıip tur. Shuń­qyrǵa túsip, edel-jedel iske ki­risip, kúregi batqan jerdiń topy­raǵyn syrtqa laq­tyra bastady. Buryn bala kezinde tún balasynda túzge shyqqannyń ózinde elegizip turatyn. Bul joly bo­ıynda ondaı qorqynysh joq. Altynnyń býy qorqynyshynan basymyraq sııaqty sezindi. Belýardan asqanda kúregi qadal­­ǵan jerden jarq etip ot shyqty. Adam­nyń bas súıegi eken. Odan ári esinde joq.

Kózin ashsa kıiz úıdegi tósekte jat­qanyn ańǵardy. Syrtta mal qaıyrǵan erkektiń aıqaılaǵan daýsy estildi. Ar­tynsha úıge Ke­rimbek bas suqty.

– Á, Ereke amansyz ba? Qor­qyp kettik qoı.

– Men bul úıge qashan keldim?

– Ereke, túnde ótkendegi tóbe­niń janynan atpen ótip bara jatyp, ma­shınańyzdyń jary­ǵyn kórip, keri burylǵan edim. Tóbege shyǵyp qarasam topy­­raq­tyń ústinde siz es-tússiz ja­tyr ekensiz. Shoshyp ketip keý­de tusy­ńyzdy tyńdap kórip em, Qudaıǵa shúkir, júregińiz soǵyp jatyr. Dereý attyń aldyna óńgerip úıge alyp keldim. Mashı­na­ńyzdy balalar osy jerge jetkizip qoıdy.

– Shynymdy aıtsam eshte­ńe esimde joq.

– Túnde esińizdi jınadyńyz. Bala­lardy aýylǵa dárigerdi alyp kelýge jibereıin dep edim, qarsy boldyńyz. Sodan keıin tańǵa deıin tizerlep otyryp alyp bireý­den keshirim suradyńyz.

Keshqurym úıine qaıtty. Túnde tús kóripti. Aq shapan kıgen adýyndy aqsaqal asa taıaǵymen basynan aıamaı uryp jatyr eken. О́ńindegideı óńmeninen óter sózder aıtty. «Arýaq atqyr, nege maza bermeısiń. Qanshama sheıittiń qany tógilgen jerdi tonap boldyń ba?».

Sol tún Ermurattyń taǵdy­ryn tas-talqan etkendeı edi. Er­tesine jyn urǵandaı denesi qalshyldap, demigip, aýzynan aq kóbigi burqyrap, áste-áste esten tanyp qalýdy shyǵardy. Bar jıǵan-tergenin aıamaı shashyp, myqty degen dárigerlerge qansha qaralsa da syrqatynyń syryn tap basyp eshkim aıta almady. Eń qıyny túnde uıqydan qaldy. Tósegine jantaıyp, kózi iline berse túsine sáldeli aq­saqal kirip, keńir­dekke qol salyp, qylqyndyrýdy bastaıdy. Endi birde ústine aq kebin kıip, kúlparshasy shyqqan bas súıekti jınap otyrady.

Alasurǵan aılar zymyrap ótti. Qýra­ǵan gúldeı qur súlderi qalǵan Er­murat kózin ashqanda aýrýhana tóseginde tańýly jatyr eken. Janynda júrgen aq halatty eńgezerdeı jigitterdiń ál­petinen esi aýysqandar jata­tyn palata ekenin dolbarlady. Tynyshtandyrý úshin al­dyn­da ǵana kúretamyryna sal­ǵan dáriniń kúshinen taǵy kózi ilinip ketipti. Tús kóripti. Baıa­ǵy ımenshekteı beretin ja­syqtaý balalyq shaǵy eken. Qabaǵy qatýly marqum ákesiniń jekire sóılegen sózderi emis-emis qulaǵyna keldi. «Arýaqty shoshytyp neń bar edi? Seniń mal-janyńnyń ıesi, dáýletińniń berekesi sol tóbede jatyr edi ǵoı. Ne iste­diń, balam? Endigi taǵ­dyryń ne bolady?».

Ermurat tósekke tańýly jatqanyn umytyp, ornynan atyp turyp, kesh te bolsa aıǵaılap keshirim suraǵysy keldi. Átteń, ál-dármeni jetpedi.

 

Qýat BORASh