Saıası júıeni neǵurlym ıkemdi etý usynyldy

Atap aıtqanda, 46 jáne 62-baptardyń bastapqy redaksııalarynda negizgi taǵaıyndaýlardy qaıta kelisýden bas tartylǵan jaǵdaıda Quryltaıdy tara­­tý múmkindigi qaras­ty­rylǵan edi. Alaıda bul nor­ma «Kúshti Prezıdent – yq­paldy Parlament – esep beretin Úkimet» qaǵıdatyna tolyq sáıkes kelmeıdi.

Qoǵamda, ásirese áleý­mettik jeliler men sarap­shylar ortasynda Qu­ryl­taıdy taratý negizderi keńinen talqylandy. Osyǵan baılanysty «Amanat» partııa­sy fraksııasy 46 jáne 62-baptardaǵy «Pre­zı­dent taratady» degen tujyrymdamany «Pre­zıdent taratýǵa quqyly» dep ózgertý týraly usynys engizip otyr. Bul túzetý Quryltaıdy jasandy túrde taratý jáne saıası daǵdarys týyndatý múmkindigin bol­dyrmaýǵa baǵyttal­ǵan. Usynylǵan naqtylaý – mem­lekettik júıeni ish­ten shaı­qalýdan, jasandy kelispeýshilik arqyly onyń jumysyn toqtatýdan jáne eldi uzaqqa sozylǵan ınstıtýsıonaldyq daǵda­rysqa tartýǵa tyrysýdan saqtandyrýdyń bir túri. Atalǵan ózgerister re­for­ma­lardyń jalpy logıka­syna jáne «Ádiletti Qazaqstan» modeline sáıkes keledi.

Sondaı-aq komıssııa múshelerine 62-baptyń ekinshi tarmaǵyna «Pre­zıdent usynǵan kandıdatýrany taǵaıyndaý» degen tujyrymnyń ornyna «Prezıdent usynǵan árbir kandıdatýrany taǵaıyndaý» degen naqtylaýdy engizý usynylady. Bul normadaǵy quqyqtyq árkelkilikterdi joıýǵa jáne onyń mazmunyn birizdendirýge múmkindik beredi.

Qazaqstan halyqaralyq tájirıbede keńinen tanyl­ǵan jáne túsinikti Vıse-prezıdent ınstıtýtynyń modelin sanaly túrde tań­dalyp otyr. Bul qadam elimizdiń tanymaldyǵy men saıası salmaǵyn arttyryp, mem­lekettik basqarý júıesin syrtqy seriktester úshin anaǵurlym aıqyn ári túsi­nikti etedi.

Sonymen qatar Ata zań jobasyndaǵy novellalaryn durys túsinbeý reformalardyń mánin burmalaýǵa ákelýi múm­kin. Qazirgi tańda qoǵam­da «cancel culture», ıaǵnı «joıý mádenıeti» quby­lysy kúsheıip keledi. Birqa­tar elde qoǵamdyq pikir­talastar shekten shyǵyp, syndarly dıalogtiń ornyna adamdardy negizsiz aıyp­taý men «joıý» áreket­teri oryn alyp jatady. Konstıtýsııa jobasynda bul máselege qatysty naq­ty qundylyqtyq baǵ­dar aıqyndalǵan: adam­nyń ar-namysy men qa­dir-qasıetine qol suǵyl­maıdy jáne zańmen qorǵa­lady. Bul synǵa tyıym sa­lýdy bildirmeıdi. Ke­risin­she, bizdiń ustanym – ashyq pikirtalas pen jaýapkershilik qaǵıdat­taryna negizdelgen qu­qyq­tyq mádenıetti qalyp­tastyrý.

Qoǵamda keń talqylaýǵa túsken taǵy bir másele – Konstıtýsııa jobasynyń 5-babynyń 6-tarmaǵy. Jelide bul norma «memleket ishindegi memleket» quryp otyr eken degen tezıs belsendi túrde taralyp jatyr. Bul shyn­dyqqa janaspaıdy. Qa­zaqstan biryńǵaı qu­qyq­tyq keńistigi bar bir­tutas memleket bolyp qala beredi. Alataý – avtonomııa da, erekshe aýmaq ta emes, elimizdiń bir qalasy. Onda jańa jumys orynda­ryn qurý, ınvestısııalar tartý úshin bızneske jedel­detilgen rásimder qaras­tyrylǵan belgili bir qar­jylyq derbestik qaras­tyrylyp otyr.

Murat ÁBENOV,

Májilis depýtaty, Konstıtýsııalyq komıssııa múshesi