Qaıratkerlik qaǵıdasy

Igi jaqsylardyń aıtqandaryn kókeıge túıip, oraıy kelse oıly oqyrmannyń oljasyna aınaldyryp otyrýdyń ózi saýap emes pe. Ádette, halqyna qaltqysyz qyzmet etýdiń ar jaǵynda, astarynda qarapaıymdylyq qasıet menmundalaıdy. О́zbekstannyń halyq ártisi Farýh Zakırovtiń osy jóninde aıtqany kóńilden shyǵyp, kúndelik betine qonaqtaǵan eken: «Qarapaıymdylyq ǵana halqyńmen jaqyndastyra túsedi. Men osy ýa­qytqa deıin ózim jaıly pıar jasap kórmeppin. Pıar sabyn sý sııaqty, paıda bolyp, jyldam joǵalyp ketedi. Al adam boıyndaǵy asyl qasıetterdi eshqandaı aqshaǵa satyp ala almaısyz». Iá, qoldan jasaǵan pıardyń arqasynda atań-dańqyńdy aspandatyp, jarnamanyń arqasynda jalaýlatyp, qalyń jurtqa atyń tanylar-aý. Biraq, aqsha arqyly áý basyndaǵy ja­ratylysyńdy, bolmysyńdy tú­begeıli ózgertem deý asylyq bolar edi. Al qarapaıymdylyq qanmen, ot­basyndaǵy tárbıemen, ulttyq dás­túr arqyly beriledi emes pe. Ol yńǵaıly kerek kezinde satyp ala salatyn taýar emes, ol asyl qasıet.

Aıtpaqshy, adamdar arasyndaǵy qarym-qatynas bar da, qoǵam damýyna belgili bir deńgeıde áser etetin bı­liktegilerdiń arasyndaǵy qarym-qa­tynas bar. Basqalaı aıtqanda, buqara bıliktegilerge qarap boı túzeıdi. Mem­lekettik qyzmetshiler óz mindetin qanshalyqty deńgeıde tııa­naqty adal atqarady, bılikke degen kózqaras soǵan qarap qalyptasady. Basshy men qosshy arasyndaǵy baılanystyń da qoǵamdyq ortada ózindik yqpaly bar. «Bastyq pen baǵynyshty arasyn­daǵy qarym-qatynas quqyqtyq mejeden attap ketpeýge, ádep-ájetten attap ketpeýge tıis dep esepteımin. Má­seleni aqyldasýdyń, talqylaýdyń, keńesý men dáıekteýdiń, kelisýdiń, sheshim qabyldaýdyń órkenıetti tásilderin bilý – kásibı paryz. Odan attap, bas ızeı berý – kólgirlik, jaǵadan alyp, jarmasa ketý – ospadarsyzdyq, qalaıda óz degenimdi ótkizem dep, aıla-sharǵyǵa barý – ıntrıgandyq dep bilemin. Bılikti azdyratyn osy úsheýi. Memlekettik qyzmetshi osy úsheýinen de aýlaq turýǵa tıis» deıdi el Táýelsizdiginiń qalyptasýyna eren eńbek sińirgen memleket qaıratkeri, oıshyl Ábish Kekilbaıuly.

Kásibı paryzyna, memleket­ke bergen antyna memlekettik qyzmet­shilerdiń barlyǵy birdeı adaldyq tanytyp júr me? Bar gáp osynda. Adaldyq tanytyp júr desek, bizdiki Kekilbaıuly aıtqandaı kólgirsý bolyp shyǵady. Sol sebepti, keıbir memleketterdiń ón boıynda kezdesetin kemshilikter qazaq qoǵamyna da tán dep aıtar edik. Endeshe, bılikti azdyratyn úsheý – kólgirsý, ospadarsyzdyq, ıntrıgandyqtan arylýdyń amaldaryn qarastyrǵanymyz abzal. 

О́zindik minez týraly, qara­paıym­dylyq qasıet jóninde, mem­lekettik qyzmetshiler haqynda beker áńgime qozǵap otyrǵanymyz joq. О́ıtkeni, eldigimizdiń erteńi osy úshtaǵannyń tóńireginde toǵysady desek, ushqary pikir bolmaıtyn shyǵar. Bizdińshe, qa­rapaıymdylyq qasıetti berik us­tanǵan adam ózindik minezimen ultyna, jurtyna adal qyzmet etetin bolsa, memleket qaıratkeri deńgeıine kóteriletinine sóz joq. Olaı bolsa, qaıratkerlik qaǵıdasynyń bastaýy halqynyń dástúrine, tálim-tárbıesine negizdelgen qarapaıymdylyq qasıette jatyr dep aıtýymyzǵa ábden bolatyndaı. Halqynyń dástúrine, tálim-tár­bıesine negizdelgen demekshi, taǵy bir memleketshil qaıratker týraly oqıǵanyń esimizge túskeni. Ma­hatma Gandıdi anasy Anglııaǵa oqý­ǵa jibererde: «Úsh talabym bar. Oryndaı alamyn deseń ǵana jibe­remin», degen eken. Sonda «et je­meısiń, araq ishpeısiń jáne jat ulttyń qyzyna barmaısyń», – degen talap qoıǵan. «Maqul» degen Ma­hatma bir kún boıy tabanynan taýsylyp, Anglııada etsiz tamaq isteıtin, qazirgishe vegetarıandyq ashanany ázer taýypty. Ulttyq tálim-tárbıeniń arqasynda Mahatma Gandıdiń qandaı bıikke kóterilgeninen búginde tórtkúl dúnıe habardar. «Ulyq bolsań, kishik bol» degendi Mahatma bala jasynan osylaısha boıyna sińirip ósipti. Árbirimizge ónege bolarlyq-aq taǵylym.

Ǵabıt Iskenderuly, «Egemen Qazaqstan»