Alaıaqtardyń arbaýyna túskender azaıar emes

Jalpy, Qazaqstanda ınternet-alaıaq­tyq 2017-2021 jyldar araly­ǵyn­da órshı tústi. Aıtalyq, 2017 jyly buqara halyqtyń qaltasyna tús­­­kenderdiń kesirinen 2000 qylmys tir­­­kelse, bul kórsetkish jyl ótken sa­ıyn údep, 2021 jyly 20 000-nan asyp jyǵyldy. Baıqap otyrsaq, tórt jyldyń bederinde qylmys sany on esege ulǵaıyp ketken. Biraq elimiz boıynsha saqtandyrý sharalary qolǵa alynǵanymen, alaıaqtardyń arbaýyna túskenderdiń qarasy azaımaı turǵany qapalandyrady.

Sońǵy jyldary eldiń sanasy oıandy ma, álde basqa bir faktorlar áser etti me, kim bilsin? Áıteýir ınternet-alaıaqtyq sanatyndaǵy qylmystardyń sany 18 paıyzǵa tómendegen degen derek bar. Bul – respýblıkalyq kórsetkish. Al Jambyl oblysynda jaǵdaı qalaı? Oblysta alaıaqtarmen kúres laıyqty deńgeıde iske asyrylyp jatyr ma? Derekterge sensek, júıeli júrgizilgen jumystardyń nátıjesinde bul sanat­ta­ǵy qylmys túrleri Jambylda da edáýir tómendegen eken. Áıtse de, halyqtyń 37 mıllıon teńgesin qaltaǵa basqysy kelgen kúdiktiler búginde tergelip jatyr. Jaqynda ǵana olardyń joly qıylǵan bolatyn.

«Ishki ister mınıstrligi qabyldaǵan sharalardyń nátıjesinde osy jyldyń esepti merziminde qylmysty ashý ju­mys­tary oń nátıjesin bergenine toq­talǵym keledi. Jambyl oblysynyń po­lısııa departamenti qyzmetkerleri ınternet-alaıaqtyq faktileriniń 44 paıyzǵa nemese 270-ten 150-ge deıin tó­men­degenin habarlady. Munyń bári tár­tip saqshylarynyń jedel áre­ket­teriniń arqasynda múmkin bolyp otyrǵanyn aıta ketken jón. Bul ba­ǵyt­­taǵy jumys aldaǵy ýaqytta da jal­­ǵasyn tabady», deıdi Ishki ister mı­nıstrligi krımınaldyq polısııa de­partamenti kıberqylmysqa qarsy kúres ortalyǵynyń bastyǵy Jandos Súıinbaı jaǵdaıdy túsindirip.

Vedomstvo ókiliniń aıtýynsha, taıaý­da ǵana 37 mıllıon teńgeni jymqyrý faktisi boıynsha qylmystyq isti ter­geý jumystary qolǵa alynǵan. Nátı­je­sinde, kóp uzamaı uıymdasqan qyl­mys­tyq top qolǵa túskeni belgili boldy.

«Taraz qalasynyń turǵynynan 37 mıllıon teńge kóleminde qarajatty aldap jymqyrý faktisi boıynsha tıisti jumystar júrgizilgenin atap ótkim keledi. Qylmystyq isti tergeý ju­mysyna Ishki ister mınıstrliginiń kıber­qyl­mysqa qarsy kúres bólimshesiniń qyzmetkerleri aıryqsha atsalysqan bolatyn. Olarǵa Pavlodar oblysy men Almaty qalasyndaǵy áriptesteri barynsha qoldaý kórsetkenin aıta ketken lázim. Birlesken áreketiniń, jemisti jumystyń arqasynda quramynda on bes adam bar qylmystyq top quryqtaldy. Olardyń Reseı Federasııasynyń jáne Qazaqstannyń azamattary ekeni anyqtaldy. Bir sózben aıtqanda, halyq­ty qanaǵysy kelgen alaıaqtar alysqa uzap kete alǵan joq. Bizdi qýantatyny da sol. Jalpy, atalǵan toptyń múshe­le­ri bir emes birneshe qylmystyq iske qatysy bar bolýy múmkin. Aldaǵy ýa­qyt­ta osy másele zerdelenbek», deıdi Jandos Súıinbaı.

Internet-alaıaqtyq áreketterdiń san túrli júıesin meńgerip alǵandar kóbinese qarapaıym halyqqa áleýmettik jeliler arqyly psıhologııalyq shabýyl jasaıtyny belgili. Olar birinshi kezekte áleýmettik jeliler arqyly jeńil tabys tabýdyń joldaryn usynatyn jarnamalarmen eldiń mıyn ashytady. Osylaısha, olar halyqtyń qaltasyna túsýdiń josparyn qurady. Al týmysynan ańǵal qazekem alaıaqtardyń aıt­qanyna kónip, aıdaýynda ketip jatatyny jaǵa ustatpaı qoımaıdy. Túsin­dirý jumysy júrgizilip jatqanyna qa­ramastan, qarapaıym halyq alaıaq­tar­dyń «ertegisine» ılanýyn toqtatar emes.

«Halyq telefon arqyly banktik mekemelerdiń atynan keletin kez kelgen habarlamaǵa aıryqsha nazar aýdaryp, qaıta tekserip otyrǵany durys. Ruqsat etilmegen operasııalardy buǵattaý úshin telefon arqyly beıtanys adamdardyń birinshi talaby nemese usynysy bo­ıynsha banktik derektemelerdi nemese SMS-habarlamalardyń kodtaryn jazyp alýdyń, ózge jınaqtaryn banktiń qandaı da bir shotyna aýdarýdyń esh­qan­­daı qajeti joq. О́z atyńyzǵa kar­ta­ny, abonenttik nómirdi ashý, onyń ishinde osyndaı áreketterge basqa adamdardy tartý usynylady. Keı­bir jaǵdaılarda telefonǵa bankıng orna­týdy nemese kartalardy basqa adam­darǵa berýdi suraıdy. Keıinnen kórsetilgen kartalar men abonenttik nómirlerdi alaıaqtar aqshany alý úshin paıdalanady. Osyndaı oqıǵalar oryn alǵan kezde saýysqandaı saq bolǵan jón», deıdi ol.

Rasynda da, ınternet arqyly eldiń esin shyǵaratyn alaıaqtardyń áre­ket­terine tosqaýyl qoıý boıynsha túr­li jumystar atqarylyp jatyr. Áıtse de, halyq saýatty bolmaıynsha alaıaqtardyń aq degeni alǵys, qara dege­ni qarǵys bolyp qala bere me degen qaýip te joq emes.

Jambyl oblysy