Shomylý maýsymy bastalǵaly beri jurt ózen-kólder men basseınderdi, kanaldardy jaǵalap ketetini málim. Ońtústiktiń aptap ystyǵynda qarapaıym halyq taý sýyna túsip, salqyndaıtyny bar. Biraq olar qaı jerlerde sýǵa túsýge ruqsat etilgenin bile bermeıdi. Sodan da bolsa kerek, aǵysy qatty sýǵa túsken adamdar mert bolyp jatyr. Qysqasy, shomylý maýsymy kezinde Jambyl oblysynda kisi shyǵyny azaımaı tur.
Jambyl aýdanyna qarasty Jasórken aýylynda bolǵan oqıǵa jan túrshiktiredi. Aǵysy qatty taý sýyna túsken 7 jasar nemeresin qutqarýǵa umtylǵan 61 jastaǵy qarııa da nemeresimen birge baqıǵa attandy. Bul – óńirde kezdesip otyrǵan alǵashqy kisi ólimi emes. Mundaı jaǵdaı buǵan deıin de bolǵan edi. Al dál osy jaǵdaıǵa quzyrly mekemeler qanshalyqty daıyn boldy? Oblys ákiminiń keńesshisi Nurmuhamed Mádeliulynyń aıtýynsha, oqıǵa kezinde tótenshe jaǵdaılar departamenti men ózge de jaýapty mekemeler mindetin laıyqty atqarmaǵan.
«Jasórkendegi qaıǵyly jaǵdaı bárimizdi ókindirdi. Jaǵdaıdan habardar bolǵan soń, oblys ákiminiń tapsyrmasymen oqıǵa ornyna bardym. Aldymen máseleniń mánisine qanyǵý úshin oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamentine atbasyn burdym. Mekemege barmas buryn kún jeksenbi bolǵandyqtan, departament basshysyna telefon soqtym. Úsh-tórt márte qońyraý shalǵanyma qaramastan, Ermek Mombaev tutqany kótermedi. Al jaýapty mekemege jetken soń, ǵımarat ishine kire almaı dal boldym. Syrtta jarty saǵattaı ýaqyt joǵaltqannan keıin jaýapty kezekshige jaǵdaıdy túsindirdim. Ol 74 adam jumyldyrylǵanyn, tehnıka jetkilikti ekenin aıtty.
Mamandar jaǵdaıdy túsindirgenimen, áleýmettik jelidegi halyqtyń shýy basylmady. Kezekshiden basshyǵa habarlasýyn ótinip edim, ol múmkindigi joq ekenin alǵa tartty. Oblys ákiminiń keńesshisi jaýapty kezekshi basshyǵa habarlasa almasa, qarapaıym halyq oǵan qalaı muńyn aıtady? Budan keıin basshynyń orynbasary Maqsat Qosybaevqa qońyraý shaldym. Ol da tutqany almady», deıdi N.Mádeliuly.
Onyń aıtýynsha, departament basshysy aqparatty jaýapty kezekshiden alyp otyrǵan. Keıin ózi oqıǵa ornyna jedel jetip, jaǵdaımen tanysqan.
«Oqıǵa ornyna jetken kezde júzdegen adamnyń máıitti izdep jatqanyn kórdim. Tótenshe jaǵdaılar departamentiniń qyzmetkerleri de jumys istep jatqanyn ańǵardym. Qutqarýshylarǵa eshqandaı ókpemiz joq. Bir anyǵy, eki kún boıy 300-400 adam sý jaǵalap, óz-ózimen júr eken. Olardy baqylap jatqan jergilikti atqarýshy bılikti, basqa da jaýapty azamattardy kóz shalmady. Al maman jigittermen sóılessem, olar: «Sýdyń deńgeıin tómendetý kerek. Oblys ákimi Qyrǵyz Respýblıkasyndaǵy azamattarǵa habarlassyn» dep qarap tur. Bul tıisti departament tarapynan laıyqty shtab qurylmaǵanyn, algorıtmniń joǵyn bildiredi. Tıisti mekeme basshylarynyń barlyǵyna qońyraý shalǵanda olar qandaı shara qoldanatynyn bilmeı dal boldy. Al qyzdyń denesi 18.10 shamasynda tabyldy. Alǵash bolyp sýǵa túsken erikti azamat sol jerde jaraqat aldy. Aqıqaty sol, oqıǵa ornynda uıymdastyrý jumystary aqsap turǵany aıqyn baıqaldy. Jumylǵan judyryqtaı birige almadyq. Jedel járdem qyzmeti de kelmegen», deıdi óńir basshysynyń keńesshisi jaǵdaıdy túsindirip.
Ákim keńesshisiniń sózine sensek, oqıǵa ornyna ýaqtyly kelgen birde-bir polısııa qyzmetkeri bolmaǵan. Ýchaskelik polısııa qyzmetkeri men aýyl ákimine oqıǵa ornynda júrgen azamattardyń ózderi jaǵdaıdy habarlap otyrǵan eken.
«Biz kishkentaı qyzdyń denesin taptyq. Sizder qaıda júrsizder?» dep olarǵa habarlastyq. Jarty saǵattan keıin aýyl ákimi, shamaly ýaqyttan soń ýchaskelik polısııa qyzmetkeri keldi. Máıit tabylǵannan keıin jedel tergeý toby bir jarym saǵattan keıin ǵana jetti. Odan soń aýdandyq ishki ister bólimi bastyǵynyń orynbasary oqıǵa ornynan tabyldy. Osylaısha, árkim óz betinshe júrdi. Basymyz sodan keıin ǵana birikti. Bárimiz barymyzdy salyp jumys istegenimizben, basymyz tym kesh qosyldy. Eriktilerge alǵysym sheksiz. Olar aıanǵan joq», deıdi ol ashynyp.
Jaǵdaımen jiti tanysqannan keıin tańǵalmasqa sharamyz qalmady. Keıinnen oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamenti bastyǵynyń orynbasary Maqsat Qosybaevty áńgimege tarttyq.
«Bıylǵy shomylý maýsymynda tórt adamnyń ólimi tirkeldi. Onyń ekeýi eresek adam bolsa, ekeýi – bala. Jalpy, shomylý maýsymy bastalǵaly beri tótenshe jaǵdaılar komıssııasynyń otyrysynda maýsymǵa daıyndyq barysy pysyqtalyp, týyndaǵan suraqtar jan-jaqty zerdelendi. Aýdandar men qala ákimderine tıisti deńgeıde tapsyrmalar berilgen. Búginde Taraz qalasynda «Zerbulaq» kólinde ǵana shomylýǵa ruqsat etilgen. Ol jerde jóndeý jumystary júrgizilip jatqandyqtan, ruqsat etilgen ózge oryn joq.
Tyıym salynǵan jerlerdiń bárine taqtaıshalar ornatylǵan. Onda eskertý mátini jazylǵan. Tapsyrmanyń oryndalýyn arnaıy uıymdastyrylǵan tekserý kezinde qadaǵalap otyramyz. Búkil qalany qadaǵalaý ońaı emes. Aptap ystyqqa baılanysty halyq ruqsat etilmegen jerlerde shomylýdy bastap ketti. Bir emes eki birdeı mobıldi top qutqarýshylarmen birlesip, arnaıy quraldaryn, eskertý materıaldaryn alyp, kúndelikti ala tańnan qara keshke deıin Asa jáne Talas ózeniniń boıynda júr.
Bizdiń ǵımarat rejimdik mekeme sanalady. Demalys kúnderi qaqpa qulyptaýly turady. О́ıtkeni talap sondaı. Oblys ákiminiń keńesshisi asyǵys bolǵan shyǵar, bálkim, kezekshiler der kezinde asha almaǵan bolýy yqtımal. Qazir jaǵdaıdy anyqtap, mamandarmen jumys júrgizip jatyrmyz. Al túngi ýaqyttaǵy máselege kelsek, mınıstrlik bekitken algorıtmge sáıkes, izdestirý jumystary kún jaryq ýaqytta júrgiziledi. Ol jeke quramnyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda qabyldanǵan shara ekeni ras. Qarańǵyda sýdyń astyndaǵy máıitti kórý múmkin emes. Mınıstrdiń buıryǵy qalaı da oryndalady. Qyzmetkerlerdiń de ata-anasy, otbasy bar ekenin umytpaǵan jón. Qyzdyń máıitin tapqan jigitti oblys ákiminiń tapsyrmasyna sáıkes aldaǵy kúnderi marapattaımyz», deıdi Maqsat Qosybaev máseleniń mánisin túsindirip.
Jasórkendegi taý sýy tasqyndap aqqan kanalda osylaısha eki adam mert boldy. Oqys oqıǵa jaýapty mekemelerdiń daıyndyǵy tómen ekenin ańǵartqan sııaqty. Maýsym bastalǵaly tórt adamnyń baqıǵa attanǵany oılandyrmaı qoımaıdy. Al Jasórkendegi kanaldy jurt: «Adam jutqan arna» atap ketti.
Jambyl oblysy