Torqaly toıdan tábárik

Tarıhy murajaıda saırap tur

Saryshaǵandy bylaıǵy jurt stansa retinde jaqsy tanıdy. Bul eldi meken Saryarqanyń altyn qaqpasy ispetti. Olaı deıtinimiz, kent ústinen 16 baǵyt boıynsha 46 poıyz jáne «Almaty-Ekaterınbýrg» tasjoly ótedi. Iаǵnı mańyzdy kólik toraby. Kúnine myńdaǵan jolaýshy, júzdegen tehnıka at shaldyrady. Irgedegi Balqash pen Prıozersk qalasynyń turǵyndary osyndaǵy vokzal arqyly poıyzǵa otyrady. Aıtpaqshy, vokzal 2016 jyly «Nurly jol» baǵdarlamasy aıasynda 262,7 mln teńge qarajatqa jańadan salynǵan edi. Mundaǵy halyqtyń deni jol boıynda eńbek etedi. Aýyl halqy, ásirese, temirjol salasynyń ardagerleri uıymdasa kele, mereıli jyl qarsańynda murajaı ashýdy uıǵarypty. 1953 jyldan bergi ýaqytta stansa retinde tanylǵan Saryshaǵannyń tarıhy osylaısha oıǵa alǵan murajaıda qaıta túrlenip, jańǵyrdy. Sharapatty sharalardyń alǵashqysy – osy.

Toıǵa jınalǵan jurtshylyq vokzaldyń ekinshi qabatyndaǵy murajaıdyń ashylý saltanatyna kýá boldy. Murajaıdaǵy eksponattardyń kóbi – temirjol salasyna mańdaı teri sińgen ardagerlerdiń ertede qoldanǵan qural-jabdyqtary. Onymen qosa stansa tarıhynan syr shertetin muraǵat qujattary da – osynda. Úzdik temirjolshylardyń alǵan marapat qaǵazdary, tósbelgileri de – endi mýzeı tórinde. Murajaıdy ashýǵa sebepker bolǵandardyń biri Ábdirahman Ospanov áli de mýzeı qoryn túrli eksponattarǵa toltyramyz deıdi. Aýyldan qanat qaǵyp ketken azamattar osy sharýany estip, qońyraý shalyp, atalarynyń, ákeleriniń qyzmette qoldanǵan quraldaryn tabystaýǵa nıeti baryn jetkizip jatyr eken. Osylaısha, temirjol murajaıynyń esigi aıqara ashyldy. Endi jolaýshylar da eksponattardy tamashalap, stansa tarıhynan maǵlumat alady. «Aýyl azamattarynyń osy bir oıǵa alǵan dúnıesi erteńge qalǵan iz boldy», deıdi syrttan kelgen meımandar.

Jastarǵa tartý-taralǵy

Murajaıdyń ashylý saltanatynan soń meımandar Shyńǵa órleý saıabaǵyna qaraı bet aldy. Aýyldyń kól jaǵyna qaraı, dóń­niń ústine salynǵan saıabaqtyń sáni kelisip-aq tur. Aýyldy osy bıik­ten kóresiz. Kókshe kólge de kóz tastaısyz. Munda eshqandaı bıýd­jetten aqsha jumsalmaǵan. Mek­tep bitirgenine 40 jyl tol­ǵan túlek­terdiń jastarǵa tartýy eken. 1965 jyly týǵan aýyl azamat­tary osyny erte oılap, qam jas­aǵan. Arnaıy kenttiń 70 jyl­dyq toıyna úlgersek degen nıeti­ne, mine, abyroımen jetip otyr. Saıabaqtyń ishine kóshet, gúl otyr­ǵyzyp, jaıqaltyp qoıypty. Bal­qash jolbarysynyń, kıiktiń, búr­kit men samuryq qustyń da tasmúsini – osynda. Saıabaqtyń kórkin ashyp tur. Saıabaqqa shamamen 30 mln teńgege jýyq qarajat jumsalypty. Músinderdi Astanadaǵy sheber Bektur Jan­dar­bekulyna arnaıy tapsyrys berip, soqtyrypty.

– Byltyr naýryz aıynda ornyn belgilep, qazyǵyn qaqqanbyz. Bala kezimizde osy qyrda shana, shańǵy teýip óstik. Kólge qarap, tamsana­tynbyz. Sodan aqyldasa, aýyl hal­qy keshkilik serýen quryp, dema­latyn saıabaq salaıyq dep shesh­tik. Dostarymyz birden qoldady. As­tanadaǵy arhıtektor Araı­lym Ábdirahmanqyzyna syzbasyn ja­sat­tyq. Ábden pysyqtap, qu­rylys jumystaryna kiristik. So­nyń nátıjesinde osyndaı jı­naqy saıabaq salyndy, – deıdi sharapatty iske atsalysqan Shyntas Muqashev.

Aýyl halqy kóterińki kóńil kúımen ári qaraı basketbol men voleıbol alańyna qaraı jol tartty. Endi aýyl jastary sý jańa alańda bir mez­gil dop oınap, jattyǵady. Zama­naýı alańnyń qurylysyna bıýd­jetten 14 mln 240 myń teńge bó­lingen. Alań Temirjol kóshesinen salyn­ǵan. Kent ákimi Ánýar Toıym­bekov jastardyń sportqa degen qy­zyǵý­shylyǵy zor ekenin aıtady.

Saýat ashý ortalyǵy ashyldy

Tús aýa toıǵa jıylǵan jurt meshitke qaraı qadam basty. Jumadaǵy oqylǵan duǵaǵa qol jaıdy. Meshit janynan jańa ashylǵan ashananyń tórine jaıǵasty. Meımandarǵa arnaıy dám berildi. Buǵan qosa jańa ǵımarattyń ekinshi qabatynda dinı saýat ashý ortalyǵy jumys isteıtin boldy. Jańa ǵımarattyń qurylysyna aýyldyń ár ókili atsalysypty. Qurylystyń negizi bóligin, qabyrǵasyn aýyl azamaty, kásipker Aıat Nurseıitov kóterip bergen. Qurylystyń basy-qasynda júrgen Oralbaı Maqanovqa da eldiń yqylasy erekshe. Al 1991 jylǵy jigitter ǵımarattyń terezelerin salýdy moınyna alǵan. Shamamen 2 mln teńgege jýyq qarajat jum­salypty. Aýyl azamaty Jasulan Kenjeqaraev barlyq terezeni tegin salyp bergen. 1996 jylǵy jigitter de saýaptan qur qalmalyq dep tóbeni qaptap beripti. Bólme esikterin 1997 jylǵylar alyp, ony Jarbol men Atabek esimdi jigitter tegin ornatqan. Syrtqy esikti 1999 jylǵylar salsa, kireberistegi esikke 2000 jylǵy azamattar demeýshilik jasaǵan. Al aýyldaǵy aqjaýlyqty analar jınalyp, meshit ashanasynyń ydys-aıaǵyn, kerek jabdyǵyn alyp beripti.

Meshitti 2021 jyly aýyldyń qadirli aqsaqaly, belgili professor Ámir Sembekov óz qarajatyna salyp bergen. Aýyl halqynyń basqa da jumystarǵa septigi tıipti. Syıymdylyǵy – 200 adam. Ashanasyna 250 adam sııady. Endi kent halqy quran oqytyp, osy jerde as beredi.

Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń Qaraǵandy oblysy boıynsha ókil ımamy Estaı Ábdiǵalı jańa ashyl­ǵan dinı ortalyqqa Qazaq­stan musylmandary dinı basqar­masynyń naıb múftıi, belgili ıslamtanýshy Ershat Ońǵarovtyń «Qasıetti Quran: maǵynasy men túsiniktemeleri» atty 10 kitabyn, basqa da múftııattyń kelisimimen jaryq kórgen túrli taqyrypty qamtyǵan 50 kitapty tabys etti.

Toı alańyndaǵy dúbir

Kelesi kúni aýyl halqy toı alańyn betke aldy. Kókshe kóldiń jaǵasynda aqshańqan aq boz úıler tizbekteı tigilgen. Meı­man­darǵa arnaıy dám berildi. Alǵashqy quttyqtaý sózin al­ǵan Aqtoǵaı aýdanynyń ákimi Rýs­lan Kenjebekov sarysha­ǵan­dyqtardy mereıli merekemen quttyqtady. Odan soń ardager temirjolshylarǵa Alǵys hat tabystady. Toıǵa arnaıy shaqyrylǵan qurmetti qonaqtar da jyly lebizin bildirdi.

Aıtysker aqyndar Maqsat Ahanov pen Dıdar Qamıevtiń jyrdan shashqan shashýy kóptiń kóńilinen shyqty. Qos aqyn Saryshaǵannyń mereıli jylyn, tarıhyn, salmaǵyn jyrlaryna arqaý etti. Tús aýa ánshi Narkenje Serikbaevanyń jeke konsertin tamashalady.

Jas balýandardyń beldesýi de tartysty ótti. Ár óńirden kelgen jas jetkinshekterdiń jeńiske degen qulshynysyna kópshilik súısindi. Buǵan qosa jınalǵan qaýym qolkúresten kúsh synasty.

Toıdyń dúbirge bólenetin tusy – alaman báıge. Bul saıys­ta saryshaǵandyq atbegi Bek­­bo­lat Shalǵynbaevtyń Hantory sáıgúligi 31 shaqyrymda shasha­syna shań juqtyrmaı keldi. Osylaısha, baby kelisken, baǵy janǵan tulpar ıesi sýjańa «Lada-Granta» kóliginiń kiltine ıe boldy. Jan-jaqtan kelgen taılar 5 shaqyrymǵa shapty. Bul báıgeden Uzyn­aǵashtan kelgen atbegi Ǵa­lym­­jan Ońdasynulynyń Qar­lyǵash taıy top jaryp keldi. Astyndaǵy atynyń babyn ta­ýyp, jeldeı júıtkip shaýyp kel­gen shabandoz motosıkl minip qaıtty.

Osylaısha, Qaraǵandydan shalǵaı jatqan Saryshaǵan kentiniń 70 jyldyq toıy eki kún boıy dúbirge bólendi. Munyń bári aýyl halqynyń ymyra-birligimen ótip otyr. Sóz joq, osyndaı aqedil aǵaıynnyń barynda kenttiń sharýasy alǵa basary sózsiz.

Qaraǵandy oblysy