Túrik keramıkasynyń tylsymy

Arheologııalyq aýmaqtarǵa baı Ana­dolynyń keramıkasy tarıhı jáne kórkemdik dás­túrlerdi qamtıdy. Kór­­medegi qysh buıymdardan osy óńir­ge tán, ejelgi órkenıet tarıhynan syr shertetin sándik elementter men motıvterdi baıqadyq. Jergilikti sheberler qysh buıymdardy jasaý kezinde urpaqtan-urpaqqa jalǵasqan dástúrli tehnıkaǵa súıenedi. Kórme qonaqtary tanymal qos sheberdiń 200-ge jýyq zamanaýı naqyshtaǵy biregeı jumystarymen tanysa alady.

Kesilgen qalyptardan keskinderdi basyp shyǵarý teh­nı­kasy (High Printing) III ǵa­syrda Qytaı jerinde paıda bolsa kerek. Bizdiń dáýirimizge deıingi 105 jyly Qytaıda qol­dan jasalǵan qaǵaz óndirisi bas­pa óneriniń paıda bolýy­na jol ashqan. Qıyr Shyǵys elderinen bastaý alǵan baspa óneri keıin Batysqa qaraı yǵysyp, XIV ǵasyrdan XVIII ǵasyrǵa deıin jalǵasyp, kitap ıllıýs­trasııasy óneriniń negizi qalanǵan.

– Belgili bolǵandaı, adam­dar janýarlardan óz qajet­tilikterine sáıkes paıda taýyp qana qoımaıdy, sonymen qatar olarǵa fızıkalyq nemese sıpattamalyq erekshelikterine sáıkes maǵyna beredi. Biz ja­nýarlardyń sımvolızmin sha­mamen 12 myń jyl buryn, tipti Góbeklıtepede kezdestiremiz.Túrkilerdiń ártúrli ja­nýar­lar motıvteri men janýar­lar kú­resin beıneleıtin stıl­dendirilgen jáne natý­ralıstik belgileri Ortalyq Azııa geografııasynda jıi ushy­­rasady. О́simdik sımvol­darynyń biri ómir aǵashy – túrik óneriniń eń kóne ta­qy­ryptarynyń biri. О́mir aǵashy aspan jáne qunarlylyq sııaq­ty uǵymdardy bildiredi. Segiz bu­ryshty juldyz geometrııalyq tań­balarda aspandy beıne­leıtini belgili. Atalǵan fıgý­ralardyń barlyǵy Anadolyda sa­lynǵan kerýen saraılar, qabir­ler men meshitter sı­ıaq­ty ártúrli maqsattaǵy qurylys túrlerinde de, plıtka men keramıka sııaqty qolóner buıymdarynda da jıi qoldanylǵan. Bul tul­ǵa­lar kóne dáýirdegi túrik qoǵamynyń áleýmettik, mádenı, saıası qurylymy, dástúrli kýlti men mıfteri týraly dereksiz túrde aqparat beredi. Bul rámizderdi túsiný úshin Ortalyq Azııadan Qytaı mıfologııasyna deıin, ejelgi Taıaý Shyǵys nanym-seniminen hrıstıan ıkonografııa­sy men ertedegi ıslam sımvolızmine deıingi keń beıneli tildi qarastyrý qajet. Bizge baýyrlas el retinde mádenı alań usynǵan Memlekettik or­tal­yq mýzeı basshylyǵyna alǵys aıtamyn, – deıdi Túrkııa Respýblıkasy elshiliginiń Almaty qalasyndaǵy Bas konsýly Evren Mýderrısoglý.

Djýmhýr Aıgún shyǵar­malarynda Anadolyda ómir súrgen seljuqtardyń dás­túrli qol­ónerinde qol­danyl­ǵan ja­nýar tańbalarymen qatar, geo­metrııalyq jáne ósim­dik ór­nek­teri, tipti grıfon sııaq­­ty qııaldaǵy jaratylys­tar da qol­­­­­danylady. Túrkııada jáne shet­elde ót­ken kóp­tegen kafel kórmeleri men fes­­tıval­darynyń qatysýshysy Ibra­­hım Kýshlý bolsa áli kúnge deıin Býr­sadaǵy sheberha­nasynda plıtka shy­ǵarýmen aınalysatyn kórinedi.

ALMATY