Elimiz zaıyrly memleket retinde qazaq jerindegi túrli etnostardyń erkin ómir súrip, dili men dástúrin, tili men dinin saqtaýǵa esh shekteý qoıǵan emes. Solaı bola tura, obektıvti jeńil túsinikterin jelige salyp, qoǵamdyq pikir týǵyzatyn, sol arqyly tatýlyqqa syzat túsirýdi kózdeıtin teris pıǵyldardyń áreketi ara-tura boı kórsetip qalady.
Ásirese, keıingi ýaqytta Qazaqstan men Reseı qarym-qatynasyna syna qaqqysy keletinder «orys tiline qysym kórsetile bastady» degen negizsiz jeleýdi alǵa ustaıtyn bolǵan. Etnosaralyq tatýlyq – qyldaı názik másele. Sondyqtan kórshiles elderdiń dostyǵyna nuqsan keltiretin jymysqy áreketterge jol berýge bolmaıdy. Qoǵam bul máselege zerdeli kózqaras, tereń paıymmen qaraǵany abzal.
Qazaqstan halqy Assambleıasy bul baǵytta etnostar dostyǵyn dánekerleıtin mańyzdy jobalardy qolǵa alǵan. О́zge ult ókilderi arasynda keń suranysqa ıe bolǵan «Úıde sóıle» jobasynyń negizin qalaýshy Aleksandra Myskına túımedeıdi túıedeı etip, halyqtar dostyǵyna kúıe jaqqysy keletinderdi synǵa aldy.
– Álem kún saıyn ózgerip keledi. Aqparattyq maıdan qyza túsken. Osyny paıdalanyp, qazaq-orys dostyǵyn synaıtyndar, áldeqashan qalyptasqan ıgi ustanymdardy aıaqasty etkisi keletinder paıda bola bastady. Qaqtyǵys týdyratyn tehnologter til taqyrybyn óshpendilik týdyrýdyń eń jyldam jáne tıimdi ádisteriniń biri retinde paıdalanady, kópultty elderde bul minsiz jumys isteıdi. Qazaqstan-Reseı qarym-qatynasy máselesiniń únemi kún tártibinen túspeı, kimniń aıtqanyna qaraı dostyq nemese daý-damaıǵa aınalýynyń basty sebebi – bizdiń geosaıası ustanymymyz. Reseı bizdiń eń jaqyn kórshimiz boldy, solaı bolady da. Álem kartasyn ǵasyrlar boıy, bizdiń arǵy atalarymyz ben olardyń arǵy atalary jasaǵan jáne bizdiń Reseı Federasııasymen shekaralas bolýymyz beker emes. Sondyqtan qazaq-orys dostyǵyn synaý ábestik. Biz basqa qurlyqqa kóshpeımiz, Reseı de kóshpeıdi. Jaqyn kórshimen tyǵyz qarym-qatynas jasaı berýimiz kerek. Dıplomatııa qazaqtyń qaı kezde de myqty tusy bolǵan, daýdy sózben sheshý óneri bul ólkede ǵasyrlar boıy qalyptasqan úrdis. Sóz ben ádildiktiń kúshi – talaı janjaldyń túıinin tarqatqan Maıqy bılerden jalǵasqan mektep. Biz bul dástúrdi jalǵastyramyz. Qazaqtar ejelden kórshini alys týystan da jaqyn sanaǵan, bul qaǵıda qazirgi geosaıasatta da qoldanylady. Arandatýshylyq dánegin egip jatqandar mentalıtetimizdi bilmegendikten, aqparattyq qoqyspen dalaǵa ot jaǵýǵa bolady dep oılaıdy. Bile-bilgenge bul usaq-túıek másele emes. Mundaı ýaqytsha arandatýshylyqtar dala danalyǵynyń aldynda dármensiz ekenine senimdimin. QHA bastamasymen qazaq tilin úırený boıynsha nátıjeli jumys júrgizilip keledi, etnos ókilderiniń sany kúnnen-kúnge kóbeıe bastady. Biz qazaq tilin týǵan jerdi súıgenimiz, qurmettegenimiz úshin úırenemiz. Al orys tili elimizde teperish kórip jatyr degen sóz múlde qısynǵa kelmeıdi, onymen qalaǵan adam, qalaǵanynsha sóılep júr, – deıdi QHA múshesi A.Myskına.
«Qazaqstandy mekendeıtin etnostardyń til erkindiginiń saqtalýy men olardyń til saıasatyna qatysty kenje qalyp jatqan tustary bar ma?» degen saýaldy «Qazaqsha sóıleıtin klýb» qoǵamdyq jobasynyń belsendi múshesi Olga Spırınaǵa joldadyq.
«Birdi-ekili jekelegen adamdardyń pikiri qoǵamdyq oıdy bildirmeıdi. Kim ekeni belgisiz, beıtanys adamnyń pikirine bola qorytyndy jasaı almaımyz. Jeke óz basym mundaı jaǵdaılardyń kýási bolǵan emespin. Meni de, ortamdy da orys tiliniń kesirinen eshkim qyspaqqa alǵan emes. Men ǵalamtor betindegi beınelerdi kezdeısoq kórdim jáne muny teris pıǵyldardyń jymysqy áreketi dep baǵaladym. Arandatýshylar qaı kezde de bolǵan jáne bola beredi de. Olardyń artynda turaqtylyqty shaıqaý, abyrjý týǵyzý sekildi belgili bir maqsattardyń turǵanyn umytpaýymyz kerek. Arandatýshylardyń jetegine eretin bolsaq, biz úshin eń qymbat qundylyqtan aıyrylyp qalýymyz múmkin. Beıbitshilik, birlik, etnostardyń ózara syılastyǵy men dostyǵy – turaqty jáne damyp kele jatqan Qazaqstannyń negizgi tirekteriniń biri. Ony saqtaýǵa bar kúsh-jigerin salý – árbir qazaqstandyqtyń azamattyq boryshy. Qolymyzdaǵy ıgiliktiń joıylýyna jol bermeıik! Bul tek arandatýshylar men olardyń artynda turǵandarǵa ǵana tıimdi. Al til máselesine qatysty aıtarym, árbir azamat memlekettik tilge qurmetpen qaraýǵa tıis. Men «Qazaqsha sóıleıtin klýb» qoǵamdyq jobasyna qatysamyn. Bul – tegin sóılesý klýby. Kezdesýlerimizde qazaq tilin oıyn túrinde úırenemiz. Sabaqtardyń tujyrymdamasy men baǵdarlamasyn ózim qurastyrdym. Buryn klýb otyrystary júıeli túrde ótkizilse, qazir tek suranys boıynsha. Men uıymdarǵa sabaqtar júrgizemin», deıdi O.Spırına.
Sarapshy qazaq tilindegi aýla klýbtaryna qyzyǵýshylyq artyp kele jatqanyn, QHA-nyń jastar qanaty elimizdegi dostyq pen birlikti nyǵaıtý úshin basqa da birneshe bastamany qolǵa alǵanyn jetkizdi.
QHA – 30 jyldan beri el turǵyndaryn yntymaqqa uıystyrýda mańyzdy ról atqaryp kele jatqan biregeı uıym. Assambleıa múshesi Alına Kan «Sóıle» dep atalǵan aýla klýbynda azamattarǵa qazaq tilin úıretýmen aınalysyp keledi. Birneshe tildi erkin meńgergen ol memlekettik tilge qurmet kórsetý árbir azamattyń paıym-parasatynan habar beredi dep esepteıdi.
«Qazaqstanda qazaq tili – memlekettik til, orys tili – ultaralyq qatynas tili. Qazaqstan – 120-dan astam etnos ókilderi turatyn memleket. Bir-birimizben qazaqsha da, oryssha da sóılesemiz. Basqa faktorlarmen qatar, biz TMD elderimen orys tili arqyly keń aýqymdy qarym-qatynas jasaıtynymyz anyq. Qazirgi ýaqytta men – «Alına Kans til mektebi» onlaın mektebiniń negizin qalaýshy ári dáriskerimin. Qazaq tilinen sabaq beremin. Odan bólek qoǵamdyq jumystarmen aınalysyp, ózge etnos ókilderi arasynda qazaq tiliniń qanat jaıýyna kóp úles qosyp kelemin. Sonymen qatar «Amanat» partııasynyń «Jastar rýhy» jastar qanatynyń janyndaǵy «Sóıle» áńgimelesý klýbynda zamandastaryma qazaq tilin tegin úıretemin. Áleýmettik jelilerde qazaq tilinde tanymdyq beınerolıkter júrgizemin. Qazaqstan halqy Assambleıasy ultaralyq qarym-qatynasty nyǵaıtý baǵytynda qyrýar is atqaryp keledi. Jyl saıyn júzdegen etnomádenı is-shara ótkiziledi, olarǵa belsene qatysyp júrgen azamat retinde QHA el birliginiń kórsetkishi ekenin aıtqym keledi, deıdi A.Kan.
ALMATY