Sot júıesiniń ashyqtyǵyn jetildirý – ýaqyt talaby. Damyǵan elder tájirıbesinde bul áldeqashan qalypqa túsken sharýa. Quqyqtyq saýattylyq qoǵamdy alǵa jeteleıdi desek, ádilet oryndary men buqara arasynda týyndaǵan myńsan saýalǵa júıeli jaýap berý úshin tórtinshi bılik ókilderine aýqymdy mindet júkteledi. Jýrnalıster quqyq taqyrybyna qalam terbegende qandaı máselege nazar aýdarǵany abzal? Sot úderisine qatysatyn tilshiler kásibı maman retinde ózderin qalaı ustaýy kerek? Bul suraqtardyń jaýaby bilikti zańgerlerdi, sýdıalar men medıa mamandardy bir alańda toǵystyrǵan semınar-keńeste saralandy.
Almaty qalasynda Sot ákimshiligi, Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń Astanadaǵy baǵdarlamalar keńsesi men Frıdrıh Ebert qory birlese uıymdastyrǵan is-sharaǵa el aımaqtarynan zań salasynda jazatyn jýrnalıster arnaıy shaqyryldy. Aǵartýshylyq baǵytta órbigen semınarda Mass-medıa týraly qabyldanǵan jańa zań aınalasynda týyndaıtyn talap-tilekter, sot pen jýrnalısterdiń kásibı baılanysy, sot júıesin jetildirýdiń tyń baǵyttary, avtorlyq quqyq sekildi taqyryptar talqylandy.
Quqyq taqyrybyna qalam terbeý úlken jaýapkershilikti talap etedi. Ásirese adam taǵdyry talqyǵa túsetin sot isin jarııalaýda mán beretin názik másele az emes. Sottaǵy jýrnalıst minez-qulqynyń etıkalyq normalary, sot sheshimderinen alynǵan aqparatty durys paıdalaný, obektıvtilik óz aldyna, qurǵaq emosııa men jalǵan dolbarǵa erik bermeı, naqty ári saýatty aqparat taratý tilshiniń kásibı sheberliginiń jemisi. Sol sekildi quzyrly oryn ókilderi tarapynan orynsyz eskertý alyp, sot zalynda óz quqy shektelmes úshin de jýrnalısterge zań talaptaryn búge-shúgesine deıin bilgeni abzal.
Joǵarǵy sot sýdıasy Elena Maksıýta, sýdıa Aıjan Kýlbaeva, Quqyqtyq medıa ortalyǵynyń mamandary Gúlmıra Birjanova men Dıana Okremova eki kún boıy sot úderisiniń qyr-syry týraly áńgimelep, saladaǵy tájirıbelerimen bólisti. Erkin pikir almasý formatynda ótken semınarda sot isiniń kóp aıtyla bermeıtin erekshelikteri, sýdıalardyń tulǵalyq bet-beınesin qalyptastyrý, qylmystyq iske tórelik aıtatyn qazylardyń ár isten keıin keshetin emosııalyq hali týraly tilshiler kókeıdegi saýaldaryn joldap, tolymdy jaýap aldy. Frıdrıh Ebert atyndaǵy qordyń Astanadaǵy ókildiginiń basshysy Záýresh Shýtova quzyrly oryndar men jýrnalıster arasyndaǵy yntymaqtastyq baılanystyń álemdik órisi, bul baǵyttaǵy damyǵan elder tájirıbesi týraly sholý jasady. Semınardyń ınteraktıvti bóliginde tilshiler qaýymy sot qyzmetkeriniń rólin somdap, al sýdıalar kerisinshe ózderin bir sát BAQ ókili retinde sezinip kórdi.
«Sot ákimshiligi mundaı mazmundaǵy semınar-keńester ótkizýdi dástúrge aınaldyryp keledi. Bul qos tarap úshin de paıdaly. BAQ ókilderi – halyq pen bılik arasyndaǵy altyn kópir. Sottan qorqýdyń qajeti joq. Jýrnalıster buqaraǵa sot salasynyń ashyqtyǵyn jetkizýi qajet. Halyqtyń quqyqtyq saýatyn arttyrýda kásibı mamandardyń róli zor. Jýrnalıster sottyń baspasóz qyzmetimen tikeleı baılanysty bolǵany jón. Biz sýdıalar portaly arqyly árbir kelip túsken suraqqa jaýap berip, BAQ betinde jarııalanǵan materıaldarmen jiti tanysyp otyramyz. Jýrnalıster aqparattyń shynaıylyǵyna kóz jetkizýi mańyzdy. Sotqa syn aıtý qalypty qubylysqa aınalǵandaı. Ásirese blogerler tarapynan orynsyz syn izdep, negizsiz jarııalanymdar jasaıtyn tustar bolady. Sot salasyn jazýdyń ózindik erekshelikteri bar. Aqparattyń jyldam júıtkigen dáýirinde kıbershabýyl, kompıýterlik qylmys, ózge adamnyń atynan onlaın nesıe rásimdeý sekildi alaıaqtyq faktileri beleń aldy. Qalam ustaǵan qaýym halyqty mundaı keleńsizdikterden saqtanýǵa shaqyratyn materıaldarǵa kóbirek nazar aýdarsa ıgi», deıdi Elena Maksıýta.
Semınar barysynda avtorlyq quqyq máselesi keńinen aıtyldy. Zańger Gúlmıra Birjanova ǵalamtordaǵy bir ǵana fotosýretti siltemesiz jarııalaǵany úshin mıllıondaǵan teńge qarjylaı shyǵynǵa ushyrap jatqan redaksııalar baryn alǵa tartty. Mundaı jaımen betpe-bet kelmes úshin, mamandar muqııat bolǵany jón. Sebebi óziniń túsirgen sýretin ǵalamtorǵa jarııalap, maqsatty túrde sotqa berip, qarjy talap etetinder bar.
Is-shara sońynda semınarǵa qatysqan BAQ ókilderine uıymdastyrýshylar tarapynan arnaıy sertıfıkat tapsyryldy.
ALMATY