Májiliste otandyq óndirýshilerdiń ómirin aıtarlyqtaı jeńildetin jańa zań jobasy qaralyp jatyr, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Májilis depýtaty Ekaterına Smyshlıaevanyń aıtýynsha, tizilimge engizilgennen keıin kásiporyndy baǵalaýdyń birinshi kezeńi usynylǵan tásilge sáıkes monıtorıng tolyǵymen sıfrlyq bolady. Bul ozyq halyqaralyq tájirıbege sáıkes keledi. Kóptegen elder qazirdiń ózinde óndirýshilerdi sertıfıkattaý úshin elektrondy platformalardy qoldanady. Ońtústik Koreıa men Avstralııa kásiporyndardy tekserý úshin, al Amerıka Qurama Shtattary salyq jáne keden derekterin taldaý úshin blokcheın tehnologııalary men jasandy ıntellektti belsendi túrde engizip jatyr.
«Búginde bizdiń elimiz jasandy ıntellekt pen oǵan baılanysty tehnologııalardy engizýge daıyndyǵy boıynsha TOP 50-ge kiredi. Otandyq taýar óndirýshilerdi baǵalaýdyń jańa júıesin qalyptastyrý úshin arnaıy algorıtm qoldanylady. Bıznes-prosesterdi sıfrlandyrýdyń jaqsy deńgeıiniń arqasynda memlekettik aqparattyq júıelerdegi kásiporyndardyń aqparattyq izi ony oqytý úshin joǵary sapaly derekterdiń jetkilikti kólemin jınaqtaýǵa múmkindik berdi. Bul jańǵyrý jolyndaǵy jaı ǵana qadam emes, ashyqtyqqa, tıimdilikke jáne naqty kásiporyndardy qoldaýǵa baǵyttalǵan reformanyń negizgi elementi», dedi depýtat.
Sonymen qatar depýtattyń pikirinshe, sıfrlyq tekserý egov-business servısin iske qosýmen úıleskende bıýrokratııany aıtarlyqtaı azaıtyp, kóptegen qujattardy jınaý prosedýralaryn joıady. Bul rette sıfrlyq tásil bıznesten tártip pen ashyqtyqty talap etedi. Búgingi tańda júzge jýyq baǵalaý krıterııleri anyqtalǵan, olardyń ishinde eńbek resýrstary, salyqtar men qarjy, kommýnaldyq tólemder bar. Kórsetkishterge únemi monıtorıng júrgizý salyqtyń ýaqtyly aýdarylmaýyna nemese qyzmetkerlerge jalaqynyń tólenbeýine jol bermeıdi. О́ıtkeni, bul derekterge jáne kásiporynnyń mártebesine aıtarlyq áser etýi múmkin.
Sondaı-aq, Ekaterına Smyshlıaeva jańa tásildiń barlyq artyqshylyqtaryna qaramastan, algorıtm árqashan 100% durys jáne obektıvti bola bermeıtinin tilge tıek etti. Sondyqtan otandyq taýar óndirýshi mártebesin anyqtaýdyń jańa tártibin engizý barysynda birqatar mindetti sharalar men sharttarǵa nazar aýdarý mańyzdy ekenin atap ótti.
«Birinshiden, sıfrlyq tekserý algorıtmi ashyq jáne túsinikti bolýy kerek. Qazirgi ýaqytta matematıkalyq modeldiń negizin quraıtyn júzge jýyq kórsetkish anyqtaldy. Olar tizilimniń áleýetti qatysýshylaryna jetkizilýi kerek. Sonymen qatar, salmaq boıynsha kórsetkishterdi baǵalaý prınsıpteri qol jetimdi bolýy kerek.
Ekinshiden, obektıvti jaǵdaılardy eskerý qajet. Máselen, óndiristiń erekshelikterin eskerý úshin aldaǵy ýaqytta kásiporyndardyń balldyq kórsetkishterin sala boıynsha bólip, salalyq ólshemdermen tolyqtyrý oryndy bolar edi. Sonymen qatar, arnaıy salyq rejımderin qoldanatyn nemese úsh jyldan az jumys isteıtin kásiporyndar úshin baǵalaý tetikteri de oılastyrylýy kerek. О́ıtkeni, bul erekshelikter otandyq ónimdi shyǵarý múmkindigine áser etpeıdi.
Úshinshiden, zańmen qorǵalatyn qupııalardy (salyq, bank jáne t.b.) qorǵaý úshin osy derekterdiń ákimshileri sanynyń kóbeıýine jáne olardyń taralý sheńberiniń keńeıýine jol berilmeý kerek. Sondaı-aq, derbes derekterge qatysty kelisimder men olardy qorǵaý erejelerin alýdyń qatań tártibin saqtaý qajet.
Sonymen qatar oqytylǵan algorıtmmen qabyldanǵan sheshimder, olardyń barlyq obektıvtiligimen, sońǵy satyda shyndyqqa aınalmaǵany jón. Kásipkerler olarǵa qarsylyq bildirip, adamnyń qatysýymen qaraýdy talap etýge múmkindigi bolýy kerek. Ol úshin depýtattar ýákiletti organnyń janynan salalyq retteýshilerdiń, bıznes ókilderiniń, sarapshylar men qoǵam qaıratkerleriniń qatysýymen apellıasııalyq komıssııa qurýdy usyndy. Bul jańa tehnologııalardy qoldaný etıkasy jáne múddeler tepe-teńdigin saqtaý turǵysynan mańyzdy ınstıtýt», dedi E.Smyshlıaeva.
Depýtat sózin qorytyndylaı kele, qarastyrylyp otyrǵan zań jobasy bıznes pen memlekettiń ózara is-qımylynyń jańa standartyn belgileıtinin atap ótti. Onda tehnologııalar adaldyqtyń, tıimdilik pen teńdiktiń kepili retinde qyzmet etedi. Alaıda ony sátti júzege asyrý barlyq taraptardyń senimi, jaýapkershiligi jáne ashyqtyǵy jaǵdaıynda ǵana múmkin bolatynyn tilge tıek etti.