Ortaq alańdaǵy salmaqty oılar

Birikken Ulttar Uıymynyń joba­larǵa qyzmet kórsetý jónin­degi basqarmasy (IýNOPS) uıym­dastyrǵan úsh kún­dik is-shara aımaqtyń bo­la­­shaǵyn qalyptastyratyn ma­ńyzdy máselelerdi saralady. Atap aıtqanda, sıfrlyq transformasııa, klımattyń ózge­rýi, azamattyq qoǵam qalyp­tas­tyrýdyń búgingi órisi, jastar máselesi, áıelder quqy men olardyń qoǵamdaǵy orny men múmkindikterin keńeıtý sekildi mańyzdy taqyryptar basqosýdyń ózegine aınaldy.

Forým jumysyn ashqan Eýro­palyq Odaqtyń Qazaqs­tan­daǵy elshisi Aleshka Sımkıch de­mokratııalyq basqarý men or­nyqty damýdy ilgeriletýdegi azamat­tyq qoǵamnyń mańyz­dy­ly­ǵyn atap ótti.

«Eýropalyq Odaq Ortalyq Azııa­men qarym-qatynasyn nyǵaıtýǵa yntaly. Sebebi óńirlik turaq­tylyqty, áleýmettik ın­klıý­­zıvtilikti jáne ornyqty damý­­dy qamtamasyz etýge óz úle­sin qosatyn azamattyq qo­ǵam­­nyń baǵa jetpes jumysyn qoldaý mańyzdy. Yntymaqtasa otyryp, biz jastar men áıel­derdiń óz bolashaǵyn qalyp­tas­ty­rý­da belsendi ról atqarýyna múm­kindik beremiz. Sıfrlyq trans­formasııadan bastap, klı­mattyń ózgerýine deıingi zamany­myz­dyń eń ózekti máselelerin kúsh biriktire sheshe alamyz», dedi ol.

Uıym usynyp otyrǵan tórt jyldyq bastamanyń aýqymy keń. Sarapshylar paıymynsha, ózara yntymaqtastyqty nyǵaıtý óńirlik sheshimder qabyldaý úderisinde mańyzdy ról atqarmaq. Eń bastysy, ortaq tájirıbe almasý alańy Ortalyq Azııadaǵy azamattyq qoǵam uıym­darynyń múmkindikterin keńeı­te túspek.

Osy oraıda elimizdiń azamat­tyq qoǵam bastamalary men óńirlik yn­tymaqtastyqty qol­daýǵa degen beıildiligine toq­tal­ǵan Qazaqstannyń Aza­mat­tyq Alıansynyń prezıdenti Baný Nurǵazıeva: «Qazaqstan aza­mattyq qoǵamdy damytý maq­satynda aýqymdy jobalardy qolǵa alyp keledi. Bul forým maqsattarymyzdy úılestirip, Ortalyq Azııa elderiniń órken­deýi men ınklıýzıvti bolýyn qamtamasyz etý jolynda bir­le­se jumys isteýge baǵyt­tal­ǵany anyq. Azamattyq qoǵam uıymdary men úkimet ókilderi arasynda syndarly dıalog ornatýdyń mańyzy zor», dep atap ótti.

Forým jumysynda múddeli taraptar óńirlik syn-qater­lerdi toıtarý baǵytyn­da tá­jirıbe almasyp, qabyl­dan­ǵan sheshimderderdiń nátı­je­lerimen bólisti. О́ńirdegi aza­mattyq qoǵam áleýetin ny­ǵaı­týǵa baǵyttalǵan «EO-nyń Ortalyq Azııaǵa arnalǵan aza­mattyq qoǵamdy qoldaýdyń aı­maqtyq mehanızmi» jobasy arqyly qatysýshylar áleýmet, ekonomıka, qorshaǵan ortany qorǵaý salasynda uzaqmerzimdi seriktestik ornatpaq.

Aýstrııadaǵy IýNOPS Elaralyq Keńsesiniń dırektory min­detin atqarýshy Gıýrel Gýrkannyń aıtýyn­sha, taraptar ynty­maqtastyǵy bilim alýǵa, seriktestik qarym-qaty­nas arnasyn keńeıtýge, osy aımaq­tyń elderi úshin eń ma­ńyz­dy máseleler boıynsha oń úderisterdi jedeldetýge kó­mek­te­sedi. Sarapshy azamat­tyq qoǵam jergilikti deńgeıde oń ózgerister týdyrý arqyly qaı kezde de aýqymdy jumystardyń alǵy shebinde turatynyn basa aıtty.

Azamattyq qoǵamnyń jandanýyna úles qosatyn birden-bir qurylym – úkimettik emes uıymdar. Memlekettiń ishki má­se­lelerine azamattardyń belsene aralasýy – damyǵan elderge tán qalypty úrdis. Degenmen qoǵamnyń saıası mádenıeti bir kúnde qalyptasa salar sharýa emes. Bul baǵytta elimizde edáýir bastamalar qolǵa alynǵan.

«Búgingi tańda elimizde qa­byl­danatyn barlyq shara aza­mattyq qoǵamnyń úni eskeri­lip baryp júzege asady. Aza­mattyq qoǵamnyń pikirleri men usynystaryn júzege asyrýda Prezıdent pármenimen qu­rylǵan Ulttyq quryltaı ult­tyq dıalog alańyna aına­lyp otyr. Quryltaıda aı­tyl­ǵan usynystar uzaqmerzimdi saıası jáne áleýmettik mádenı re­formalarǵa negiz bolady. Byltyr eki mańyzdy zań qabyl­danǵan edi. Qoǵamdyq baqylaý týraly zańnyń arqasynda petısııa ınstıtýty engi­zilip, aza­mattyq qoǵamǵa memleket iste­rine tolyq qatysý fýnksııa­laryn beretin tetikter en­gizildi. Búgingi forým elimiz úshin mańyzdy. Eń aldymen halyqtyq áriptestikti nyǵaıtýǵa septigin tıgizse, ekinshi jaǵynan Qazaqstannyń Eýropalyq Odaq elderimen saıası-ekonomıkalyq hám áleýmettik-mádenı baılanystaryn tereńdetýge serpin beredi. Búgin talqylanǵan taqy­ryptar taraptarǵa jańa ın­vestısııalyq múmkindikter be­redi. Ekonomıkalyq damý, tu­raqty energetıka, sıfrlandyrý, kólik logıstıka salalarynda ınvestısııalyq jobalar talqylandy. Bul Qazaqstanǵa Eýropadan tikeleı ınvestısııa tartýǵa múmkindik beredi dep sanaımyz. Azamattyq forým elimizdegi úkimettik emes uıymdardyń damýyna yqpal etip, azamattyq qoǵamdy halyq­aralyq standarttarǵa jaqyn­datady», deıdi Mádenıet jáne aqparat vıse-mınıstri Aızada Qurmanova.

Álemdegi klımattyń ózgerýi túrli tabıǵı apattardyń jıi­leýine ákelip otyr. Jer silkinisi, sý tasqyny, orman men dala órtteri, aýanyń lastanýy adam densaýlyǵyna aıtarlyqtaı keri áserin tıgizip jatyr. Bul rette aýyzsý mólsheriniń tó­men­deýi men qorshaǵan orta temperatýrasynyń joǵarylaýy júrek qantamyrlary aýrýlarynan bolatyn ólim-jitim kólemin ulǵaıtqan. Forým­ǵa qatysqan sarapshylar jer sharyndaǵy tabıǵı ózgeris­ter kóp­tegen psıhıkalyq aýrý­lar­dyń órshýine yqpal etetinin aıtady. Olardyń pikirinshe, klımat ózgerýiniń teris saldary halyqtyń ártúrli áleýmettik toptaryna ártúrli áser etedi. Ásirese áıelder, balalar, qart adamdar, múgedekter sekil­di osal sanattar aıryqsha qamqor­lyq­ty qajet etedi. Azyq-túlik qaýip­sizdiginiń kúrdelenýi de nazardan tys qalmady. Atalǵan máselelerdiń salda­rynan adam densaýlyǵyna keri áser ete­tin faktorlar artyp jatyr. Mundaı eń nashar ssena­rıı­ler­di boldyrmaý úshin memleket pen azamattyq qoǵam bir organızm sekildi jumys isteýi kerektigi aıtyldy.

Forým qatysýshylary úz­diksiz damý úderisine bet al­ǵan qoǵamda áıel quqyqtary men min­detteri laıyqty deńgeı­de eskerilýi qajettigin aıtty. Kóptegen áleýmettik zertteý mysalǵa alynyp, Ortalyq Azııa elderindegi názik jandylar quqyn qorǵaý keıingi jyl­dary alǵa jyljyǵany aıtyl­dy. Degenmen keıbir sarap­shylardyń pikirinshe, áıel­der­diń qoǵamdaǵy róline, laýazymdy qyzmetterde áıel adamdarǵa beriletin kvotalarǵa áli de kóńil bóliný kerek.

«Áıelderdiń quqyqtary men múmkindikterin keńeıtý isi bú­gingi forým­daǵy eń mańyz­dy taqyryp­tar­dyń biri dep esepteımin. Qazirgi tańda jastar men áıelderdi sheshim qabyldaý úderisine qatystyrý prob­lemasy joq emes. Elimizde áıelderdiń qoǵamdyq-saıası naý­qandarda depýtat nemese saıası laýazymdy tulǵa retinde sheshim qabyldaý úderisin áli de bolsa kúsheıtý qajet. Zańǵa sáıkes sheshim qabyldaý úderisinde áıelder, jastar, múmkindigi shekteýli jandar barlyǵyn qosa alǵanda 30 paıyzdy quraıdy. Menińshe, bul áli de az. Onyń aýqymyn, áıelderdiń bıliktegi úles salmaǵyn áli de kóbeıtý kerek dep sanaımyn. Otbasy qundylyqtary men kóptegen áleýmettik máseleni áıelder ınstıtýty tereńnen taldap, zer­deleı alady. Ásirese el aı­maq­taryndaǵy qoǵamdyq ke­ńesterdiń quramynda áıel adam­dardyń úles salmaǵy az», deıdi Mańǵystaý oblystyq Aza­mattyq Alıansy ZTB pre­zıdenti Jibek Ahmetova.

Forým jumysynda taqyryp­tyq talqylaýlardan bólek, Adam quqyq­tary jónindegi Danııa ınstıtýty bastaǵan arnaıy baǵyttaǵy mamandar semınarlar ótkizip, qatysýshylar oı-pikir almasty.

ALMATY