Shýly qalanyń beımaza tirliginen bir sát boı sergitip, Alma-arasan shatqalyn betke aldyq. Taý baýraıyndaǵy jetpiske jýyq tútini bar aıadaı meken «Sheberler aýyly» dep atalady. Baǵzydan qalǵan baba murasyn búginge jalǵap, temirden túıin túıgen ustalar, aǵash pen teri sheberleri turady munda. Sharýasy shalqyp jatpasa da, atakásiptiń altyn arqaýyn úzbegen azamattar ulttyq qundylyqtarymyzdyń shynaıy janashyrlary.
Marat Bozymbaevtyń shaǵyn sheberhanasyna at shaldyryp, birer saǵattyń qalaı zý ete qalǵanyn ańǵarmappyz. Qamshy órip otyrǵan ol bizge aýyq-aýyq kóz tastap qoıyp, súıikti isine bilek sybana kirisken. Bir basyna órimshi, ershi, zerger, saz aspap sheberi syndy birneshe qolónerdiń qatar qonýy kezdeısoq emes. Bekzat óner atadan balaǵa, baladan nemerege jalǵasqan. Tipti jeti atadan juǵysqan desek ásireledi demeńiz. «Shaǵyrdan ul týsa, aǵashqa kún týady» degendi úlkenderden jıi estýshi edik. Raıymbek, Muqaǵalı sekildi alyptardy túletken Aljan rýynan taraıtyn Shaǵyr atanyń balalary ustalyq ónerdiń ustynyn ustaǵan sheberler dınastııasy bolǵandyqtan osylaı aıtylsa kerek. Atasy Bozymbaı men baýyry Sartbaı Toılybaevtar zamanynda usta bolǵan kisiler. Aımaqqa belgili Jámálı ustanyń shákirti bolǵan óz ákesi Dáýletkerim de tirshiliginde taǵa soǵyp, qolónerdi janyna qolaı kórgen. Keıipkerimizdiń izinen ergen inileri Amantaı, Ashat, Saılaý da ekiniń birine darymaǵan degdar ónerden quralaqan emes. Olardyń ishinde kásibı qolónershi Ashat Bozymbaevty osy salanyń shetinde júrgen shyǵarmashylyq ortaǵa tanystyryp jatýdyń ózi artyq. Eń ǵajaby, paıǵambar jasynan asqan Marat sheberdiń qos uly Abzal men Aıbol da qoldary qalt etkende qamshy órip, dombyra jasaıdy. «Mamandyqtary basqa bolsa da, qanda bar qasıet qalmaıdy eken» dep ezý tartty Marat aǵa.
Aıtpaqshy, «Sheberler aýyly» ózdiginen paıda bolǵan joq. Onyń qalyptasý tarıhynda ult qaıratkeri О́zbekáli Jánibekovtiń qoltańbasy tur. Halyq mádenıetine qaltqysyz qyzmet etken О́zaǵań, aıtýly sheber Dárkenbaı Shoqparulyn shaqyryp alyp: «Qazaqtyń qolóneri quryp bara jatyr, jer-jerdegi sheberlerdi bir alańda toǵystyryp, olarǵa qolaıly orta qalyptastyrsaq» degen oı tastaıdy. Kópten kóńilde júrgen arman-tilektiń júzege asar sáti týǵanyna qýanǵan Qalqaman Tileýhanuly, Dárkenbaı Shoqparovtar bul iske bilek sybana kirisedi. Sol tusta Qaskeleń aýdanyna qarasty Kókshoqy aýyly energetıkterge jaıly qonys bolǵan. Keıinnen olar qalaǵa kóshirilip, bosap qalǵan úılerge qolónershiler qonystanady. 1989 jyly «Mıras» degen ataýmen qurylǵan óner alańy tarap, araǵa jyl salyp «Sheberler aýyly» degen ataýdy enshiledi. Onyń alǵashqy dırektory bolǵan mádenıet janashyry Muratbek Qurmanbaı sekildi azamattardyń tabandy eńbeginiń arqasynda shyǵarmashylyq ıeleri 1998 jyly uıym taraǵansha shabyttana jumys istedi. Kúni búgin dál sol kezdegideı tirshiligi qyz-qyz qaınap jatpasa da, sheberler aýylyn mekendegen shyǵarmashylyq ıeleri jeke sheberhanalaryn ashyp, kádeli kásipti tirshiligine tirek etip júr.
Sheberler aýylynyń tarıhyn baıandaǵanda keıipkerimiz kóńilde kólkigen kóp oıdyń tıegin aǵytqandaı boldy. Aqtyq demi qalǵansha ult ónerin ulyqtaǵan zerger Aıdar Moldahanovty, saıatshy-sheber Beket Esentaevty qurmetpen eske aldy.
Zeınet jasynan assa da keıingilerge tylsym ónerdiń qupııa únin jetkizip júrgen talantty zergerler Amangeldi Muqajanov, Altynbek Abdollaev, Serikqalı Kókenov, Serik Kúzenbaev, saıatshy hám órimshi Ábdikárim Shoqparov, ershi-usta Seken Nurǵazıev, sheber Ryskeldi Musaev, ershi Esenáli Asqarov sekildi ómirin ónermen egiz órgenderge tirshiliginde laıyqty qurmet kórsetilse degen tilegin jetkizdi.
«Qudaı bergen qasıettiń arqasynda «Sheberler aýylynan» saıa taptyq. Otyz jyldan astam osynda turamyz. Ul uıaǵa, qyz qııaǵa qondy, kelin alyp, nemere súıdik degendeı. Bir kezderi shyǵarmashylyq úderis qaınap jatqan meken edi bul. Munda kim kelip, kim ketpedi. Eńbegimiz elengen mereıli shaqty da, tirshiligimiz turalaǵan qıyn kezeńderdi de bastan ótkerdik. Syn saǵatta bizdiń rýhymyzdy qaırap, qanattandyrǵan ulttyq ónerimizge, dástúrimizge, tutas alǵanda mádenıetimizge degen qurmet. Qazir aýyldan kóship ketkender de, osynda qolónermen aınalysyp otyrǵandar da bar. Naryq zamany bárimizdi shıratty ǵoı, bala. 1982 jyly qazirgi Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń kórkemsýret-grafıka fakýltetin bitirdim. 2000-jyly «Besaspap» dep atalatyn otbasylyq qolóner sheberhanasyn quryp, shákirt tárbıeleýge bet burdyq. Saz aspaptary, aǵashtan jasalǵan ulttyq jıhazdar, er-turman ábzelderi, teriden jasalatyn buıymdar, saýyt-saıman, qarý-jaraqtar, zergerlik buıymdar jasaýmen úzdiksiz aınalysyp kelemin. О́ner shekarasy joq sheksiz álem. Al ulttyq qolóner halqymyzdyń jany. Onyń quny men qasıetin eshqashan tómendetýge bolmaıdy. Qadymnan qalǵan asylmuradan qol úzbeýimiz kerek», deıdi Marat Bozymbaev.
Tarıhqa órnek salǵan asylmurany bolashaqqa jetkizýdi babalar amanatyna balaıtyn keıipkerimizdiń qoltańbasynan shyqqan buıymdar alys-jaqyn shetelderdi sharlap ketken. О́z qolymen jasaǵan segiz qanatty kıiz úı 2010 jyly aǵylshyndardyń astanasy Londonda kórmege qoıylyp, elshiliktiń bastamasymen sonda turatyn qazaq baýyrlar qaýymdastyǵyna syıǵa tartylǵan. «Almas qylysh» tarıhı fılmindegi Kereı men Jánibek, Shaıban Shah, Qasym, Jahan bıke sekildi basty rólderdegi keıipkerlerdiń ertoqymdary da Marat aǵanyń qolynan shyǵypty. Úsh keli kúmisten Qabanbaı batyrdyń saýyt-saımanyn jasaǵanyn, atalǵan týyndy batyr mýzeıinde turǵanyn, Muqaǵalı mýzeıin bezendirgenin medeý tutady. Respýblıkalyq, halyqaralyq deńgeıdegi kórmeler men festıvaldardan qalys qalmaıtyn ol, túrli telearnalar arqyly sheberlik saǵattar usynyp, óskeleń urpaqqa ónege kórsetip júr.
«Ár buıymdy yqylaspen jasaımyz, mańdaıterińdi tókpeı muratqa jetpeısiń. Kóbine jurt er-turman ábzelderi men saz aspaptaryna tapsyrys beredi. Kúı tabıǵatyn, án yrǵaǵan, tulpar dúbirin sezinbeseń bári beker. Bizdiń dertimiz – aǵash. Kádege jarar aǵash kórsek, kórimdigin bersek te almaı ketpeımiz. Shynaıy sheber týyndyǵa bar qabiletin syǵyp beredi», deıdi Marat Dáýletkerimuly.
Bir kezderi dańqy tóske órlegen Sheberler aýyly – Almatynyń mádenı ómiriniń mańyzdy bóligi ári týrıster men qala turǵyndaryna qazaq mádenıetin tanytatyn ortalyq. Onyń tarıhy men damýy dástúrimizdi dáriptep, ýaqyt sıpatyna saı damytýǵa hám tanytýǵa múmkindik beredi. Sheberhanadan shyǵarda Marat aǵa tobylǵydan jasalǵan qamshy tartý etti. Muny jaqsy yrymǵa balap, qazaq qolóneriniń qazynasy saqtalǵan mekennen uzaı berdik...
ALMATY