Jetisý oblysynyń polısııa departamenti byltyrǵy nátıje boıynsha respýblıkada úzdik bestikti túıindedi. Qylmys sany azaıyp, tártip buzýshylar qatary sıregen. Máselen, 2023 jyly 3 639 zańsyz áreket tirkelse, byltyr 3 119 jaǵdaı bolǵan. Qazir mektep oqýshylary arasyndaǵy jaǵymsyz jaıttardy azaıtý úshin tártip saqshylary túsindirme jumystaryn uıymdastyryp júr.
Bul – tek polısııanyń emes, oǵan járdemdesken kez kelgen azamattyń, aqyl qosqan aqsaqaldardyń, ár eldi mekende birlikti saqtaýǵa tyrysqan el aǵalarynyń eńbegi. Ishki ister mınıstrligi osy jyldy «Quqyqbuzýshylyqtyń aldyn alý jyly» dep bekitkeni belgili. Sol turǵyda polısııa «Zań men tártip» qaǵıdatyn ustanyp, qylmysty ashyp qana qoımaı onyń aldyn alý jumystaryn júrgizýmen belsene aınalysady. Atalǵan qaǵıdat boıynsha bıyl óńirimizde «Mıgrant», «Tasymaldaýshy», «Antı Fraýd», «Eseptegi tulǵa» sııaqty 15 jedel aldyn alý is-sharasy ótken.
«Naýryzda Taldyqorǵan qalasynda 15 jastaǵy jigit mopedpen jol-kólik apatyna ushyrap, oqıǵa ornynda kóz jumdy. Keıingi kezde osyndaı qaıǵyly oqıǵalar óńirimizde kóbeıip barady. Jyl basynan beri jalpy 187 jol-kólik apaty boldy. 25 adam qaıtys bolyp, 256 adam jaraqat aldy. Joldaǵy qozǵalys kezinde mopedter kólikterge kedergi keltiredi. Byltyr oblysymyzda mopedterdiń qatysýymen 32 jol apaty tirkelgen. Endi sáýirdiń besinen bastap mopedter resmı túrde tirkelý qajet. Olardy júrgizetinder «A», «A1» nemese «V» sanaty boıynsha kýálik alý kerek», deıdi oblystyq polısııa departamentiniń basshysy Sarqytbaı Qusaıynov.
О́kinishke qaraı, oblys kóleminde ishimdikke qumar adamdardyń sany azaımaı tur. Eskeldi aýdanynda ishimdikke sylqııa toıǵan er-azamat alty balasy bar áıeldi uryp-soǵyp óltirgeni kópke málim. Osy oqıǵadan keıin atalǵan departament ókilderi ishimdik satatyn dúkenderdi tekserý jumystaryn júrgizgen. Odan bólek, soǵan qatysty qylmystardy boldyrmaý úshin saýdagerlerge túngi ýaqytta tyǵylyp jumys isteýge bolmaıtynyn eskertken. Olarǵa zań aıasynda qatal shara qoldanatynyn jetkizgen.
«Qylmystardyń negizgi sebepteri – ishimdiktiń táýlik boıy satylýy. О́tken jyly alkogoldik ónimderdi satý talaptaryn buzǵandar ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy. Birneshe kásipker aıyppul arqalady. Qoǵamdaǵy oqys oqıǵalardyń basynda osy ónim tur. Tabys kózi retinde jaqsy paıda ákelgenimen qanshama adamnyń ómirin qurtyp jatyr. Biz únemi túngi ýaqytta reıd júrgizip, tyǵylyp qyzmet kórsetetin oryndardy izdestiremiz. Adamdardyń bári birdeı túsine bermeıdi. Zań bárine ortaq, saýdager túnde ashy sýdy satýǵa bolmaıdy», deıdi departament basshysy.
Osydan 5 jyl buryn oblysymyzda tek Alakól aýdanyndaǵy Jylandy aýyly ǵana ishimdik satylmaıtyn bolsa, búginde Panfılov aýdanyndaǵy Kerimaǵash aýyly Kóksý aýdanyndaǵy Boztoǵan, Muqanshy, Jarlyózek aýyldarynda alkogoldik ónimder saýdalanbaıdy. Nátıjesinde, atalǵan aýyldarda tártip buzýshylar azaıyp, asa aýyr qylmys tirkelmegen.
Qazir ınternet alaıaqtaryna aldanǵan turǵyndardyń sany azaıar emes. Túsindirme jumystaryn júrgizgenimen, báribir jyldam aqsha tabýǵa tyrysqan jurt san soǵyp qalady. Oǵan qosa bóten nómirden aqsha surap qońyraý shalsa, tutqany almaý mańyzdy. Bul jaǵdaıda el ishinde órship tur. Sondaı-aq mal urlyǵy boıynsha da túıtkilder kóp. Jetisýda kóbine iri qara óristen joǵalady eken. Oǵan basty sebep, aýyldaǵy jurt maldy qaraýsyz qaldyrady. Sondyqtan kóp jaǵdaıda tártip saqshylary uryny taba almaıdy.
«Taǵy bir ózekti másele – esirtkiniń taraýy. Ásirese «sıntetıkalyq» túri órship tur. Byltyr dál osy sanat boıynsha 149 quqyqbuzýshylyq tirkelgen. Onyń 76-sy Taldyqorǵanda boldy. Oblys boıynsha 700 kelige jýyq esirtki zattary tárkilendi. «Úsh esirtki zerthanasynyń joly kesildi. Ustalǵandar sheteldiń azamattary ekeni anyqtaldy. Qandaıda bir kúdikti áreket baıqasańyz, bizge qońyraý shalyp, mán-jaıdy túsindirseńizder bolady», deıdi S.Qusaıynov.
Burynǵydaı emes, qazir óńirde beınebaqylaý kameralary kóbeıgen. Ásirese baqylaý nysanyn aýyldyq jerlerge ornalastyrý qolǵa alynyp jatyr.