Astana qalasyndaǵy Ázirbaıjan Mámbetov atyndaǵy memlekettik drama jáne komedııa teatrynda Keńes Odaǵynyń batyry, dańqty qolbasshy Baýyrjan Momyshulynyń ómirin ózek etken «Ar adamy. Baýyrjan» atty derekti dramanyń premerasy ótti.
Jeńistiń 80 jyldyq mereıtoıy men Baýyrjan Momyshulynyń týǵanyna 115 jyldyǵyna oraı kórermenge jol tartqan pesany belgili rejısser Juldyzbek Jumanbaı sahnalady. Kórkem týyndynyń ınssenırovka avtory – áriptesimiz, «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Abaı oblysyndaǵy menshikti tilshisi Baqytbek Qadyr.
«Bul – derekti drama. Bizdiń basty maqsatymyz, soǵys jyldaryndaǵy halyq basyna tóngen náýbet pen tragedııany sahna tili arqyly qalyń kórermenge túısindirý. El basyna kún týǵan almaǵaıyp zamanda naǵyz erliktiń úlgisin kórsetken batyr Baýyrjannyń jaýyngerlik rýhy, ádilet pen adamgershilik turǵydaǵy berik ustanymy kez kelgen azamatty patrıotızmge baýlıtyny anyq. Biz tarıhty tereń túsindirý hám Baýyrjandaı batyrdyń tulǵasyn tanytý arqyly jas urpaqtyń boıyna otansúıgishtik, adaldyq, namysshyldyq sııaqty asyl qasıetterdi sińire alamyz», deıdi rejısser.
Juldyzbek Jumanbaı buǵan deıin «Qara», Altybaqan», «Bopaı hanym», «Jýsan ısi» sekildi pesalarmen elge tanylǵan talantty rejısser. Ázirbaıjan Mámbetov atyndaǵy teatrdyń barlyq akter quramy qatysqan qoıylymda da sol údeden shyǵypty. Máselen, tarıhı týyndy maıdanda sheıit ketken bozdaqtardy bir mınýt únsizdikpen eske alýmen bastalady. Soǵys dalasynda ajal qushqan sarbazdardyń kıimderin sheship, qarý-jaraǵyn sahnada qaldyrýy, ony sarbazdardyń analary men jarlary kelip qushyp, joqtaý aıtýy sekildi adam janyna qozǵaý salatyn kórinis kóp. Qazaqstannyń Reseıge qosylýynyń 250 jyldyǵyn toılap, elge Brejnev kelip jatqanda Baýyrjan Momyshulynyń qaıtys bolǵany, «Keńes odaǵynyń batyry» ataǵy kesh berilgeni, sahnanyń qurmet taqtasyna aınalyp ketetini sekildi jaıttardy sahna tilinde sóıletýde rejısser az izdenbegeni kórinip turdy. Sahna tórindegi qart Baýyrjan men jas Baýyrjannyń arasyndaǵy keńistik te kórermenniń ótken men búginge alma-kezek kedergisiz saıahat jasaýyna múmkindik beredi. Osylaısha, qoıylym avtorlary Máskeý túbindegi shaıqastar, Volokolam tas jolyndaǵy qııan-keski urys, Panfılov dıvızııasynyń «Gvardııa» ataǵyna ıe bolýy sııaqty tarıhı oqıǵalardy birinen keıin birin sátti órýge jol tapqan. Qysqarta aıtqanda rejısserdiń osyndaı utymdy sheshimderine rıza boldyq.
«Bul týyndyda Baýyrjan Momysh-ulyna qatysty derekterdi súzgiden ótkizip, «elge bereri bar-aý» degen oqıǵalardy shyǵarmanyń arqaýy etip aldyq. Árıne, bir qoıylym aıasynda ary men namysyn janynan artyq qoıǵan Baýyrjan Momyshuly sekildi tulǵanyń búkil ǵumyr baıanyn áńgimelep shyǵý qıyn. Biraq mańyzdy oqıǵalardyń bárin qamtýǵa tyrystyq», deıdi Baqytbek Qadyr.
Baýyrjan Momyshulynyń jas kezin somdaǵan Ámirhan Orazbaq osy rólden soń minezinde de ózgeris bolǵanyn, sońǵy kezderi adamdardyń kózine tike qarap sóıleıtinin aıtady.
«Akterdiń basty maqsaty – keıipkerdiń shynaıy bolmysyn tanytý. Sondyqtan da atamyzdyń sóıleý mánerin, daýys yrǵaǵyn saqtaı otyryp, birbetkeı minezi men batyrlyq mysyn kórermen júregine jetkizý ońaı emes. Máselen, soǵystan jaradar bolyp qaıtpaq úshin óz qolyn ózi atyp tastaǵan jaýyngerdi Momyshulynyń jazalaıtyn sátin alyńyzshy. Búkil batalonnyń aldynda qorqaq sarbazdy atqyzyp tastaıdy. О́zgelerge sabaq bolsyn degen batyrdyń oıyn, sol sáttegi birde jibip, birde qataıatyn psıhologııasyn meılinshe dál berýge tyrystym», deıdi Ámirhan Orazbaq.
Baýyrjan Momyshuly óz shyǵarmasynda álgi jazalaǵan jaýyngeriniń maıdan dalasynda erlikpen qaza tapqany týraly qujat toltyryp, joǵaryǵa esep bergenin jazady. Osylaısha, batyr atamyz satqyndyq jasaǵan sarbazdyń elde qalǵan otbasynyń qýǵyn kórip, kóztúrtki bolmaý úshin basyn qaterge de tigedi. Árıne, mundaı táýekelge «Ar adamy» ǵana bara alatyny haq. Biraq ókinishtisi sol, avtorlar osy derekti eskermegen sekildi. Iаkı, olar bul jaıttyń basyn ádeıi ashyq qaldyrǵan bolýy da múmkin.
Baýyrjan Momyshuly – Ekinshi dúnıejúzilik soǵystaǵy qazaq halqynyń qandaı batyr halyq ekenin tanytqan tulǵa. Qylyshynan qan tamyp turǵan keńestik júıeniń teperishin kórip, der kezinde batyr ataǵyn da almaǵan oǵlan týraly áli talaı sahnalyq qoıylymdar qoıylary sózsiz. Sol qoıylymdardyń ishinde «Ar adamy. Baýyrjan» derekti dramasynyń shoqtyǵy bıik bolaryna senemiz.