Dollarsyzdandyrý saıasaty aıasyndaǵy aldaǵy ózgeristerdiń biri – valıýta baǵamyn kóshege ilip qoıýǵa tyıym salý bolmaq. Ulttyq bank tóraǵasy Tımýr Súleımenovtiń túsindirýinshe, kóshedegi valıýta baǵamdary kórsetilgen tablolardy alyp tastaý – mentaldyq dollarsyzdandyrý strategııasynyń bir bóligi. Bul sheshim qazaqstandyqtardy ınflıasııalyq táýekelderden qorǵaýǵa, teńgeniń ulttyq ekonomıkadaǵy rólin nyǵaıtýǵa jáne dollarǵa táýeldilikti azaıtýǵa baǵyttalǵan, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Dollar baǵamyn ár buryshtan baqylap otyrýdy mindet sekildi sanaǵan kezeńnen óttik. Bul bastamanyń negizgi maqsaty – qoǵam sanasyn dollar baǵamyna degen artyq táýeldilikten aryltý. Kóshelerdegi jarq-jurq etken sıfrlar valıýta baǵamyn «jolda» tekserýge daǵdylanǵan qazaqstandyqtardyń kúndelikti ómirine keri áserin tıgizedi. Dollarsyzdandyrý – esepteýde, jınaqtaýda jáne ekonomıkalyq oılaýda ulttyq valıýtany basymdyqpen paıdalanýǵa kóshý. Ondaǵan jyldar boıy jınaqtardy saqtaýdan bastap kommersııalyq mámilelerge deıingi birqatar sektorlarda dollardyń ústemdigin sezinip kelemiz. Is júzinde bul dollar baǵamdary turǵyn úı baǵasyna, avtokólik, tipti úı-jaılardy jalǵa alýǵa qatty áser etetinin bildirdi. Valıýta baǵamdary bar kóshe taqtalary osy táýeldiliktiń kórinisine aınalǵandaı. Olar ótip bara jatqan adamdy óz mańyzynan habardar etip qana qoımaı, halyqtyń kóńil-kúıin qalyptastyrady, bul kýrstardyń sekirýinde dúrbeleń týdyrady. Máselen, ekonomıkalyq turaqsyzdyq kezeńinde qazaqstandyqtar kóshe tablolarynyń derekterine nazar aýdara otyryp, dollardy jappaı satyp alýǵa umtylady, bul óz aldyna teńgege qysymdy kúsheıtedi.
Taqtaıshalar osy jyldyń kúzine qaraı alynyp tastala bastaıdy. Osy ýaqytqa deıin aıyrbastaý pýnktteriniń barlyq ıeleri ózderiniń qasbetteriniń dızaınyn jańa normatıvke sáıkes keltirýi kerek. Onyń oryndalýyn baqylaý Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigimen birlesip júzege asyrylýy múmkin. Jańa erejeniń azamattar úshin mańyzdylyǵyn túsindirgen Ulttyq bank basshysy qurylymdardyń ózi bólshektelmeıtinin, ekrandar jaı ajyratylatynyn nemese úı-jaılardyń ishine tasymaldanatynyn jetkizdi. Aıyrbastaýshylar belgilerdi kóshelerden alyp tastaýǵa mindetti, biraq olardy pýnktterdiń ishinde qaldyrýǵa bolady. Bul sheshim eldiń barlyq aıyrbastaý pýnktterine, iri jelilerge de, shaǵyn jeke oıynshylarǵa da qatysty. Azamattar úshin kóshe taqtalarynyń joǵalýy qolaısyzdyq týdyrmaıdy, óıtkeni búginde valıýta baǵamdary bankterdiń mobıldi qosymshalary, mamandandyrylǵan saıttar men messendjerler arqyly ońaı tabylady.
Mundaı sharalar postkeńestik keńistiktiń basqa elderinde de qoldanylǵan. Mysaly, Belarýs 2016 jyly valıýta baǵamdaryn kópshilikke kórsetýge tyıym saldy. Bul valıýta naryǵyndaǵy alypsatarlyq belsendilikti tómendetýge kómektesti. Reseı 2019 jyly aıyrbas baǵamdary úshin kóshe taqtalaryn paıdalanýdy shektep, tek ortalyq banktiń lısenzııasy bar bankterden kórsetý quqyǵyn qaldyrdy. О́zbekstan men Armenııa týrıstik aımaqtarda valıýta baǵamdarynyń kórinýin tómendetý boıynsha sharalar qabyldady.
Ulttyq banktiń málimeti boıynsha, 2024 jyldyń aıaǵynda halyqtyń dollarlyq depozıtteriniń úlesi shamamen 36%-dy qurap, ótken jylǵa qaraǵanda edáýir tómendedi. Iаǵnı aqsha-nesıe saıasatyn dollarsyzdandyrý jáne turaqtandyrý áreketteri nátıje bergen.