Elimiz jyl sanap Ortalyq Azııadaǵy (OA) ekonomıkalyq kóshbasshy retindegi ustanymyn kúsheıtip keledi. Pandemııa men 2022 jylǵy geosaıası shıelenisten keıin iri saýda-logıstıkalyq habqa aınalý máselesin de kún tártibine shyǵardyq jáne ol nátıjesiz de emes. Qazir el aýmaǵy arqyly júıtkip jatqan taýar aǵyny ulǵaıdy. Bul bizdiń saýda, ınvestısııa jáne ınnovasııa ortalyǵyna aınalý múmkindigimizdi eseleıtini daýsyz.
Eýrazııalyq damý bankiniń sarapshylary Ortalyq Azııa ekonomıkasy jahandyq ortasha kórsetkishten 1,4 ese jyldamyraq ósip jatyr deıdi. Sarapshylardyń baǵalaýynsha, aımaq ınvestorlar úshin barǵan saıyn tartymdy bolyp, Eýrazııada jańa múmkindikke jol ashty.
EADB basqarma tóraǵasynyń orynbasary Evgenıı Vınokýrovtyń aıtýynsha, 2022–2024 jyldary óńirdiń ortasha jyldyq ekonomıkalyq ósimi 4,7% boldy, bul álemdik ortasha kórsetkishten 40%-ǵa joǵary. Byltyr OA-daǵy nomınaldy IJО́ 520 mlrd dollarǵa jetti.
«Aımaqtyń ınvestısııalyq tartymdylyǵy ekonomıkalyq ósimmen ǵana emes, halyq sanynyń artýymen de baılanysty. Qazir aımaqta 80 mıllıonnan astam adam turady. Ortalyq Azııanyń kólik-logıstıkalyq áleýeti de aýqymdy, bul ony Eýrazııadaǵy negizgi tranzıttik toraptardyń birine aınaldyrady», deıdi E.Vınokýrov.
2024 jyly elimiz jańa jobalarǵa ınvestısııa tartý boıynsha Soltústik jáne Ortalyq Azııa elderi arasynda kóshbasshy atandy. О́tken jyldyń qorytyndysynda elge 15,7 mlrd dollar ınvestısııa tarttyq, bul – aımaqtaǵy ınvestısııanyń 63%-y. BUU janyndaǵy Azııa jáne Tynyq muhıty úshin Ekonomıkalyq jáne áleýmettik komıssııa baıandamasyna súıensek, Qazaqstan tartqan 15,7 mlrd dollar kólemindegi ınvestısııa 2023 jylǵy kórsetkishten 88%-ǵa joǵary.
Qazaqstannan keıin 4 mlrd dollar ınvestısııamen О́zbekstan, Qyrǵyzstan (2,1 mlrd dollar), Ázerbaıjan (1,2 mlrd dollar), Túrikmenstan (339 mln dollar), Grýzııa (126 mln dollar) jáne Armenııa (67 mln dollar) tur. Mamandardyń paıymynsha, ınvestorlardyń Qazaqstanǵa qyzyǵýshylyq bildirýi eń birinshi kezekte ártaraptandyrý strategııasy, jasyl energııany qoldaý, sıfrlandyrý jáne tehnologııalyq ınnovasııalarmen baılanysty.
Pákistannyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Naýman Bashır Bhattıdiń aıtýynsha, senimdi elektrondyq saýda platformalary, fınteh sheshimderi jáne óńirlik baılanystary damyp jatqan Ortalyq Azııa – ekonomıkalyq ósýdiń zor áleýetine ıe. Tıisinshe, osy bastamalardyń barlyǵynda Qazaqstan aldyńǵy qatarda deıdi. QHR-dyń elimizdegi Tótenshe jáne ókiletti elshisi Han Chýnlın Qytaı men Qazaqstan arasyndaǵy saýda kólemi keıingi 8 jyl boıy turaqty ósip kele jatqanyn, 2024 jyly Qytaı derekteri boıynsha 43,8 mlrd dollarǵa jetkenin aıtady.
Qazir Qazaqstan Qytaımen saýda-ekonomıkalyq áriptestikti nyǵaıtyp, óńirdegi tranzıttik habqa aınalý múmkindigin pysyqtap jatyr. Qarjyger Rasýl Rysmambetovtiń aıtýynsha, biz Ortalyq Azııadaǵy aımaqtyq yntymaqtastyqtyń jaı qatysýshysy emes, onyń arhıtektory bolatyndaı múmkindikke ıemiz.
«Shyǵys pen Batysty bir-birine qarsy qoımaımyz, qabyrǵa turǵyzbaımyz – biz dáliz salamyz. Sol dálizderdiń biri – Qytaımen tereń, teńgerimdi ári pragmatıkalyq seriktestik. Qazaqstan qazirdiń ózinde Qytaıdyń Ortalyq Azııaǵa shyǵatyn qaqpasyna aınalyp otyr. Biraq bul az – biz Eýrazııa keńistigindegi seriktestik arhıtektýrasynyń ortalyǵyna aınalýymyz qajet jáne soǵan laıyqpyz. Bul – Eýropa men Taıaý Shyǵysqa shyǵatyn joldy qamtıtyn aýqymdy mıssııa», deıdi qarjyger.
Dúnıejúzilik bank (DB) mamandarynyń boljamynsha, Ortalyq Azııadaǵy bıylǵy ekonomıkalyq ósim 5% deńgeıinde bolýy múmkin. Bul jaǵynan aımaq barlyq sýbóńirdiń ósim qarqynynan alda tur. Bul eń birinshi kezekte munaı óndirisin arttyrý fonyndaǵy Qazaqstannyń dınamıkalyq ósimimen baılanysty deıdi DB sarapshylary.