Jarkent jerinde úsh iri sý qoımasy salynady. Bul – óńirdegi sýarmaly alqaptardy kóbeıtýge baǵyttalǵan aýqymdy joba. Qurylys jumystary О́sek, Tyshqan, Qorǵas ózenderiniń boıynda júrgiziledi. Aldaǵy úsh jylda nysandar tolyqtaı el ıgiligine berilip, ıgerilgen jer kólemi 5 myń gektarǵa ulǵaıady.
Jetisý jerinde sý tapshylyǵy saldarynan jyldan-jylǵa kemı bastaǵan sýarmaly egistik alqaptaryn qaıta qalpyna keltirý jumystary júrip jatyr. Bıyl Panfılov aýdanyndaǵy sý qoımalarynyń jumystary bastaldy. Bul buryn ıgerilgen 45 myń gektarǵa jańa alqap qosýǵa, daqyldardyń ónimdiligin joǵarylatýǵa múmkindik beredi.
«Negizdemelerdi daıyndaýǵa 2023 jyldan beri oblystyq bıýdjetten 67,7 mln teńge jumsaldy. Qujattar memlekettik saraptamaǵa berilgen, onyń qorytyndysy bıylǵy tamyz aıynda tııanaqtalady. Sý qoımalarynyń qurylys-montaj jumystarynyń jalpy quny tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemelerge sáıkes 100,3 mlrd teńgeni quraıdy. Sý qoımalarynyń syıymdylyǵy – 35 mln tekshe metr, onyń 15 mln tekshe metrin О́sek sý qoımasy qamtysa, qalǵan Tyshqan, Qorǵas sý qoımalarynyń árqaısysy 10 mln tekshe metrden sý jınaqtaı alady», deıdi Panfılov aýdanynyń ákimi Marat Saǵymbekov.
Sý qoımalarynyń qurylys-montaj jumystaryn Islam Damý banki qarajaty esebinen júrgizý jóninde Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligimen kelisilgen, 2025–2029 jyldarǵa arnalǵan arnaıy keshendi josparǵa engizilgen.
Buǵan deıin sý qoımalaryn salýdyń alǵysharttary jasalǵan. Osy istiń barysymen tanysý, osydan alpys jyl buryn salynyp, ábden tozyǵy jetken beton kanaldardy jóndeýden ótkizý jaıyn baıyptaý maqsatynda Senat depýtattary Janbolat Jórgenbaev pen Zakırjan Kýzıev, Májilis depýtaty Janarbek Áshimjanov, Sý resýrstary jáne ırrıgasııa vıse-mınıstri Erbolat Ybraıhanov, Jetisý oblystyq máslıhatynyń tóraǵasy Gúlnar Toılybaeva keldi. Qonaqtar salaǵa jaýapty tulǵalarmen birge Qorǵas ózeniniń boıyndaǵy halyqaralyq «Dostyq» sý bólý beketinde sý qoımalaryna monıtorıng jumystaryn júrgizip, keńes ótkizdi. Sonymen qatar aýdan aýmaǵynda týrızim ındýstrııasyn qalyptastyrý joldaryn qarastyrdy. «Qazsýshar» RMK Jetisý oblystyq fılıalynyń basshysy Saıat Qudaıbergenov «Dostyq» halyqaralyq sý bólý beketiniń jumysymen tanystyrdy.
«Beket arqyly Qorǵas ózeniniń sýy Qytaı men Qazaqstan tarapyna teńdeı bólinip, Basqunshy, Atameken, Birlik aýyldyq okrýgterindegi 10 myń gektarǵa jýyq egistik alqaptary sýarylady. Munda ózen sýynyń eki tarapqa turaqty teń bólinýin baqylap otyratyn arnaıy dıspetcherlik ortalyq ta bar. Qorǵas sý qoımasy Basqunshy aýyldyq okrýgine qarasty Almaly aýylynyń batys jaǵynda, eldi mekennen 4 shaqyrym qashyqtaǵy Qarabastaý saıyna ornalastyrylady. Mundaǵy qyrdyń uzyndyǵy – 2 079 metr, bógettiń bıiktigi – 50 metr, jalpy aýmaǵy 37,3 ga jerdi qamtymaqshy. Qurylys-montaj jumystarynyń boljamdy quny 56216,8 mln teńgeni quraıdy», dedi S.Qudaıbergenov.
Qorǵas sý qoımasyn, ekonomıkalyq negizdemesine sáıkes, bolashaqta jalpy 1 268 aýylsharýashylyq taýar óndirýshileri paıdalanyp, 14 119 ga egindi sýmen qamtamasyz etpek. Dándik júgeriniń ónimdiligin gektaryna 70 sentnerden 80 sentnerge deıin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi.
«О́sek ózenindegi sý qoımasy Betaǵash atalatyn shatta salynady. Jalpy aýmaǵy 66,87 gektardy qamtyp, qyrynyń uzyndyǵy 1 786 metr, bıiktigi 50 metr bolady. Jotanyń eni – 10 metr. Qurylys-montaj jumystarynyń boljamdy quny 23163,1 mln teńgeni quraıdy. Qoıma jalpy 1 745 aýylsharýashylyq taýarlaryn óndirýshilerdiń 21 810 gektar egistik alqaptaryn sýmen qamtamasyz etedi. Dándik júgeriniń ónimdiligin gektaryna 60 sentnerden 80 sentnerge deıin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. Qurylys jumystary kezinde 150 adam, paıdalaný kezeńinde 15 adam jumyspen qamtylmaqshy», deıdi «Iýpıter» zertteý ortalyǵy» JShS menedjeri Myrzaǵalı Raıymqulov.
Tyshqan ózenine salynatyn sý qoımasy Sarybel aýylynyń shyǵys jaq tusyndaǵy Baıqatyn telimine ornalastyrylady. Jalpy aýmaǵy 64,8 gektardy qamtymaq. Bóget túri – úıindi jer, jalpy barlyq sý qoımalary osyndaı ádispen salynady. Qyrynyń uzyndyǵy – 560 metr, eni – 10 metr, sý shyǵarý qondyrǵysy bolady. Qurylys-montaj jumystarynyń boljamdyq quny 17 062,2 mln teńge kóleminde. Sýarý alańy 6 779 gektardy qamtıdy.
«Tyshqan ózenine salynatyn sý qoımasy óńirdegi 335 sharýashylyqqa qarasty 6 048 gektar egin alqabyn sýmen qamtamasyz etedi. Sý qoımasy paıdalanýǵa berilgennen keıin osy óńirdegi 731 ga jańa sýarmaly jer aınalymǵa qosylady», deıdi S.Qudaıbergenov.
Basqosýda depýtattar úsh sý qoımasyn salýǵa jumsalatyn qarjyny naqtylaý, jobalyq smetalyq qujattardy daıyndaýdy oblystyq bıýdjetke júkteý máselesi jóninde aıtty. Sonymen qatar óńirdegi ishki sharýashylyq sý joldary men «Qazsýshar» mekemesine qarasty kanaldardy jóndeýden ótkizýdiń naqty jobasyn jasaý usynyldy. Senat depýtaty Zakırjan Kýzıev óńirde týrızm ındýstrııasyn órkendetýdiń múmkindikteri mol ekenin, ony jedel qolǵa alý týraly aıta kelip: «Qorǵas, Tyshqan, О́sek ózenderiniń basyndaǵy taý shatqaldary kórkem kórinisterge baı. Qazankól, Almalysý, Oıjaılaý sııaqty tabıǵaty ásem oryndar saıahatshylardy qyzyqtyratyny sózsiz. Alaıda qat-qabat qoıylǵan shekara beketteri saıahatshylardyń erkin júrip-turýyna kedergi keltiredi eken», dedi.
Taǵy bir aıta ketetin másele – óńirdegi júgerishilerdiń jaıy. Basqunshy aýylynda 150 gektar jerin tamshylatyp sýarý ádisine kóshirip, júgeri alqabyn jaınatyp otyrǵan «Aıgerim» sharýa qojalyǵynyń basshylyǵy ónimdi ótkizýde kedergiler baryn alǵa tartty. Sondaı-aq tozǵan sý kanaldaryn jóndeý jaıy sóz boldy.
Jetisý oblysy