О́rkendeý baǵytyndaǵy óndiristi ólke

Qaraǵandy jumyssyzdyq deńgeıi eń tómen óńirlerdiń biri – nebári 4%. О́ner­kásipti damytý, shaǵyn jáne orta bız­nesti qoldaý, ınvestısııa tartý – óńir ekono­mı­kasynyń basty basymdyqtary. Oblys kó­leminde ındýstrııalyq aımaqtar bel­sendi damyp, shaǵyn ónerkásiptik alańdar qury­lyp jatyr. «Qarmet» kompanııasy óndiristi jańǵyrtýǵa 2028 jylǵa deıin 1,6 trln teńge ınvestısııa salýdy josparlap otyr. О́ńirde jańa óndiris oryndary ashylyp, mashına jasaý, óńdeý ónerkásibi, basqa da salalarda ilkimdi jobalar júzege asyrylyp jatyr.

– Oblys elimizde birinshi bolyp ból­shek salyq mólsherlemesin 2%-ǵa deıin tómen­detti. Sonyń nátıjesinde salyq tóleý­shilerdiń sany 30 esege ósip, búginde 4 myńnan asty. Bıylǵy arnaıy salyq rejimimen bıýdjetke 5,6 mlrd teńge tústi. Jańa Salyq kodeksi kúshine engennen keıin de máslıhattarǵa eki paıyzdyq mól­sher­lemeni saqtap qalý jóninde usynym beremiz, – dedi Ermaǵanbet Bólekpaev.

Aımaqta aýyl sharýashylyǵy qarqyndy damyp keledi. Agrarlyq sektorǵa salynǵan ınvestısııa kólemi eki esege ósip, 44 mlrd teńgege jetti. Bıyldyń ózinde 18 joba iske qosyldy.

– Baǵanyń ósýin tejeý maqsatynda jer­­gilikti óndirýshilermen forvardtyq kelisim­sharttar jasasyp, nan pisirý kásip­oryndaryn qoldap, áleýmettik pavılondar ashyp jatyrmyz. Onda fermerler óz ónimderin deldalsyz, tegin berilgen saýda oryndarynda tikeleı sata alady. Bul – qala turǵyndaryna sapaly ári qoljetimdi ónim alý múmkindigi, fermerlerge ótkizý na­ry­ǵyn keńeıtýge jol ashatyn tıimdi alań, – dedi óńir basshysy.

Oblysta egis alqaptaryn ártaraptan­dyrý jumystary júrgizilip jatyr. Bıyl azyqtyq daqyldardyń kólemi 30%-ǵa artyp, maıly daqyldar alqaby eki esege ulǵaıǵan. Nura aýdanynda iske qosylǵan, 1 100 bas­qa arnalǵan sút-taýarly ferma jylyna 9 myń tonna sút óndiredi. Osakarov aýdanyn­da 6 myń basqa arnalǵan iri ferma salynyp jatyr, ol jyl saıyn 55 myń tonna ónim óndirýdi qamtamasyz etedi. E.Bólekpaev «Saumal Biotech» kásipornyn mysal retinde keltirip, onyń bıe men túıe sútinen jasalatyn lıofıldengen qospalar men mal azyǵyn óndiretinin atap ótti. Byltyrdan bastap zaýyt ónimin AQSh-qa eksporttap, Qytaımen de seriktestik ornatty. Jalpy, agroónerkásiptik sektorda 47 mlrd teńgege 31 joba júzege asyrylady, sonyń nátıje­sin­de 300-ge jýyq jańa jumys orny ashylady.

Oblysta eldi mekenderdi sapaly aýyz­sýmen qamtamasyz etý, ınjenerlik ınfra­qurylymdy jańǵyrtý, óńirdi gazdan­dyrý baǵytyndaǵy jumys júıeli túrde júrgizilip keledi.

– Bıyl 61 aýyldyń 4 myńnan astam tur­ǵyny taza aýyzsýǵa qol jetkizedi. Jalpy, oblys halqynyń 98,7%-y búginde aýyzsýmen qamtylǵan. Qalalarda bul kórset­kish 99,4%-dy, aýyldarda 97,9%-dy quraıdy. Jyl sońyna deıin aýyzsý máselesin tolyq sheshemiz, – dedi óńir basshysy.

Oblysta kommýnaldyq ınfraqury­lymdy jańartýǵa qatysty aýqymdy ju­mystar atqarylady. Qazir 148 shaqyrymnan astam sý qubyry, 44 shaqyrym káriz jelisi salynyp, qaıta jańǵyrtylyp jatyr. Sonymen qatar 22 shaqyrym jylý júıesi aýystyrylyp, úsh qazandyq jańartyldy.

О́ńirdi ortalyqtandyrylǵan gazben qam­tamasyz etý de – basty basymdyqtardyń biri. Qaraǵandy, Temirtaý, Shahtınsk qa­la­larynda 9,5 myń úıge deıin gaz taratýshy jeliler tartyldy. Búginde 5 771 úı gazǵa qosyldy. Jyl sońyna deıin qosymsha 3 myń úı gazben qamtylady.

Týrızm salasy da túlep keledi. Bıyl alty aıda aımaqqa 200 myńnan astam týrıst keldi. Osy salaǵa tartylǵan ınvestısııa­­­lar kólemi 19 mlrd teńgege jetti. Jyl sońy­na deıin bul kórsetkishti 23 mlrd teń­­gege deıin ulǵaıtý josparlanyp otyr. Oblys ákimniń aıtýynsha, týrızm – oblystyń qyz­met kórsetý salasyndaǵy negizgi qozǵaý­shy kúshterdiń biri. Memleket basshysynyń ­tapsyrmalaryn júzege asyrý óńirdegi týrıstik ınfraqurylymdy damytýǵa aıtar­lyqtaı serpin bergen.

– Bıyl týrızm salasyna salynǵan ınvestısııa kólemi 19 mlrd teńgeni qu­rap, ótken jylmen salystyrǵanda 10,9%-ǵa artty. Qonaqúı, demalys oryndarynyń sany 13,1%-ǵa kóbeıip, 277 nysanǵa jetti. Týrıster legi de 29,2%-ǵa ósti, jarty jylda oblysqa 200 myńnan astam adam keldi, – dep atap ótti E.Bólekpaev.

Oblysta zamanaýı sport klasteriniń qurylysy bastaldy. Aýmaǵy 72 ga bolatyn aımaqta buqaralyq, balalar men jas­óspirimder, kásibı sportty damytýǵa arnalǵan nysandar salynady. Keshenniń ortalyq nysany UEFA-nyń 4-sanatyna saı keletin stadıon bolady.

– Sport klasterin qurý jobasyn iske asy­rýdyń alǵashqy qadamy – Fýtbol akade­mııasynyń qurylysy. Jobanyń seriktesi – «Freedom Holding Corp» kompanııasy­nyń basshysy Tımýr Týrlov. Bul maqsatqa 12 mlrd teńge bólindi, – dedi oblys ákimi.

Qosymsha bilim berýdiń biryńǵaı mem­lekettik tapsyrysyn ornalastyrý jónin­degi qanatqaqty joba júzege asyrylyp ja­tyr. Vaýcherlik qarjylandyrý baǵdarlama­sy aıasynda 14 myńǵa jýyq bala sportpen, shyǵarmashylyqpen aınalysý múmkindigi­ne ıe boldy. Bıyl memlekettik tapsy­rys esebinen bes jańa jekemenshik balabaq­­sha ashylyp, 525 oryn quryldy, sondaı-aq jumys istep turǵan balabaqshalarda qo­sym­sha 522 oryn paıdalanýǵa berildi.

– Jyl sońyna deıin úsh mektepke deıingi uıym ashyp, qoldanystaǵy balabaqshalardy qosymsha 951 orynǵa keńeıtýdi josparlap otyrmyz. Alty mekteptiń qury­ly­sy aıaqtaldy, olardyń beseýi «Keleshek mek­tepteri» jobasy aıasynda salyndy. Taǵy bes mektep qala, aýdan deńgeıinde boı kóterip jatyr, – dep atap ótti óńir basshysy.

Bıyl bilim berý salasyndaǵy 265 nysan jóndeýden ótti, onyń ishinde 33 nysanǵa – mektepterge, balabaqshaǵa, kolledjge, erekshe bilim berý qajettilikteri bar balalardy qoldaý ortalyǵyna kúrdeli jóndeý júrgizildi. Aýyldyq jerlerdegi 35 mektepte aýqymdy jańǵyrtý jumystary jalǵasyp jatyr. Mektepterdiń materıaldyq-tehnı­kalyq bazasyn kúsheıtý maqsatynda 78 zamanaýı oqý kabıneti satyp alyndy.

Densaýlyq saqtaý júıesin jańǵyrtý da jalǵasady. Aýyldyq eldi mekenderde 92 jańa medısınalyq nysan paıdalanýǵa berildi, olardyń 51-i arnaıy memlekettik qordyń qarajaty esebinen salynǵan. О́ńirde medısınalyq qyzmettiń sapasyn arttyrý men shuǵyl kómek kórsetýdiń tıimdiligin joǵarylatýǵa baǵyttalǵan aýqymdy jobalar júzege asyrylady. Bul jumystar oblys ortalyǵynda ǵana emes, basqa qalalar men aýdandarda da qarqyndy júrgizi­lip jatyr. Bıyl Úkimet Qaraǵandy qalasyn­daǵy №3 kópbeıindi aýrýhana – onkoorta­lyq­tyń operasııalyq jáne reanımasııa­lyq bloginiń qurylysyn aıaqtap, zamanaýı jabdyqtarmen qamtamasyz etýge arnaıy memlekettik qordan 6,2 mlrd teńge bóldi. Oblysta jedel járdem qyzmetiniń avtoparki tolyq jańartylyp, 113 jańa kólik satyp alyndy. Sonymen qatar tur­ǵyn úı máselesi de sheshilip keledi. 2023 jyldan beri medısınalyq qyzmetkerlerge ­­250 páter berildi.

Jasandy ıntellekt tehnologııalary joldardaǵy aqaýlardy anyqtaýǵa, kólik keptelisin azaıtýǵa, qyzmet kórsetý salasynda tıimdilikti arttyrýǵa kómektesedi. Aımaq basshysynyń aıtýynsha, óńirde IT-kompanııalardan túsetin salyq kólemi jyl saıyn 35%-ǵa ósip keledi.

Qaraǵandy búginde eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyndaǵy jetekshi óńir­lerdiń biri. Aımaq basshysy E.Bólekpaev atap ótkendeı, basty maqsat – halyqtyń tur­mys deńgeıin kóterý, sapaly qyzmet pen qolaıly orta qalyptastyrý. Júıeli ju­mys pen josparly damý nátıjesinde óndi­risti ólke aldaǵy ýaqytta da el ekonomıkasy­nyń senimdi tiregi bolyp qala beredi.