Salamatty jastar jobasy

Jobanyń mańyzy qandaı?

Baıqaýdyń ashylýynda sóz sóı­legen Astana qalasy ákim­diginiń «Astana jastary» jas­­tar resýrstyq ortalyǵy» basshy­synyń orynbasary Rýslan Qonaq­­baev bul jobaǵa 50-den astam ótinish kelip túskenin aıtyp, fınal qatysýshylaryna sátti­lik tiledi.

Uıymdastyrýshylardyń aı­týyn­sha, jobanyń basty maq­saty – jastar arasynda qaýipsiz, sanaly jáne salamatty ortany qa­lyptastyrý, sondaı-aq táýel­diliktiń aldyn alýǵa baǵyttalǵan tyń bastamalardy qoldaý.

Nashaqorlyqtyń aldyn alý sharasy bul joly resmı baıandama nemese qurǵaq statıstıka kúıinde emes, ıdeıa men emosııaǵa toly sıfrlyq joba formatynda talqylandy. Eń bastysy – ár joba baıqaýdan keıin de damýǵa áleýeti bar áleýmettik bastama retinde qarastyryldy.

Saıysqa Astana qalasy IID nasha­qorlyqqa qarsy kúres bas­qar­masynyń asa mańyz­dy ister jónindegi aǵa opera­­tıv­ti qyzmetkeri, polısııa pod­polkov­nıgi Álııa Qıbatqyzy, Kámeletke tolmaǵandardyń quqyqtaryn qorǵaý bó­liminiń bas mamany Gúlim Muhamedjan­qyzy jáne Astana qalasy nashaqor­lyqqa qarsy profılaktıka boıynsha qoǵamdyq keńestiń múshesi Áset Janatuly qazylyq etti.

Polısııa podpolkovnıgi Álııa Qıbatqyzynyń aıtýynsha, jyl basynan beri esirtkiniń zań­syz aınalymyna qatysty 1 200 quqyq­buzýshylyq anyqtaldy.

«Jalpy, qatysýshylar osy kúngi nasha­qorlyq problema­synyń qansha­lyqty ózekti ekenin durys túsingenin baıqadyq. Negizgi maqsat – esirtki tuty­nýǵa degen suranysty tómendetý. О́ki­nishke qaraı, resmı statıstıka boıyn­sha, narkologııalyq táýeldilik dertine shaldyqqan adamdar sany shamamen myńǵa jýyq. Ádet­te, bir táýeldi adam ózimen birge taǵy bireýlerdi tartyp, olardy da osy ortaǵa engizip jatady. Biz, polısııa qyzmetkerleri, esirtki bıznesimen kúresti kúsheıtip kelemiz. Degenmen bizdiń negiz­gi mindet – profılaktıka, ıaǵnı jasóspirimder arasynda esirtkige suranysty azaıtý. Osy baıqaýda biz jastardyń kózimen qarap, olardyń túsiniginde esirtkige qar­sy kúresti qalaı kúsheıtýge bolatynyn ańǵar­ǵymyz keldi. Odan ári basqa da múdde­li memleket­tik or­gandarmen jáne úkimet­tik emes uıymdarmen birlesip, bala­lar­dyń jobalaryn naqtylap, bilim berý uıymdaryna engizýge kómektesemiz», dedi ol.

Saıys kezinde negizgi ólshem nashaqor­lyqtyń aldyn alýǵa ba­ǵyttalǵan eń úzdik ıdeıany anyq­­taý boldy. Qazylar alqasy­nyń ­aıtýynsha, usynylǵan joba kóp uza­maı jumysqa engizýge daıyn bolýy kerek, sondaı-aq jastarǵa áser ete alýǵa tıis.

Ideıadan qoǵamdyq qozǵalysqa deıin

Saıystyń birinshi qatysý­shysy Astanadaǵy №84 mektep-lıseıiniń 11-synyp oqýshysy Ádilhan Temirhanov usynǵan joba mektep ishinde esirtkige qar­sy profılaktıkany jastarǵa túsinikti, zamanaýı tilmen júr­gizýge baǵyt­talǵan. Birneshe apta­ǵa josparlan­ǵan bul keshendi baǵ­darlama «tyıym salý» qaǵı­da­­synan góri, jasóspirimge du­rys balama usynýdy alǵa shyǵa­rady. Jobanyń alǵashqy kezeńi sport pen salamatty ómir saltyn nasıhattaýǵa arnal­­maq. Mek­tep­ishilik týrnır­ler, shaǵyn marafondar arqy­l­y oqýshylardy belsendi ómir­ge tartý kózdel­gen. Apta aıaǵyn­da «Eń myqty synyp», «Meniń tańdaýym – sport» sekildi marapattaý elementteri qarastyrylǵan. Al ekinshi aptada psıholog, narkolog jáne polı­sııa qyzmetkerleriniń qatysýymen ­semınarlar ótkizilip, táýeldi­lik­tiń psıhologııalyq, quqyq­tyq sal­dary naqty derektermen túsin­diriledi. Sonymen qatar oqýshylardyń óz oıy men ustanymyn qalyptastyrý úshin esse jáne ınfografıka baıqaýlary josparlanǵan. Úshinshi aptada joba áleýmettik jeliler keńistigine shyǵady. «TikTok» pen «Instagram» jelile­rinde qysqa beınejazbalar ar­qyly «Meniń hobbıim – sport», «О́mirdiń ár sáti qundy» syn­dy taqyryptarda chellendjder uıym­dastyrý usynylady.

Fınalda erekshe nazar aýdart­qan jobanyń biri – О́zbekáli Jánibekov atyndaǵy №11 mektep-lıseıiniń 11-synyp oqýshysy Amrın Asanalıdiń bastamasy. Ol táýeldiliktiń tek fızıkalyq emes, psıhologııalyq jáne sıfr­lyq qyryn qamtyǵan keshendi joba usyndy. Bul platformada psıhologııalyq qoldaý, sıfr­lyq kúndelik, emosııalyq kúıdi baqylaý, kásibı kómekke der kezinde júginý sııaqty baǵyttar biriktirilgen. Onyń aıtýynsha, táýeldilik kóbine baıqalmaı bas­talady, al adam óz kúıin túsin­beı, jalǵyz qalyp jatady. Sol sebepti joba jastarǵa óz jaǵ­daıyn erte kezeńde tanýǵa jáne kómek suraýǵa úıretýdi kózdeıdi.

Al Qazaqstan halyqaralyq lıngvıs­tıkalyq kolledjiniń 2-kýrs stýdenti Jasmın Qasenova nashaqorlyqtyń aldyn alýda teatr tilin qoldanýdy usyndy. Onyń jobasy emosııa men tiri obraz arqyly áser etýge ba­ǵyttalǵan.

Avtordyń pikirinshe, keıde bir qysqa qoıylym on leksııadan da ótimdi. Joba aıasynda 7–10 mınýttyq sahnalyq kórinister qoıyldy. Avtor jobanyń nátı­jesinde jasóspirimde ózin taný, uıalý men úreıdiń azaıýy, kómek­ke júginýge daıyndyq qalyp­tasatynyn atap ótti. Sony­men qatar bul formatty mek­tep, kolledj jáne jastar orta­lyqtarynda jyl saıyn jańar­typ ótkizýge bolatynyn, al bolashaqta qoıylymdardy beınejazba formatynda túsirip, áleýmettik jeliler arqyly taratý múmkindigin de usyndy.

Saıystyń kelesi qatysýshysy, Kásibı-tehnıkalyq kolledjdiń 2-kýrs stýdenti Vera Klımovanyń «Tátti ómir – zııandy ádettersiz» jobasy shyǵarmashylyq tásili­men erekshelendi. Ol tátti taǵam obrazy arqyly zııandy ádet­terden arylýdyń mánin túsin­dirýge tyrysty. Veranyń aıtýynsha, adam ómirindegi ár sheshim belgili bir «ıngredıentten» turady: biri – paıdaly, biri – zııandy. Ideıa aıasynda avtor stýdentterdi shyǵarmashylyq úderis arqyly profılaktıkaǵa tartýdy usyndy. Master-klass formatynda qatysýshylar desert daıyndap qana qoımaı, ár qadam­dy ómirmen baılanystyryp, «du­rys tańdaý», «taza ómir», «sanaly sheshim» sekildi uǵymdardy tal­qy­laıdy. Mundaı tásil jastarǵa aqparatty jeńil qabyldaýǵa, taqyrypty formaldy emes, erkin ortada túsinýge múmkindik beredi. Jobada vızýaldyq elementterge de erekshe mán berilgen. Jobanyń basty artyqshylyǵy – kúrdeli máseleni qorqytý arqyly emes, jyly emosııa, estetıka jáne tańdaý erkindigi arqyly jetkizýi.

Fınaldyq kezeńde usynyl­ǵan jobalar­dyń biri – L.N.Gý­mı­lev atyndaǵy Eýrazııa ult­tyq ýnı­versıtetiniń 2-kýrs stýdenti Cherepova Polınanyń avtorlyq ­bastamasy. Onyń jobasy táýeldi­lik máselesin tek esirtki konteksin­de ǵana emes, sony qalyptastyra­tyn psıholo­gııa­lyq jáne áleýmet­tik faktorlarmen birge qarastyrý­ǵa ba­ǵyttalǵan. Avtor óz jumysyn­da «em» men «ádettiń» arasyn­da­­ǵy shekaranyń qanshalyqty názik eke­nin kórneki túrde kórsetti. Joba vızýaldy elementter men qysqa, biraq oı salatyn mátin­­der arqyly jastardy óz tań­daýy­na jaýapkershilikpen qaraýǵa úndeıdi. Prezentasııada dári-dármektiń baqylaýsyz qolda­nylýy uzaqmerzimdi táýeldilikke ulasýy múmkin ekeni ashyq ári túsinikti tilmen jetkizildi. Avtor táýel­di­likpen kúresti bir sáttik bas tartý emes, uzaqmerzimdi ishki ustanym retinde kórsetti.

Baıqaý fınalynda nazar aýdart­qan jobalardyń taǵy biri – «Esil University»-niń stý­den­ti Vıktorııa Vyhodseva­nyń av­torlyq bastamasy. Onyń usta­nymy – táýeldilik týraly qor­qytý nemese birjaqty úgit emes, adal dıalog qurý. Osy maq­sat­­ta joba aıasynda anonımdi onlaın-boks, qysqa beınerolıkter, shaǵyn ıntervıýler, ınfo­gra­fıka jáne naqty ómir­den alyn­­ǵan oqıǵalar usynyla­dy. Munyń bári jastardyń suraq qoıý­dan qysylmaı, óz oıyn erkin bil­dirýine múmkindik beredi. Vık­torııa óz jobasynda aýdıtorııany naqty bólip qarastyrǵan. Negizgi nysanaly top – 16–25 jas ara­lyǵyndaǵy jastar bolsa, qo­symsha aýdıtorııa retinde ata-analar men oqytýshylar qamtylǵan. Bul tásil táýeldiliktiń aldyn alýda tek jasóspirimmen emes, ony qorshaǵan ortamen birge jumys isteýdiń mańyzyn kórsetedi.

Sonymen, «Esirtkisiz Elorda: Táýeldiliksiz bolashaq ıdeıasy» baıqaýy jastardyń nashaqorlyq máselesine nemquraıdy qaramaı­tynyn, kerisinshe, ony óz tilimen, óz formasymen sheshýge daıyn ekenin kórsetti. Mundaǵy ár joba – bir ǵana ıdeıa emes, qoǵamdyq sanaǵa áser etetin qural. Baıqaý nátıjesi jastardyń azamattyq belsendiligin arttyrýmen qatar, el­ordada áleýmettik mańyzy bar bas­tamalardy júzege asyrýǵa naqty múmkindik bar ekenin dáleldedi. Táýeldilikpen kúres tek tyıym men jaza emes, túsindirý, qoldaý jáne senim arqyly tıimdi bolatynyn osy baıqaý taǵy bir márte kórsetti.