«Ádiletti jáne progressıvti Qazaqstannyń halyqtyq Konstıtýsııasy úshin!» jalpyulttyq koalısııasynyń músheleri Ulytaý oblysynyń turǵyndarymen kezdesti. Delegasııany Premer-mınıstrdiń orynbasary – Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva bastap bardy. Kezdesýge depýtattar men sarapshylar qaýymdastyǵynyń ókilderi, qoǵam qaıratkerleri, zańgerler, bilim berý salasynyń mamandary jáne óńir turǵyndary qatysty.
Atalǵan toptyń qatysýymen Jezqazǵan qalasyndaǵy S.Qojamqulov atyndaǵy Qazaq mýzykalyq-drama teatrynda jıyn ótti.
Is-sharada Úkimet basshysynyń orynbasary jańa Konstıtýsııa jobasynda bilim berý, ǵylym, mádenıet jáne ınnovasııalardy damytýǵa, sondaı-aq ulttyq biregeılik pen tarıhı-mádenı murany saqtaýǵa baǵyttalǵan normalarǵa erekshe nazar aýdardy.
«Jańa Konstıtýsııada ulttyq mádenıetti damytý, tarıhı-mádenı murany saqtaý sııaqty máseleler de naqty kórinis tapqan. Munyń bári ulttyq bolmysymyzdy saqtaýǵa jáne rýhanı qundylyqtardy keler urpaqqa jetkizýge baǵyttalǵan mańyzdy qadam dep bilemin. Joba aıasynda bilim berý, ǵylym, mádenıet jáne ınnovasııa salalaryn damytýǵa erekshe nazar aýdarylady. Qazirgi zamanda adam kapıtaly – kez kelgen eldiń básekege qabilettiliginiń basty faktory. Qýatty memlekettiń tiregi – ozyq oıly ult, damyǵan mádenıet jáne joǵary zııatkerlik áleýet», dedi A.Balaeva.
Sonymen qatar Premer-mınıstrdiń orynbasary jańa Konstıtýsııa jobasy irgeli demokratııalyq qaǵıdattardy nyǵaıtýǵa baǵyttalǵanyn atap ótti. Sonyń ishinde sóz bostandyǵyna kepildik berý máselesi erekshe kórsetilgen.
«Jańa Konstıtýsııa jobasy damyǵan memleketterdiń tájirıbesine súıene otyryp, sóz bostandyǵyna tolyq kepildik beredi. Usynylyp otyrǵan normalar sóz bostandyǵyn shekteýge emes, ár adamnyń ar-namysy men qadir-qasıetin, jeke ómirin qorǵaýǵa baǵyttalǵan. Eń bas-tysy, negizgi qaǵıda ózgerissiz qalady. Konstıtýsııada sóz bostandyǵyna kepildik beriledi jáne senzýraǵa tyıym salynady. Sóz bostandyǵy máselesine tek jýrnalıstıkany damytý turǵysynan ǵana qaraýǵa bolmaıdy. Qazirgi ashyq qoǵamda árkim óz oıyn erkin bildire alady, biraq bul quqyq keń múmkindiktermen qatar belgili bir jaýapkershilikti de talap etedi. Árıne, qoǵamda ártúrli pikirdiń aıtylýy – qalypty qubylys. Degenmen qandaı syn aıtylsa da, tutas bir halyqty kemsitip nemese onyń bolashaǵyna kúmán keltiretin tujyrymdar jasaý durys emes. Qazaq halqy – ǵasyrlar boıy talaı tarıhı synnan ótip, tilin, mádenıetin jáne ulttyq bolmysyn saqtap qalǵan halyq. Eń bastysy, Prezıdentimiz aıtqandaı, táýelsizdik – bárinen de qymbat qundylyq. Táýelsizdik bizge kezdeısoq kelgen joq, ata-babamyzdyń kúresi men qanshama bozdaqtarymyzdyń eńbeginiń nátıjesinde keldi. Sondyqtan onyń qadirin tómendetýge nemese joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Eń mańyzdysy – qoǵamdy bóletin emes, biriktiretin oı aıtý, ult bolyp aýyzbirligimizdi saqtap, tatýlyq pen ózara syılastyq arqyly ortaq múddemizdi qorǵaý», dedi A.Balaeva.
Sóz sońynda Premer-mınıstrdiń orynbasary jańa Konstıtýsııa jobasynyń qoǵamda keń talqylanýy eldegi saıası mádenıet pen azamattyq jaýapkershiliktiń arta túskeniniń aıqyn kórinisi ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, usynylyp otyrǵan ózgerister ádiletti memlekettik qurylym qaǵıdattaryn nyǵaıtýǵa, bılik ınstıtýttaryna degen senimdi arttyrýǵa jáne Qazaqstannyń ornyqty damýyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.
«Qazirgi kezde jańa Konstıtýsııa týraly qoǵamda túrli pikir aıtylyp jatyr. Bul – qalypty qubylys. О́ıtkeni azamattardyń Ata zańnyń árbir babyna úńilip, onyń mazmuny men bolashaqtaǵy yqpalyn talqylaýy qoǵamnyń saıası mádenıetiniń óskenin, azamattyq jaýapkershiliktiń kúsheıgenin kórsetedi. Jasyratyny joq, Konstıtýsııaǵa engizilgen ózgeristerdi Prezıdenttiń bıligin kúsheıtý áreketi dep baǵalap jatqandar da bar. Alaıda bul pikirdiń esh negizi joq. Jańa Konstıtýsııada Prezıdent ókilettigine belgili bir shekteýler engizilgen. Máselen, jańa Konstıtýsııaǵa sáıkes Prezıdent jeti jyldyq merzimge bir ret qana saılanady, sondaı-aq onyń jaqyn týystary joǵary memlekettik qyzmetterge taǵaıyndala almaıdy. Shyn máninde, Memleket basshysy sýperprezıdenttik modelge muqtaj emes. Kerisinshe, búgingideı aýmaly-tókpeli, kúrdeli geosaıası kezeńde bizge eldiń tynyshtyǵy men turaqty damýyna kepil bola alatyn, memleket múddesin bárinen joǵary qoıatyn Qasym-Jomart Toqaevtaı Prezıdent qajet», dedi ol.
Kezdesýde Jalpyulttyq koalısııa ókilderi – Májilis depýtaty Amanjol Áltaı, memleket jáne qoǵam qaıratkeri, zańger Serik Aqylbaı, ǵalym, qoǵam qaıratkeri Nurlan Dýlatbekov sóz sóıledi. Spıkerler óz baıandamalarynda usynylyp otyrǵan ózgerister qoǵamdyq kelisim men turaqtylyqty nyǵaıtýǵa qosymsha jaǵdaı jasaıtynyn, sondaı-aq azamattardyń eldiń qoǵamdyq jáne saıası ómirine qatysý múmkindikterin keńeıtetinin atap ótti.
Budan soń Jezqazǵan qalasyndaǵy «Kazakhmys Smelting» kompanııasyna qarasty «Kazkat» zaýytynyń alańynda kásiporynnyń eńbek ujymymen kezdesý ótti. О́ńirge kelgen koalısııa músheleri jańa Konstıtýsııa jobasynyń negizgi qaǵıdalary men 15 naýryzda ótetin aldaǵy respýblıkalyq referendýmnyń mańyzy týraly aıtyp berdi.
Eńbek ujymymen kezdesýde Aıda Balaeva jańa Konstıtýsııa jobasynyń negizgi qaǵıdaty adam quqyqtary men bostandyqtarynyń, sondaı-aq onyń qaýipsizdiginiń basymdyǵyn qamtamasyz etý jáne eńbekkerlerdiń quqyqtaryn qorǵaý kepildikterin kúsheıtý ekenin atap ótti.
«Jańa Konstıtýsııanyń ózeginde adam, onyń quqyqtary, bostandyqtary men qaýipsizdigi tur. О́nerkásip salasy úshin eńbek ujymdaryna tikeleı qatysty normalardyń mańyzy erekshe. Ata zań eńbek etý quqyǵyn, qaýipsiz eńbek jaǵdaılaryn jáne kemsitýsiz ádil eńbekaqy alýdy bekitedi. Bul normalar óndiristik jaraqattaný deńgeıin tómendetýge jáne jumysshylardyń densaýlyǵyn saqtaýǵa baǵyttalǵan. Iаǵnı eńbek jaǵdaılary úshin jumys berýshi men memlekettiń jaýapkershiligi eń joǵary deńgeıde – Konstıtýsııa deńgeıinde bekitiledi. Zań ústemdigi qaǵıdaty ornyqqan elde boljamdylyq joǵary bolady, táýekel azaıady, erteńge degen senim kúsheıedi. Al bul óz kezeginde kásiporyndardyń damýyna jáne jumysshylar otbasylarynyń ál-aýqatynyń artýyna jańa múmkindikter ashady», dedi vıse-premer.
Qatysýshylar iri óndiristik ujymdar úshin konstıtýsııalyq reformanyń tek saıası oqıǵa emes, sonymen qatar jumysshylardyń kúndelikti ómirimen, kásiporyndardyń turaqtylyǵymen, eńbek quqyqtarynyń qorǵalýymen jáne erteńge degen senimmen tikeleı baılanysty mańyzdy sheshim ekenin atap ótti. Sondyqtan talqylaý barysynda qaýipsiz eńbek jaǵdaılary, ádil eńbekaqy, zań ústemdigi, azamattardyń quqyqtaryn qorǵaý jáne memlekettik sheshimderdiń boljamdylyǵy sııaqty normalarǵa erekshe nazar aýdaryldy.
Kezdesý barysynda memlekettik-qoǵamdyq, sarapshylar jáne ǵylymı qaýymdastyqtar ókilderi de sóz sóıledi. Olar óz baıandamalarynda jańa Konstıtýsııa jobasynyń quqyqtyq mańyzyn, onyń ádilettilik pen zańdylyq qaǵıdattaryn nyǵaıtýdaǵy rólin, sondaı-aq referendýmnyń halyqtyń tikeleı óz pikirin bildirý tetigi retindegi mánin atap ótip, azamattardyń oǵan sanaly túrde qatysýynyń mańyzdylyǵyna toqtaldy.
Kásiporyn ujymynyń ustanymyn «Kazkat» zaýytynyń qyzmetkeri Altynaı Alpamysova bildirip, eńbek adamy óndiristik tetiktiń bir bólshegi retinde emes, memlekettiń tiregi ári onyń basty qundylyǵy retinde qabyldanýǵa tıis ekenin atap ótti.
Jalpyulttyq koalısııa músheleri Sátbaev qalasyndaǵy «Annenskaıa» shahtasynyń jumysshylarymen de kezdesti. Kezdesý barysynda jańa Konstıtýsııa jobasyndaǵy eńbek adamyna, óndiristegi qaýipsizdikke, ádil qaǵıdattarǵa jáne memlekettiń azamattar aldyndaǵy jaýapkershiligine tikeleı qatysty normalarǵa erekshe nazar aýdaryldy.
Premer-mınıstrdiń orynbasary jańa Konstıtýsııa jobasy eń aldymen, azamattardyń múddesine baǵyttalǵanyn jáne eńbek ujymdary úshin aıryqsha mańyzdy qundylyqtardy bekitetinin atap ótti.
«Joba mazmunynyń máni eń aldymen, preambýladan kórinis tabady. Ol «Biz, Qazaqstannyń birtutas halqy…» degen sózdermen bastalady. Bul – mańyzdy ári tereń maǵynasy bar tujyrym. Iаǵnı eldiń bolashaǵyn aıqyndaıtyn basty qujattyń negizinde halyqtyń erki jatyr degen sóz. Demek memleket qalaı damıtynyna bárimiz de ortaq jaýaptymyz. Preambýlada eńbek adamdaryna erekshe jaqyn qundylyqtar kórinis tapqan. Atap aıtqanda, eńbek pen bilimge qurmet, keler urpaq aldyndaǵy jaýapkershilik, «Zań men Tártip» qaǵıdaty, ádildik pen ornyqty damý – bárimiz úshin asa mańyzdy qundylyqtar. Shahtadaǵy eńbek turǵysynan qarasaq, bul qaǵıdalardyń máni aıryqsha túsinikti. Tártip pen talap bolmasa, qaýipsizdik bolmaıdy. Al ádil ereje men jaýapkershilik bolmasa, ujymda da, qoǵamda da senim bolmaıdy», dedi A.Balaeva.
Kezdesýge qatysýshylar ónerkásiptik óńir úshin, sondaı-aq «Annenskaıa» shahtasy sııaqty kásiporyndar úshin eńbek qaýipsizdigine, óndiristik tártipke, erejelerdiń boljamdylyǵyna jáne jumysshy mamandyqtaryna qurmet kórsetýge qatysty normalardyń erekshe mańyzǵa ıe ekenin atap ótti. Áńgime barysynda jańa Konstıtýsııa jobasynda eńbek jaǵdaılarynyń tıisti deńgeıde qamtamasyz etilýi úshin jaýapkershilik anaǵurlym naqty aıqyndalatyny, al óndiristegi qaýipsizdik qazirgi zamanǵy áleýmettik saıasattyń negizgi standarttarynyń biri retinde qarastyrylatyny atap ótildi. Sondaı-aq ónerkásip salasy betpe-bet kelip otyrǵan zamanaýı syn-qaterlerge de erekshe nazar aýdaryldy. Atap aıtqanda, óndiristi sıfrlandyrý, avtomattandyrý, monıtorıng júrgizý jáne azamattardyń sıfrlyq ortadaǵy quqyqtaryn qorǵaý máseleleri sóz boldy.
Kezdesý barysynda óndiris ókilderi de sóz sóılep, eńbek ujymynyń ustanymyn bildirdi. Olar kenshiler qaýymy úshin eń aldymen óndiristegi qaýipsizdik, tártip, áleýmettik qorǵalý jáne eńbek adamyna degen qurmet aıryqsha mańyzǵa ıe ekenin atap ótti.
Jıyn sońynda aldaǵy referendým azamattardyń el bolashaǵyn aıqyndaýǵa tikeleı qatysýynyń mańyzdy kezeńi bolatyny aıtyldy. Eńbek ujymdarynyń bul bastamany qoldaýy qoǵamnyń konstıtýsııalyq ózgeristerge degen joǵary qyzyǵýshylyǵy men belsendi azamattyq ustanymyn aıqyn kórsetedi.
Osy kúni jalpyulttyq koalısııa músheleri Sátbaev qalasyndaǵy Abaı atyndaǵy №4 mektep-lıseıi ujymymen kezdesti. Jıyn barysynda Aıda Balaeva jańa Konstıtýsııa jobasynda bilim berý júıesin damytý, zaıyrly bilim berý qaǵıdattaryn nyǵaıtý jáne barlyq balalar úshin teń múmkindikterdi qamtamasyz etý máselelerine erekshe mán berilgenin atap ótti.
«Jańa Konstıtýsııa jobasynda Qazaqstandaǵy bilim berý men tárbıe júıesiniń zaıyrly sıpaty naqty ári anyq kórsetilgen. Bul normany durys túsiný óte mańyzdy. Ol eshqandaı jaǵdaıda dinge qarsy baǵyttalmaǵan jáne azamattardyń ar-ojdan bostandyǵyn shektemeıdi. Másele – memlekettik mekteptiń barlyq bala úshin teń ári beıtarap bilim berý keńistigi bolyp qalýynda. Iаǵnı árbir bala, onyń otbasylyq nemese dinı kózqarasyna qaramastan, ádildik pen teń múmkindikterge negizdelgen ortada bilim alýǵa tıis. Al bilim berý standarty barlyq oqýshy úshin ortaq ári birdeı bolýy qajet. Sonymen qatar bilim berý salasyndaǵy negizgi kepildikter tolyǵymen saqtalady. Budan bólek, jańa norma burynǵydan da keńeıip otyr. Eger qoldanystaǵy Konstıtýsııada mindetti orta bilim týraly aıtylsa, jańa jobada mindetti bilim berý tek orta bilimmen shektelmeı, bastaýysh bilimniń de mindettiligi naqty bekitiledi. Shyn máninde, memleketimiz árbir balanyń bilim alýyna eń alǵashqy qadamynan bastap jaýapty degendi bildiredi. Iаǵnı bilimniń bazalyq deńgeıi barlyq bala úshin qamtamasyz etilýge tıis. Jalpy alǵanda, Konstıtýsııa jobasynyń máni tek jekelegen normalarmen ǵana shektelmeıdi. Onyń negizgi ıdeıasy áldeqaıda keń. Jańa memlekettik modeldiń negizgi ózeginde adam jáne onyń ıgiligi tur. Al eldiń bolashaǵy eń aldymen, adam kapıtalynyń sapasyna, bilim deńgeıine jáne azamattardyń jasampaz áleýetine baılanysty ekeni aıqyn kórsetilgen. Sondyqtan bilim berý júıesin damytý, ǵylymdy qoldaý jáne ınnovasııany ilgeriletý elimizdiń strategııalyq basymdyqtarynyń biri retinde naqty bekitilip otyr», dedi Úkimet basshysynyń orynbasary.