Sıfrlyq zamanda kıberqaýipsizdik eń ózekti máselelerdiń birine aınalyp otyr. Sońǵy ýaqytta elimizde alaıaqtardyń bankter men qarjylyq uıymdarynyń atynan habarlasyp, aqsha jymqyratyndar qatary qalyńdaı tústi.
Jýyrda Pavlodar oblysynyń prokýratýrasy memelekettik satyp alýlar kezinde 2 000-nan astam muǵalimniń qupııa derekteri ınternetke tarap ketkenin málimdedi. Atap aıtqanda qyzmetkerlerdiń úı mekenjaılary, anketalyq málimetteri jáne telefon nómirleri qoljetimdi boldy. IT sarapshysy Abylaı Isınniń aıtýynsha, mundaı jaıttar kóp jaǵdaıda azamattardyń qarapaıym sıfrlyq saýattylyq sharttaryn saqtamaýdan oryn alady.
«Qoldanýshylar tarapynan jıi jiberiletin qatelikter kıberqaýipsizdikti álsiretedi. Kóp jaǵdaıda adamdar ońaı qupııasózderdi qoldanyp, ony birneshe jerde paıdalanady. Sonymen qatar fıshıng siltemelerine ótip, belgisiz faıldardy júkteıdi. Bank kartasynyń derekteri men SMS-kodtardy bógde adamdarǵa beredi. Qoǵamdyq Wi-Fi jelilerin qorǵanyssyz paıdalaný, antıvırýs pen júıe jańartýlaryn ornatpaý, áleýmettik jelilerde jeke málimetterdi shamadan tys jarııalaý jáne eki faktorly aýtentıfıkasııany qospaý da jıi kezdesetin qatelikter qataryna jatady. Mundaı áreketterdiń saldarynan akkaýnttar men qarjylyq derekterdiń urlaný qaýpi artady», deıdi maman.
IT mamanynyń aıtýynsha, qazir elimizde kıbershabýyldyń fıshıng (SMS habarlamalar) pen vıshıng (qońyraýlar arqyly) túrleri keńinen taraǵan. Sondaı-aq jasandy ıntelekti elementeri qoldanylǵan hakerlik shabýyl túrleri de artqan.
«Sonymen qatar zııandy baǵdarlamalar (malware), sonyń ishinde troıandar men ransomware túrleri de keń taralǵan. Olar derekterdi shıfrlap, ony qalpyna keltirý úshin tólem talap etedi. Budan bólek, botnet-shabýyldar kompıýterlerdi bir jelige biriktirip, olardy basqa kıbershabýyldarǵa paıdalaný arqyly júzege asady, al DDoS-shabýyldar saıttardy isten shyǵaryp, qoljetimsiz etedi. Sońǵy jyldary deepfake jáne jasandy ıntellektige negizdelgen alaıaqtyq túrleri kóbeıip, adamnyń daýysy men beınesin qoldan jasaý jaǵdaılary jıilep otyr», dedi ol.
Búginde elimizde Sıfrlyq kodekske túzetýler engizý tetikteri qarastyrylyp jatyr. Osy baǵytta Májilis notarıattyq qyzmetke qatysty zań jobasyn qabyldady. Zańnamaǵa sáıkes, notarıýs qyzmetkerler endi lısenzııalaýdan ótýge mindetteledi. Alaıda olar qyzmet alýshylardyń jeke derekterin ruqsatsyz paıdalanǵan jaǵdaıda lısenzııasynan aıyrylady. IT mamany sıfrlyq qyzmet kórsetý mekemeleri qandaı derekterge qol jetkize alatyndyǵyn atady.
«Qazaqstanda notarıýstar, bankter jáne HQKO qyzmetkerleri tek zańmen belgilengen shekteýli derekterge ǵana qol jetkize alady. Bankter azamattardyń jeke derekterin, qarjylyq aqparatyn jáne tranzaksııalaryn óńdeıdi, biraq olardy tek zańdy negiz bolǵan jaǵdaıda ǵana úshinshi tulǵalarǵa bere alady. Notarıýstar notarıattyq qyzmet kórsetý úshin qajetti málimettermen jumys isteıdi, al HQKO qyzmetkerleri memlekettik qyzmetterdi kórsetýge qajet mınımaldy derekterdi paıdalana alady», dedi Abylaı Isın.
Onyń aıtýynsha, qıbershabýyldan qorǵanýdyń eń alǵashqy qadamy – qupııasózderdi durys paıdalaný. Sondaı aq, sarapshy birqatar qarapaıym qaǵıdattardy saqtaý kerektigin atap ótti.
«Jeke málimetterdi qorǵaý úshin birqatar tıimdi sharalardy saqtaý qajet. Eń aldymen, kúrdeli ári biregeı qupııasózderdi qoldaný qajet. Bul rette Password Manager baǵdarlamalaryn paıdalaný usynylady. Barlyq mańyzdy servısterde eki faktorly aýtentıfıkasııany qosý qaýipsizdikti aıtarlyqtaı kúsheıtedi. Sonymen qatar antıvırýs jáne zııandy baǵdarlamalardan qorǵaıtyn júıelerdi ornatyp, olardy turaqty jańartyp otyrý mańyzdy. Operasııalyq júıe men qosymshalardy ýaqtyly jańartý, kúmándi siltemelerdi ashpaý, derekterdi shıfrlap otyrý qaýipsizdikti arttyrady, dedi sarapshy.
Buǵan qosa ol mańyzdy derekterdiń rezervtik kóshirmesin jasap, qoǵamdyq jelilerde VPN paıdalaný da sıfrlyq ımmýnıtetti qalyptastyrýdyń negizgi talaptarynyń biri ekendigine toqtaldy.