Pikirler .
Bala tárbıesi – barshaǵa ortaq
Qazirgi tańda kózin jańadan tyrnap ashqan sábıdiń ózi áke-sheshesiniń qolyndaǵy telefonǵa umtylatyn boldy. Onsyz as iship, aıaq bosatpaıtyn kúıdemiz. O, qudiret zar jylap jatqan sábı qolyna smartfon tıse, jymyń qaǵyp jaıdarlana qalatynyn qaıtesiz. Eki jastaǵy bala anasynyń smartfonyn ashyp-jaýyp ózine qajet dúnıeni taýyp alatyndaı qabiletke ıe bolsa, bes jastaǵy balanyń jekemenshik telefony bar qazir. Osy oraıda, «jas balalarǵa smartfonnyń zııany bar ma, álde joq pa?» degen suraq qazir qoǵamnyń bas aýrýyna aınalatyn túri bar. О́ıtkeni bala tárbıesi – barshaǵa ortaq bolǵandyqtan, bul suraqtan biz de tys qala almaımyz.
25 Tamyz, 2022
Shoshynǵan jatyr, ushynǵan urpaq
Jýyqta mańǵystaýlyq Mir Shaıyr atty avtordyń eki jyl buryn jaryq kórgen «Áýlıetas» atty áńgimeler jınaǵy qolymyzǵa tústi. Bul týyndyda 1920-1930 jyldary jappaı asharshylyq jáne asyra silteýdiń saldarynan úreılenip, týǵan jer, ósken ólkesin tastap jan-jaqqa bosyp ketken jurttyń áıelderi uzaq jyl boıy bala kóterip, júkti bola almaı el-jurt pushaıman kúıge túskeni jaıly aıtylypty.
15 Tamyz, 2022
Tektiniń tuıaǵy, ónegeli áýletten taraǵan jurnaq Ahat Shákárimuly 1992 jyly «Juldyz» jýrnalynyń 11 – sanyna jarııalanǵan «Meniń ákem halyq uly - Shákárim» atty maqalasynda: «Qazaqta eki «m» bar, biri – «maqtan», biri – «mansap». Maqtanbaıtyn, maqtanǵa mastanbaıtyn adam az. Maqtanda tazalyq, ádildik bolmaıdy. Maqtanshaq – baıysam, basqadan assam degizip, arsyzdyqqa sheıin aparady. Al «mansap» – bul «mansapqorlyq», ákim bolsam, barlyǵyna ózim qoja bolsam, bar adamdy bir shybyqpen aıdasam degen eń aıýandyq pıǵylǵa aparatyn, dúnıeni buzatyn keseldiń biri. Bular adam balasynyń basyn da qospaıdy, adaldyqty, adamgershilikti istetpeıdi» dep ákesiniń aýzynan óz qulaǵymen estigen sózdi jazypty.
13 Maýsym, 2022
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ótken jyly qańtar aıynda jarııalaǵan «Táýelsizdik bárinen qymbat» atty maqalasynda tarıhymyzdyń aqtańdaq betteri týraly, sonyń ishinde HH ǵasyrda oryn alǵan eki dúrkin alapat asharshylyq týraly atap ótip: «Tarıhymyzdyń osy aqtandaq betteri áli kúnge deıin jaq-jaqty zerttelmeı keledi. Tipti ǵalymdardyń arasynda asharshylyq qurbandarynyń naqty sany týraly ortaq paıym joq. Ala-qula derekter jáne onyń sebep-saldary jaıly ártúrli kózqarastar qoǵamdy adastyrady. Tıisti tarıhı qujattardy jınap, jınalǵan málimetterdi asa muqııat zerdeleý kerek», degen edi.
30 Mamyr, 2022
Atam qazaq: «Altaý ala bolsa – aýyzdaǵy ketedi, Tórteý túgel bolsa – tóbedegi keledi» degen emes pe? Al altaýdy ala boldyratyn ne? Árıne, alaýyzdyq. Osy qasirettiń zardabyn kóp tartqan halyqtyń biri – qazaq. Onyń bul osaldyǵyn jaýlary jaqsy paıdalana bildi. Abaı atamyz Úshinshi qarasózinde: «Qazaqtyń biriniń birine qaskúnem bolmaǵynyń, biriniń tileýin biri tilespeıtuǵynynyń, ras sózi az bolatuǵynynyń, qyzmetke talasqysh bolatuǵynynyń sebebi ne?» dep nalıtyny bar da, ári qaraı ózine-ózi «mundaı kúıge qalaı tústik?» dep kóldeneń saýal tastaıdy da, oǵan «Etinen ótken, súıegine jetken, atadan mıras alǵan, ananyń sútimenen bitken nadandyq áldeqashan adamshylyqtan ketirdi» dep (41-qarasóz) jaýap beredi.
24 Mamyr, 2022
Dana halqymyz «Birinshi baılyq – densaýlyq» nemese «Densaýlyq – tereń baılyq» degen eken. Bul danalyq sózder ómirdiń ózinen alynǵany anyq. Bir qyzyǵy, «Densaýlyq degenimiz ne?» degen suraqqa maman dárigerler, atalǵan salanyń nebir ǵulamalary áli kúnge deıin tolymdy, tushymdy, dál anyqtama bere almaı keledi. Desek te DDU negizdegen anyqtamalyqta: «Densaýlyq – jan, tán jáne adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń qońdylyǵy» degen pátýa aıtylypty.
17 Mamyr, 2022
Burynǵy ótken babalarymyzdan bizge jetken: «Erte turǵan jigittiń yrysy artyq, erte turǵan áıeldiń bir isi artyq» deıtin ósıet bar. Iаǵnı kóneden kele jetken bul támsildi tápsirler bolsaq, atqan tańmen talasyp erte turǵan jigittiń otbasylyq
27 Sáýir, 2022
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Táýelsizdik bárinen qymbat» atty mańyzdy maqalasynda: «Táýelsiz el bolý ony jarııalaýmen nemese memlekettiń irgetasyn qalaýmen shektelmeıdi. Táýelsizdik úshin naǵyz kúres kúndelikti eńbekpen, úzdiksiz ári dáıekti eldik saıasatpen máńgi jalǵasady. Biz qýatty táýelsiz memleketimizben ǵana ult retinde jer betinde saqtalamyz. Osy aınymas aqıqatty berik ustanýymyz qajet. «Táýelsizdik bárinen qymbat!» degen bir aýyz sóz máńgi uranymyz bolýǵa tıis» dedi.
22 Sáýir, 2022
Kúlli musylman balasyna paryz etilip, ishine asa mańyzdy oraza qulshylyǵy sińirilgen «aılardyń sultany» Ramazan kelip jetti. Bul aı – paıǵambar úmbeti úshin rýhanı jańarý aıy. Iаǵnı Jaratýshy ıe óz qulyn osy aıda jańartý úshin, ol nápsisin tizgindep, ıman lázzatyn seze alatyn halge jetýi úshin, oraza degen amaldy tańdady. Sóıtip, bizge bir aı boıy oraza ustaýdy buıyrdy. Bul jerde biz bile bermeıtin bir keremet dúnıe – oraza ustaǵan kezde júregimizde, jan-dúnıemizde rýhanı jańarý jemisi pisip jetiledi. Osy arqyly adam balasy kemeldenedi.
30 Naýryz, 2022
Keıbir jaǵdaıda kóshpendiler tanymynda materıaldyq qundylyqtardy da qazynaǵa telý bar. Demek qazaqtyń qazyna týraly pálsapalyq baılamy – qarapaıym tilmen aıtqanda, qoǵamdyq damýdyń ustyndaryna jatatyn materıaldyq hám rýhanı qundylyqtar. Iаǵnı jeti qazyna dál mynaý deıtindeı naqty toqtam joq. Biraq bul uǵym halqymyzdyń ejelgi tanymyna sińirilgen – «jeti qabat kók», «jeti qabat jer», t.b. tujyrymdary negizinde «jeti» sanyna turaqtap, basty qundylyqtardy ártúrli jeti jikke bólgeninen ańǵarýǵa bolady.
20 Naýryz, 2022
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev eki jyldyń aldynda «Syndarly qoǵamdyq dıalog – Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» atty Joldaýynda «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn júzege asyrý jaıly aıtyp: «Azamattardyń barlyq syndarly ótinish-tilegin jedel ári tıimdi qarastyratyn tujyrymdamany iske asyrý – bárimizge ortaq mindet», degen bolatyn. Prezıdentimiz joǵarydaǵy máseleni jyldyń basynda taǵy da eske salyp: «Biz halyq únine qulaq asatyn memleket quramyz. Bul – asyra aıtqandyq emes. Shyn máninde, memleket óz azamattarynyń pikirin muqııat tyńdaýy qajet» dedi.
13 Naýryz, 2022
Ata-babalarymyz álimsaqtan ustanyp kele jatqan ıslam dininde «hýbbýl-ýatan mınál-ıman» dep aıtylatyn maǵynasy tereń rıýaıat, ıaǵnı ósıet bar. Bul uǵymdy qazaqsha tápsirlesek, «eldi, otandy, jerdi súıý – ımannan» degendi bildiredi eken. Demek pende balasynyń eli men jerine degen súıispenshiligi hám adal mahabbaty júregine sińgen ıman qýatymen ólshenbek. Abaısha aıtsaq, «Mazlumǵa janyń ashyp, ishiń kúısin, Hareket qyl, paıdasy kópke tısin, Kóptiń qamyn áýelden táńiri oılaǵan, Men súıgendi súıdi dep ıeń súısin». Dana atamyzdyń myna sózin tápsirler bolsaq, ımany kámil, yqylasy kemel adam ǵana elin, jerin, Otanyn súıe alary haq.
02 Naýryz, 2022
Salıqaly, salmaqty, tula boıyna ilim-bilimniń nári sińgen ataqty ǵalym aqyryn basyp, aýdıtorııaǵa kirdi. О́zin kútip otyrǵan shákirtterine kózildiriginiń ústinen asyqpaı-aptyqpaı barlaı qarap aldy da: «Biz búgin ýaqytty ornalastyrý jóninde sabaq ótemiz» dedi de, sómkesinen úlken shyny ydysty eppen alyp shyǵyp, eppen ústeldiń ústine qoıdy.
13 Aqpan, 2022
Qazaq tiliniń ádebı normasynda kóp qoldanylatyn «qaýym» degen sóz bar. Keıde «ult» uǵymyn osy sózdiń balamasy retinde paıdalanyp júrmiz. Biraq bizdiń paıym boıynsha, «qaýym» ol «ulttan» áldeqaıda aıasy keń túsinik. Mysaly, musylman dinin alaıyq ol jeke ultqa túsken joq, qaýymǵa tústi. Sondyqtan da biz «musylman ulty» dep emes, «musylman qaýymy» dep aıtamyz.
02 Aqpan, 2022
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 11 qańtar kúni «Qasiretti qańtar» sabaǵy: Qoǵam tutastyǵy – táýelsizdik kepili» taqyrybynda Parlament Májilisiniń otyrysynda sóılegen sózinde: «Biz – myqty halyqpyz. Tól tarıhymyzda talaı jaýgershilik zamandy, asharshylyqty jəne basqa da alapat qıyndyqty bastan ótkerdik. Sońǵy kúnderdegi qaıǵyly oqıǵalar biz úshin taǵy bir synaq boldy. Ony eńserip, burynǵydan da myqty bolamyz» dedi.
14 Qańtar, 2022
Burynǵy babalarymyzdan qalǵan «Birlik bolmaǵan jerde – tirlik bolmaıdy» nemese «Tórteý túgel bolsa tóbedegi keledi, altaý ala bolsa aýyzdaǵy ketedi» deıtin eski sóz bar. Bul atústi aıtyla salǵan dúnıe emes. Sonaý shyńyraý jyldardy artqa tastap, ǵasyrlar qoınaýynan shyńdalyp, ýaqyt bederinen suryptalyp, halqymyzdyń sanasyna tereń sińip, buljymas aqıqatqa aınalǵan uǵym. О́ıtkeni bereke men birlik buzylsa ulystyń irgesi sógilip, shańyraǵy shaıqalady. Buny burynǵy qazaq atamyz jaqsy bilgen. Sol sebepti, qoǵamnyń qabyrǵasy qaqyramaı, tútini túzý ushý úshin bereke men birlik asa qajet ekenin ejelden bilgen. Osy jolda basyn báıgege tikken.
12 Qańtar, 2022
Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń jaqynda «Egemen Qazaqstan» gazetinde jaryq kórgen «Táýelsizdik taǵylymy» atty maqalasynda: «Arǵyda saq, ǵun babalarymyz, beride qaharman túrik atalarymyz alasapyran zamandardaǵy alaquıyn daýyldarǵa tótep berip, Uly dalada ulyq ulys qurdy.
08 Jeltoqsan, 2021
Elbasy N.Á.Nazarbaev jaqynda ótken Nur Otan partııasy Saıası keńesiniń keńeıtilgen otyrysynda «Eldiktiń jeti tuǵyry» atty qaǵıdattar jıyntyǵyn tanystyrdy.
24 Qarasha, 2021
Atam qazaqta ejelden beri aıtylyp kele jatqan «Elge el qosylsa – qut» degen sóz bar. Bul uǵymnyń astarynda alýan-alýan syr jatqanyn bile bermeımiz. Iаkı elge el qosylsa qut bolatyndyǵyna birinshi sebep, «tereń batyrady, kóp qorqytady» dep burynǵy atalarymyz aıtqandaı, áýeli halyqtyń sany kóbeıdi de, etnos retinde jańarǵan buqaranyń qarym-qýaty artyp, ýaqyt óte kele sannan sapaǵa kóshedi. Dańǵyl jyraý Mahambettiń «О́temisten týǵan on edik, Onymyz atqa mingende, Jer qaıysqan qol edik...» degeni tárizdi.
10 Qarasha, 2021
Jýyqta jolymyz túsip elordanyń eski bóligindegi «Saparjaı» avtobeketi mańynda ornalasqan «Qaıyrymdylyq» ortalyǵyna bardyq. Kireberistegi qorshaý – keńseniń qasynda bir top adam tur. Deni – jastar. Olar ortaǵa tastalǵan tildeı qaǵazdardy bir-birden sýyryp áketip jatyr. Bul qaǵaz-tizimde qalada turatyn jetim-jesir nemese joqshylyqqa tap bolǵan kedeı otbasylardyń mekenjaıy jazylyp, olarǵa nendeı kómek qajettiligi kórsetilipti. Munda jınalǵan qaıyrymdy azamattar qaǵazda jazylǵan tizim ishinen qolaılysyn tańdap alyp, shamasy keletin isterge tegin kómek jasaýǵa talpynyp jatqanyna kýá boldyq.
19 Qazan, 2021
