Pikirler
Ǵalamnyń bolmysy jóninde jıi talqylanatyn taqyryptyń biri – parallel álem. Bul másele ejelgi grekterden bastap qazirgi ǵalymdardy da áli kúnge mazalap keledi. Bir qyzyǵy, onyń mysalyn kúndelikti ómirden de baıqaýǵa bolady.
05 Sáýir, 2021
Bir kúni erli-zaıypty shymshyqtardyń uıasynda urys shyǵyp shoqysyp qalypty desedi. Olardyń kúńkildesip jatqanyn ań men qustyn tilin túsinetin Súleımen patsha esitip turdy. Urǵashy shymshyq «kúıeýiniń» aıtqanyna kónbeı, qashyp júrgen kórinedi. Sonda kijinip turǵan erkek shymshyq júnderin kúdireıtip: «Eger men qalasam, Súleımen patshanyń sáldesin sheship alyp, teńizge laqtyryp jiberem. Sen maǵan qarsy keletin kimsiń?» dep aıqaıǵa salyp jatyr deıdi.
02 Sáýir, 2021
Almatydan avtobýstar túnde attanady...
Áldeqandaı sharýamen Almatydan Shymkentke jol júretin boldyq. Jolaýshy tasymaldaıtyn kólikterdiń kúndiz de aǵylyp jatatyny belgili, alaıda, «atar tańǵa júrseń de, batar kúnge júrme» deıtin keshegi qısyn búginge júrmeıdi, avtobýstar Almatydan túnde attanady.
01 Sáýir, 2021
«Ańsaǵan sábı» tamasha-aý. Tek...
Qazaq – balajan halyq. «Balaly úı – bazar, balasyz úı – qý mazar» dep, qatty aıtsa da, tekke aıtpaǵan. Sábı súıý baqyty buıyrmaǵan aǵaıynyn aıaǵandyqtan, kóp balasynyń bireýin onyń baýyryna salatyn ıgi dástúri bolǵan. Sol dástúr kóp bala týý «sánnen» shyǵyńqyrap, ózimshildik óktemdik qura bastaǵan qazirgi zamanda umytylyp ta bara jatqanǵa uqsaıdy. Áıtkenmen, «Alpamys batyr» jyryndaǵy Baıbóri baı men Analyq báıbishe syndy bir perzentke zar bolyp, áýlıe-ánbılerdiń basyna túnep, barmaǵan jer, baspaǵan taýy qalmaǵan muńlyq otbasylar úshin jaryq dúnıe esigin ashpaı jatyp, «kókek» analary qatygezdikpen bas tartqandyqtan, Sábıler úıin panalaýǵa májbúr bolǵan búldirshinderdi asyrap alý nemese ekstrakorporaldy uryqtandyrý (EKU) arqyly ańsaǵan armanǵa jetý joly tabyldy.
31 Naýryz, 2021
Tarıhqa haıp emes, baıyp kerek
Biz tarıhy tonalǵan, jadysy joǵalǵan jurttyń birimiz. Bordaı tozdyrǵan bodandyq pen almaǵaıyp alasapyran jyldarda halqymyz sanynan ǵana aıyrylyp qoıǵan joq, sanasy da sansyryp, jadysy «jaraqat» aldy.
30 Naýryz, 2021
Adal memlekettik qyzmetshige kim arasha túsedi?
Memlekettik basqarý júıesi retke keltirilip, onyń kúretamyry retindegi memlekettik qyzmettiń basty baǵyt-baǵdarlary aıqyndalǵan. Adal qyzmet isteımin degenderge barlyq múmkindik jasalǵan.
30 Naýryz, 2021
О́tken ǵasyr basynda qazaq oqyǵandary, ıaǵnı alash qaıratkerleri ult ustazy Ahmet Baıtursynovtyń «Tuqymyn adamdyqtyń shashtym, ektim, Kóńilin kógertýge qul halyqtyń» degenindeı, bári derlik qazaqtyń joqshysy boldy. «Ár halyqtyń dástúr-salty men ádet-ǵurpy úkimet zańynan bıik turýy tıis» dep qytaı oıshyldary aıtqany sııaqty, ótken ǵasyr basynda ultty saqtap qalýdyń eń názik ıirimderi onyń dástúri ekenin qazaq oqyǵandary erte ańǵardy. Sóıtip olar jurtty birlikke, tatýlyqqa, berekege úndeıtin, ekinshi jaqtan jer emshegin emgen dıhan qaýymyn eńbekke yntalandyratyn «Naýryz meıramyn» tiriltýge atsalysty.
29 Naýryz, 2021
Ár úıde áke patsha bolmaǵan soń...
Qazir áleýmetti ári-sári áńgimelerge jetelep, qoǵam pikirin qyryq pyshaq qylyp qoıǵan máseleler kóp-aq. Aıtysa-aıtysa, eshqashan ortaq mámilege kele almaıtyndardyń ýájine qulaq salsańyz, ananiki de durys, myna kisiniki de jón sııaqty. Otbasyndaǵy ozbyrlyq, zorlyq-zombylyq, álimjettik sııaqty túrli ádiletsizdikterden bólek, jaratqannyń yrqyna, óz jynysyna qarsy shyqqandardyń bastamasyn kim tyımaq?
26 Naýryz, 2021
Jyl saıyn osy kúni táýelsiz elimizdiń taǵdyrsheshti qadamy jasalǵan tarıhı sát kóńil tórine qaıta qonaqtaıdy. Budan dál eki jyl buryn, 2019 jyldyń 19 naýryzy Ulystyń qarsańyndaǵy uly is retinde el tarıhyna aıtýly datalardyń biri bolyp endi.
19 Naýryz, 2021
«Jeti ata» dástúri – qoǵam saýlyǵy
Ertede qazaq hany áz Jánibek elge aty shyqqan emshi О́teıboıdaq Tileýqabylulyn shaqyryp: «Qandaı dertke daýa joq?» dep suraǵan eken. Sonda emshi: «Tuqym qýalaǵan aýrýǵa daýa joq» depti. «Onyń aldyn alýǵa bola ma?» degende, emshi: «Jeti ataǵa deıin qyz alyspaý», depti. Bul pikirin áıgili shıpager keıingi urpaq bilsin dep hattap-shottap jazyp ketken eken. «Jeti atadan asqannan keıingi atalardan qyz alyspaq kerek. Jıenin almaq – jıenine bermek, emshek súti aralaspasa boldy deıtinderge: qandyq, ańǵaqtyq, ýylymdyq beıim kóp bolmaq. Alalyq, shalajaralymdyq, týylymdyq, jaralystyq bitis, mılaýlyq týylǵylar kóz kórgiligi butan dálelimdik sanalyǵy tappaq» deıdi áıgili dýager.
17 Naýryz, 2021
Búgingi qoǵamymyzda memlekettik til mártebesi bar ana tilimizdiń bolashaǵyna eleýli alańdaýshylyq bar. Bul taqyryptyń buqaralyq aqparat quraldary men áleýmettik jelilerde qyzý talqyǵa túsip jatqandyǵy – sonyń aıǵaǵy.
16 Naýryz, 2021
Ákem mektepte tarıh pen qoǵamtaný pánderinen sabaq berdi. Sodan da bolar, úıde dastarqan basynda saıasat, demokratııaǵa qatysty áńgimeler jıi aıtylatyn. Birde batystyq demokratııaǵa qatysty sóz órbigende ápkem: «Demokratııa degen betimen ketý me?» dep saýal qoıǵany bar.
15 Naýryz, 2021
Arqa jaıly bolsa, arqar aýyp nesi bar...
«Bos jatqan jer jaý shaqyrady». Osy naqyl oıǵa oralǵanda halyq sırek ornalasqan shekaralyq aımaqtarymyz birden eske túsedi. Ile «Edildiń boıy en toǵaı, el qondyrsam dep edim! Jaǵalaı jatqan sol elge, mal toltyrsam dep edim!» dep ah uryp ótken Mahambettiń armanǵa toly úni qulaqqa jetkendeı bolady.
12 Naýryz, 2021
Biz kóbine shyǵarmashylyqta shekara joq dep aıtyp jatamyz. Alaıda qasıetti ónerde máńgilik uly shekara baryn kóbimiz moıyndaǵymyz kelmeıdi. Ol shekara jáne siz ben biz ersili-qarsyly kirip-shyǵyp júre beretin ıesiz esik ıa bolmasa qaraýsyz qaqpa emes, tek jankeshti naǵyz daryn, ómirin ónerge kózsiz qurban etken týma talant ǵana attaı alatyn aıryqsha asý, bıiktigine kez kelgen adamnyń bilim-parasaty jete bermeıtin bólek beles.
11 Naýryz, 2021
Qazirgi qazaq qoǵamynda erkek kindiktilerden góri áıelderdiń qoǵamdyq belsendiligi erekshe bolyp tur. Osydan eki jyl buryn perishte bes qyz qapııada qaza bolǵanda bas kóterip, kóshege shyqqan da áıelder edi. Osy analardyń arqasynda kóp balaly otbasylarǵa beriletin járdemaqy birden tórt eselep óskenin jurtshylyq jaqsy biledi. Budan keıin áıelderdiń mıtıngige shyǵýy jıilep ketti. Aldyńǵy kúni ártúrli plakat ustaǵan qyz-kelinshekter Almatyda taǵy bir sherý ótkizdi. Biraq bul joly olardyń talaby degen surapyl...
10 Naýryz, 2021
Adam ómiri aqqan ózen sekildi eken. Bilinbeı baıaý jylystaı otyryp, balalyqtyń kókteminen, jastyqtyń jaırańdaǵan jazynan ótip, aqyry máýeli qońyr kúzge de kelip jetedi. Onyń ar jaǵynda kóp nársege moıyn burǵyzbaıtyn, seıil-serýen qurǵyzbaıtyn, kóbinese úıde qamap ustaıtyn qytymyr qys tur. Árıne, qysty durystap qarsy alý úshin qońyr kúzdiń adam úshin jaıly, jaǵymdy bolǵanyna ne jetsin! Sol úshin de adamdar óz ómiriniń kúzi jetkende oǵan daıyndalyp, túrli qareketter jasaı bastaıtyn kórinedi.
04 Naýryz, 2021
Qoǵamdyq pálsapalyq hám tanymdyq turǵydan qaraǵanda «adam» uǵymy asa kúrdeli. HI ǵasyrda ómir súrgen túrik ǵulamasy Máýlana Rýmı: «Adamnyń bolmysy – ishinde ártúrli ańdar mekendeıtin ormanǵa uqsas. Bizdiń boıymyzda taza-las, jaman-jaqsy, ımanı-haıýanı sııaqty myńdaǵan qasıet bar. Eger ishki jan shaharyńda qasqyr ústemdik ete bastasa, adamnyń qasqyrǵa aınalǵany. Jaqsylyqtar men jamandyqtar da jasyryn joldarmen júrekke quıylyp turady. Sát saıyn adamnyń júreginde bir nárse bas kóteredi. Sol sebepti adam keıde perishte, keıde shaıtanı sıpatqa aınalyp otyrady» degen eken.
03 Naýryz, 2021
Taıaýda mıllıarder Ilon Mask kóshbasshylyqqa qatysty qyzyq pikir bildirdi. Onyń aıtýynsha, qazirgi tańda MBA (Iskerlik basqarý magıstri) dárejesin ıelengenderdi basshylyq qyzmetke qoıýdyń qajeti joq. Bul pikir amerıkalyq qoǵamdy dúr silkindirdi desek, artyq aıtqandyq emes.
02 Naýryz, 2021
Ál-Farabı babamyzdyń 1150 jyldyǵyn atap óttik. Jahandyq pandemııa jaǵdaıyna tuspa-tus kelse de, el bar jerde er esimi eleýsiz qalǵan joq. Ártúrli deńgeıdegi ǵylymı konferensııalar, mádenı is-sharalar uıymdastyryldy, gazet-jýrnaldarda farabıtanýshylardan bastap, ǵalymdar men qalamgerlerdiń tanymdyq, zertteý maqalalary jaryq kórdi. Kórkem jáne derekti fılmder túsirildi.
24 Aqpan, 2021
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev halyqqa arnaǵan Joldaýy men «Táýelsizdik bárinen qymbat» baǵdarlamalyq maqalasynda ashyq, ádil, ádiletti qoǵam men tıimdi memleket qurý máselesine arnaıy toqtaldy. Prezıdenttiń uǵymynda ádiletti memleket ornatý halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýmen qatar, barlyq azamattyń múddesin birdeı qorǵaýdy ańǵartady.
23 Aqpan, 2021
