Jaqsynyń aty ólmeıdi...

Túrik ǵulamasy Jálaladdın Rýmı: «Jaqsy adamnyń qabirin jerdiń betinen izdemeńder, ol óziniń týǵan halqynyń jú­­regine jerlenedi», degen eken. Al atam qazaq bolsa, «Jaqsynyń aty ól­meıdi, ǵalymnyń haty ólmeıdi» depti. Osyn­daı aty da ólmegen, haty da óshpegen jaq­sy­lardyń biri marqum Aqseleý Seı­dim­bek edi. Jaryqtyq ult rýhanııaty men má­denıetine úlken úles qosty. Nebir keleli kezdesýlerde mańdaıy jarqyrap, salaly saýsaqtary kúmis tutqaly aq taıaǵyn qy­syp ustap, keń zalǵa selkeýsiz kóz tas­tap otyrar edi. Qazir bul kúnder kelmeske ket­ti. Biraq eldiń júreginde Ahańnyń elesi qaldy.

21 Sáýir, 2021

«Qurmetti azamat» atanýyma kómektesshi...»

Osyndaı ótinishti alys-jaqyn aǵaıyndar ara-tura aıtyp jatady.

20 Sáýir, 2021

«Mal ashýy – jan ashýy» (Ury-qary jurtty qashanǵy basynady?)

Qolyndaǵy azyn-aýlaq malyn kúnkóris kózine aınaldyryp otyrǵan aǵaıyndy búginde ury-qary basynyp bitti. Bala-shaǵamnyń ıgiligine, as-aýqatqa jumsaımyn dep, dúnıeqońyzdyqpen emes, jan baǵý qamymen kózińniń qarashyǵyndaı saqtap, qyrýar qarjyǵa jem-shóp satyp alyp, qorańda baǵyp otyrǵan nemese jyl on eki aı dalada qaraýyldap, qaıyrmalap júrgen malyńdy qapyda ury-qary qoldy etse, muny qalaı basynǵandyq, qorlaǵandyq demeısiń?!

19 Sáýir, 2021

Tútin tumshalaǵan qala

Bas shahar tútinge tunshyǵyp tur. Ásirese tańerteńgilik jáne keshki mezgil­de murjalardan shyǵatyn qoıý kók tútin astana aspanyn torlap, ıisi qolqany qabady. Ádette qalamyzdyń aıaǵyn jerge tıgizbeı maqtaımyz. Biraq kók tútinge kelgende, únimiz shyqpaı tur. Byltyr «Qazgıdromet» RMK deregine sáıkes, Nur-Sultan eldegi eń las qalalardyń qataryna qosylǵan edi. 2019 jyly elor­da­­da atmosferaǵa 108 myń tonna las­taý­­shy zat taralypty. Onyń 33,5%-y (59 myń tonnasy) – jylý-elektr orta­lyq­taryna, 29%-y – jeke sektorǵa, 32,5%-y eski kólikterge tıesili bolǵan.

16 Sáýir, 2021

Baba amanatyna adaldyq

Jer tu­tas bolmaı, el tutas bolmaıtyny belgili ǵoı. Alash jurtynyń boıyndaǵy ımmýnıtet Jerge kindigimen birjola baılanǵan. Basqa máselede osaldyq tanytqanymen, jer máselesine kelgende Módeniń urpaǵy ba­­ba­­synyń amanatyna adaldyq tanytyp keledi.

15 Sáýir, 2021

Qaı eldiń teleserıalyn kóresiz?

Keıingi kezde el telearnalarynda otan­­­dyq kınoónimder jıirek kórsetile bas­­­taǵanymen, shetel fılmderi, ásirese te­le­­serıaldary áli de kóp. Osyǵan oraı, tele­­kórermender tarapynan «Qaı telear­nany ashyp qarasań da, kóbine úndi, koreı jáne túrik teleserıaldary júrip ja­tady. Olardy kórsetýdi azaıtyp, qazaq tilindegi teleserıaldardy nege kóbeıt­peı­miz?» degen suraq jıi qoıylady.

14 Sáýir, 2021

Keshirim aıy keldi

«Zor súıinshi aıtaıyn, Musylman bolyp týǵanǵa. Islam dinin qýǵanǵa...» dep Maılyqoja babamyz jyrlaǵandaı, ıslamdy dinim, Muhammedti paıǵambarym dep tanyǵan múminder úshin qasıetti Ramazan aıy týdy. Allaǵa boıusynýshy qaýym bul aıdy «Aılardyń sultany» dep erek­she áspettese, úlken sahaba Abdýlla Abbas «kúnderdiń qaıyrlysy – juma, aı­lar­dyń qaıyrlysy – Ramazan» degen eken.

13 Sáýir, 2021

Rýhy bıik el eshqashan jeńilmeıdi

Jalpy, memleket qurýdyń negizi – ekonomıka emes, rýhanııat. Rýhanııaty baı, rýhy bıik el eshqashan jeńilmeıdi. Iаǵnı ol óziniń táýelsizdigin saqtaıdy. О́tkeninen beıhabar halyqtyń rýhanı kemeldigin bylaı qoıǵanda, materıaldyq turǵydan da jarymaıdy. Sondyqtan bolashaǵynyń berik bolýyn oılaǵan jurt urpaǵyn ótken tarıhtyń kemel úlgisimen sýarýy tıis. Osy oraıda, Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» jáne «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalalary – qazaq qoǵamyna sanany jańǵyrýdyń jolyn nusqaǵan baǵdarsham ispettes qundy dúnıeler.

12 Sáýir, 2021

Memleketti basqarýdyń jańa modeli

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev­tyń 2021 jylǵy 26 aqpandaǵy Jar­lyǵy­men Qazaqstan Respýblıkasynda mem­­leketti basqarýdy damytýdyń 2030 jyl­ǵa deıingi «Eń aldymen adamdar» – adam­ǵa baǵdarlanǵan modelin qalyptastyrý Tujy­rymdamasy qabyldandy. Alty bólimnen turatyn bul qujatta aǵymdaǵy jaǵdaıdy taldaýdan bastap, halyqaralyq tájirıbege sholý men memlekettik basqarýdyń negizgi qaǵıdattary saralanǵan.

09 Sáýir, 2021

19 som 68 tıyn

Osynsha mólsherdegi keńes aqshasy bala kúnimnen jadymda  eshqashan óshpesteı saqtalyp qaldy. Bul – ákemniń aı saıyn alatyn zeınetaqysynyń somasy. Jasy qyryqtan asqanynda jańadan qurylǵan ujymsharǵa malshy bolyp kirgendikten, zeınetke shyǵarda eńbek kúni (qazirgi eńbek ótili) azdyq etip, qarttyq shaǵyna mardymsyz  nápaqa buıyrypty. Al sol kezdegi joǵary oqý ornynyń toıyp tamaq ishýge aqshasy jetpeı, ashqursaq júretin stýdentine aıyna 40 som stıpendııa tólengendigin eskersek, bes jannan quralǵan otbasynyń jalǵyz  asyraýshysynyń tabysynyń deńgeıi qandaı bolǵandyǵyn bajaılaýǵa bolar.

08 Sáýir, 2021

Vırtýaldy aýyl múmkindigi

Jyldan-jylǵa qaryshtap damyp kele jatqan aqparattyq tehnologııalardyń adam balasyna beretin paıdasy kóp. Tek sony retimen saýatty túrde paıdalana bilý kerek. Al eger ony qara basyń ǵana emes, qoǵam múddesi úshin paıdalanatyn bolsań, paıdasy birneshe qaıtara eselenip, qanshama adamǵa jaǵymdy áser etetin bolady. Osynyń bir mysalyn ortaǵa salǵandy jón kórdim.

07 Sáýir, 2021

Tamyr týraly taǵylym

Tamyr týraly taǵylymdy áńgime kóp. Tamyr – degenimiz áýeli tarıh. Kez kelgen tulǵa tuǵyrynyń beriktigi onyń tereńge boılaǵan altyn tamyrynda, kóne tarıhynyń baı qazynasynda bolsa kerek. Altyn tamyr degende bizdiń esimizge áýeli tarıhshy, ǵalym Qoıshyǵara Salǵara túsedi. Etnograf, jazýshy Aqseleý Seıdimbek ekeýi bir-birine sert berip, bas basylymda qatar qyzmet ete júrip bireýi «Kúmbir-kúmbir kúmbezderdi», ekinshisi «Altyn tamyrdy» jazýshylyqtarynan maqsatty túrde bas tarta otyryp jazyp shyǵypty. Bul janqııar erliktiń, jazý degen qasıetti ónerdi ult bolashaǵy úshin qurban qylýdyń ar jaǵynda qos qalamgerdiń naǵyz alashshyl tulǵalary aıqyn kórinedi.

06 Sáýir, 2021

Túrkistan – túrki órkenıetiniń tutqasy

Tamyrlas, taǵdyrlas túrki halyq­tary­nyń yntymaqtastyǵy táýelsizdik alǵan toqsanynshy jyldary bastalǵany belgili. Azattyqtyń araıly tańynda birin-biri tanyp, qoldap, baýyrlastyqtyń berik negizin qalaǵan týys elder áýeli mádenı-gýmanıtarlyq saladaǵy yqpaldastyqqa mán berdi.

05 Sáýir, 2021

Paralleldi álem

Ǵalamnyń bolmysy jóninde jıi tal­qy­lanatyn taqyryptyń biri – parallel álem. Bul másele ejelgi grekter­den bas­tap qazirgi ǵalymdardy da áli kúnge ma­za­lap keledi. Bir qyzyǵy, onyń mysa­lyn kúndelikti ómirden de baıqaýǵa bo­la­dy.

05 Sáýir, 2021

Shymshyqtardyń shataǵy

Bir kúni erli-zaıypty shymshyqtardyń uıasynda urys shyǵyp shoqysyp qalypty desedi. Olardyń kúńkildesip jatqanyn ań men qustyn tilin túsinetin Súleımen patsha esitip turdy. Urǵashy shymshyq «kúıeýiniń» aıtqanyna kónbeı, qashyp júrgen kórinedi. Sonda kijinip turǵan erkek shymshyq júnderin kúdireıtip: «Eger men qalasam, Súleımen patshanyń sáldesin sheship alyp, teńizge laqtyryp jiberem. Sen maǵan qarsy keletin kimsiń?» dep aı­qaı­ǵa salyp jatyr deıdi.

02 Sáýir, 2021

Almatydan avtobýstar túnde attanady...

Áldeqandaı sharýamen Almatydan Shymkentke jol júretin boldyq. Jolaýshy tasymaldaıtyn kólikterdiń kúndiz de aǵylyp jatatyny belgili, alaıda, «atar tańǵa júrseń de, batar kúnge júrme» deıtin keshegi qısyn búginge júrmeıdi, avtobýstar Almatydan túnde attanady.

01 Sáýir, 2021

«Ańsaǵan sábı» tamasha-aý. Tek...

Qazaq – balajan halyq. «Balaly úı – bazar, balasyz úı – qý mazar» dep, qatty aıtsa da, tekke aıtpaǵan. Sábı súıý baqyty buıyrmaǵan aǵaıynyn aıaǵandyqtan, kóp balasynyń bireýin onyń baýyryna salatyn ıgi dástúri bolǵan. Sol dástúr kóp bala týý «sánnen» shyǵyńqyrap, ózimshildik óktemdik qura bastaǵan qazirgi zamanda umytylyp ta bara jatqanǵa uqsaıdy. Áıtkenmen, «Alpamys batyr» jyryndaǵy Baıbóri baı men Analyq báıbishe syndy bir perzentke zar bolyp, áýlıe-ánbılerdiń basyna túnep, barmaǵan jer, baspaǵan taýy qalmaǵan muńlyq otbasylar úshin jaryq dúnıe esigin ashpaı jatyp, «kókek» analary qatygezdikpen bas tartqandyqtan, Sábıler úıin panalaýǵa májbúr bolǵan búldirshinderdi asyrap alý nemese ekstrakorporaldy uryqtandyrý (EKU) arqyly ańsaǵan armanǵa jetý joly tabyldy.

31 Naýryz, 2021

Tarıhqa haıp emes, baıyp kerek

Biz tarıhy tonalǵan, jadysy joǵalǵan jurttyń birimiz. Bordaı tozdyrǵan bodan­dyq pen almaǵaıyp alasapyran jyldarda halqymyz sanynan ǵana aıyrylyp qoı­ǵan joq, sanasy da sansyryp, jadysy «jaraqat» aldy.

30 Naýryz, 2021

Adal memlekettik qyzmetshige kim arasha túsedi?

Memlekettik basqarý júıesi retke kel­ti­rilip, onyń kúretamyry retindegi mem­lekettik qyzmettiń basty baǵyt-baǵ­dar­lary aıqyndalǵan. Adal qyzmet is­teı­min degenderge barlyq múmkindik jasalǵan.

30 Naýryz, 2021

Babadan mıras bul meıram

О́tken ǵasyr basynda qazaq oqy­ǵan­da­ry, ıaǵnı alash qaıratkerleri ult ustazy Ahmet Baıtursynovtyń «Tuqymyn adam­dyqtyń shashtym, ektim, Kóńilin kóger­týge qul halyqtyń» degenindeı, bári derlik qazaqtyń joqshysy boldy. «Ár halyqtyń dástúr-salty men ádet-ǵurpy úkimet zańynan bıik turýy tıis» dep qytaı oıshyldary aıtqany sııaqty, ótken ǵasyr basynda ultty saqtap qalýdyń eń názik ıirimderi onyń dástúri ekenin qazaq oqyǵandary erte ańǵardy. Sóıtip olar jurtty birlikke, tatýlyqqa, berekege úndeıtin, ekinshi jaqtan jer emshegin emgen dıhan qaýymyn eńbekke yntalandyratyn «Naýryz meıramyn» tiriltýge atsalys­ty.

29 Naýryz, 2021