Pikirler
Búginde «eki qolǵa bir kúrek» izdegenderdiń aldynan osyndaı habarlandyrý kóptep kezdesip jatady. «Izdegenge – suraǵan» degendeı, suranysqa saı aınalamyzdan kýrer bolyp kúneltip júrgenderdi jıi baıqaımyz. Rasynda, el basyna indet qaýpi tónip, emin-erkin júris-turysymyz shektelgen shyrǵalań shaqta úıden shyqpaı, kýrer qyzmetine júginýdi jón kóre bastadyq.
19 Aqpan, 2021
«Aıran ishkender» tutylyp júr me? Álde áli de qutylyp júr me?
Qoǵamymyzdy ishten iritip, jegideı jep jatqan jemqorlyq indetimen kúres aıaýsyz ekendigin aıǵaqtaıtyn derekterdi buqaralyq aqparat quraldary kún saıyn derlik naǵyz maıdannan kelgen jaqsy lepesteı súıinshilete jarııalaý ústinde. Atqarylǵan istiń nátıjesi de jaman emes: Transparency Inernational halyqaralyq uıymy anyqtaǵan sybaılas jemqorlyqty qabyldaý ındeksi boıynsha Qazaqstan byltyrǵy jyldyń qorytyndysyna sáıkes alǵash ret 38 ball jınap, aldyńǵy jylǵymen salystyrǵanda 19 saty joǵarylap, 94-orynǵa taban tirepti. Elimizdegi sybaılas jemqorlyq qylmystarynyń sany 5 paıyzǵa kemigen. Buǵan burynǵy Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi ekige bólinip, Antıkor qyzmeti jeke vedomstvo bolyp qurylǵandyǵy jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy zańnamanyń aıtarlyqtaı qataıtylǵany oń yqpalyn tıgizgendigi anyq.
18 Aqpan, 2021
Eger siz úlken shelektiń ishine ortasynan toltyryp tiri shaıandardy salyp qoıǵan bolsańyz, jybyrlaǵan jándikter álgi ydystan eshqashan shyǵyp kete almaıtyny qyzyq. Bylaı qarasańyz shamalary bar-aq shaıandar. Tarbıǵan aıaqtaryn bir-birine tirep, baltyrlaryn baspaldaq ete qoısa ydystan ytqyp shyǵardaı-aq áleýetteri jeterlik. Biraq ókinishke qaraı, olar álgi ydystan eshqashan shyǵa almaıdy eken. Nege dep basynda biz de tań qaldyq. Sóıtsek esh qupııasy joq bolyp shyqty. Sol ózimizge jaqsy tanys baıaǵy baqastyq, ómiri bitpeıtin kúndestik, ishtarlyqpen indes kórealmaýshylyq degen kóldeneń kók minezder osy áreketke ábden tosqaýyl bolatyn tárizdi. Beıshara shaıannyń bireýi syrtqa shyqqysy kelip talpynsa, álbette basqalary onyń aıaǵynan tartyp, jarmasyp, jabylyp júrip mindetti túrde qulatyp tynady eken. Iаǵnı men shyqpadym, demek seniń de shyqpaýyń kerek degen jabaıy tirlik.
17 Aqpan, 2021
Búginde halqy tyǵyz qonystanǵan ońtústik óńirde jurt mal jaıatyn jer taba almaı jatqanda, eldiń soltústigindegi jaıylymy men egistik jeri mol aýyldarda turǵyndardyń qatary sıregen. Qashanda qazaq «Bos jatqan jer jaý shaqyrady» dep etek-jeńin qymtap otyrǵan.
16 Aqpan, 2021
Memlekettik rámizde min bolmaýy kerek
Memlekettik rámizderimiz – elimizdiń Táýelsizdigin beınelep, halqymyzdyń rýhyn asqaqtatatyn, Qazaqstandy álemge pash etetin qasıetti atrıbýttar. Olarda esh min bolmaýǵa tıistiligi – aıdaı aqıqat. Bul rette Memlekettik Týymyz ben Memlekettik Eltańbamyz áý bastan kópshiliktiń kóńilinen shyǵyp, kózaıymyna aınaldy.
12 Aqpan, 2021
Dana halqymyz «kóp qorqytady, tereń batyrady» dep tegin aıtqan joq. Mundaǵy «kóp» sózin búgingi kún turǵysynan tápsirlesek – demografııa, ıaǵnı qoǵamdaǵy buqaranyń salmaǵy. Ásirese, ulan-baıtaq ólkeni menshiktep otyrǵan qazaq sııaqty etnos óz terrıtorııasyna tolyq ıelik etý úshin sany kóp, salmaǵy myǵym bolmaq kerek. Ataqty Buqar jyraý babamyzdyń «Jelkildegen tý kelip, Jer qaıysqan qol kelip, Sonan sasyp turmasqa...» dep bolashaq urpaǵyna beker eskertken joq. Baba sózinen biz «kóp bolsań jaý shappaıdy, týyń jyǵylyp, tútiniń óshpeıdi» degen ózegi nárli, ólshemi keń, ólmes ósıetti ańǵaramyz.
11 Aqpan, 2021
Nur-Sultan qalasyndaǵy gúl satatyn dúkenniń aldynda jınalǵan qaraqurym halyq birneshe kúnnen beri áleýmettik jelide shý bolyp jatyr. Jaıshylyq kúnderi jurtshylyqtyń bir jerde osynsha kóp jınalýy − shynymen de sırek qubylys. Kúnniń sýyǵyna, vırýstyń órship turǵanyna qaramastan, eldi ala tańnan turǵyzyp, kishkentaı bir dúkenniń aldynda alyp kelgen ne deısiz ǵoı? Sóıtsek, munda utys oınatylatyn kórinedi, jurtshylyqtyń kóksegeni – utystan tegin kólik utyp qalarmyz degen dáme eken.
09 Aqpan, 2021
Halyqty zııandy taǵamnan qalaı qorǵaımyz?
«Densaýlyq – zor baılyq». Biraq osy baılyqtyń qadirin saýshylyqta kóbimiz bile bermeımiz. Adamnyń táni – Allanyń amanaty. Bul amanatqa adaldyqpen qaraý, ıaǵnı densaýlyqty saqtaý hám qorǵaý – basty paryz.
08 Aqpan, 2021
Aýyl ákimin saılarmyz-aý... Tek kimdi jáne qalaı saılaımyz?
Osydan alty jyl buryn Soltústik Qazaqstan oblysynyń Shal aqyn aýdanyna qarasty Qaratal aýylynda bolyp, jergilikti turǵyndarmen kezdeskenimde, olar bir keleńsizdik jaıly qynjyla aıtqan edi. Kóptiń kókeıindegi sózdi bir aqsaqal: «Aýyldyń shetindegi sý toltyratyn munarany kózińiz shalǵan shyǵar? Oǵan alty shaqyrymdaǵy aýdan ortalyǵynan sý qubyry tartylǵan. Bes-alty jyldan beri bosqa tur. Oǵan qazynanyń mıllıondaǵan teńgesi tekke shyǵyn boldy. Nege deısiz be? Aýylymyzdyń birde-bir turǵyny oǵan kelip turǵan aýyz sýdy qaltasynan aqsha shyǵaryp, satyp alǵysy kelmeıdi. Sebebi bári óz úıiniń janynan qudyq qazyp alǵan. Bizden osy sý qubyry kerek pe, onymen keletin aýyz sýdy satyp alýǵa qarsy emessizder me dep suraǵan ne aýyldyń, ne aýdannyń ákimi bolǵan joq. Endi, mine, ol bosqa shirip tur. Memleket qarjysyn bulaı dalaǵa shashýǵa bola ma?» dep kúıine jetkizgen edi.
05 Aqpan, 2021
Internette bir avtor: «Siz» dep sóıleý adamdardyń arasyn alshaqtatyp, bir-birine degen senimin azaıtady. Ondaı sýbordınasııa ata-ana men bala arasynda bolmaýy kerek. Bala ondaı kezde beısanaly túrde ata-anasyn bóten adam retinde qabyldaıdy. Sondyqtan bala ata-anasyna «siz» demeı, «sen» dep sóıleýi kerek, «siz» dep tanymaıtyn bóten adamǵa nemese asa qurmetti úlken adamdarǵa ǵana aıtylady» deıdi. Muny oqyp, jylarymyzdy ne kúlerimizdi bilmedik.
04 Aqpan, 2021
Jastar densaýlyǵy týraly «shyndyq»
Dóńgelegen dúnıeniń keleshegi jastardyń qolynda bolsa, ol bolashaqtyń jarqyn bolýy jelkildep ósip kele jatqan urpaqtyń densaýlyǵy men bilimine baılanysty ekenin bilemiz. Ulttyń endi bir býyn almasqannan keıingi bolmysy búgingi jasóspirimderdiń tárbıesi men densaýlyǵyna táýeldi bolyp qalatynyn osy máselemen tikeleı aınalysatyn halyqaralyq uıymdar udaıy aıtyp keledi.
03 Aqpan, 2021
Memlekettegi áleýmettik-saıası úderisterdiń qalyptasýynda qoǵamdyq pikirdiń alatyn orny zor. Ol óz boıyna dástúrler men ómirlik tájirıbeni sińirgen áleýmettik qubylystardyń qataryna jatatyndyqtan, qoǵamdyq sanaǵa da yqpal ete alady. Bul ınstıtýttyń saıası prosesterdi zańdastyrýdaǵy mańyzy da úlken.
02 Aqpan, 2021
Atam qazaq: « Sóz qadirin bilmegen – óz qadirin bilmeıdi» dep, sóz kıesin qyzyl-jasyl bóz baǵasynan joǵary qoıǵan. «Alarym ketse ketsin, aıtarym ketpesin» dep, «Júrektiń sózin sóıle, til» (Abaı) degen. Osy júrek sózin sóılegende, ataly sózden attap, atasyz sózdi jaqtaǵandar nege azaımaıdy? Álde bózdiń qudireti júrip turǵanda, sóz nege kerek deı me eken?
29 Qańtar, 2021
Bala – bizdiń bolashaǵymyz. Bolashaǵymyz jarqyn bolýy úshin baldyrǵandardyń baqytty balalyq shaǵyn qamtamasyz etý mańyzdy. Búginde balanyń alańsyz bilim alýyna, dúnıetanymyn, qarym-qabiletin damytýǵa jaǵdaı jasaý jáne qolaıly qorshaǵan orta qalyptastyrý bolashaqqa salynǵan tıimdi ınvestısııa retinde baǵalanady. О́kinishke qaraı, bul ıgilikten baldyrǵandardyń kóbi qur qalyp jatady.
28 Qańtar, 2021
Tar jerde tyǵylysyp... Toı-tomalaqty úıde ótkizýge kóshtik pe?
Byltyrǵy jazda koronavırýs pandemııasynyń asqynyp, alqymnan alyp turǵan shaǵynda týǵan aýylymdaǵy aǵaıyndardyń ahýalyn bilmek bolyp, sondaǵy týystarmen habarlastym. «Allaǵa shúkir, aýylymyzǵa indet jetken joq. Tipti bizben kórshi turatyn bir qaryndasyń keshe ǵana Qaraǵandyǵa toıǵa baryp keldi...» dep qarap tur baýyrym. «Búkil el boıynsha tótenshe jaǵdaı jarııalanǵan qazirgi ýaqytta ol 700 shaqyrymdaı jerdegi qalaǵa barý úshin joldaǵy birneshe blok-beketten qalaı ótip júr?» degen suraǵyma «Ony endi óziń bilesiń ǵoı...» dep jaltaryp, kórshisiniń qupııasyn ashpaýǵa tyrysty...
27 Qańtar, 2021
Bul joly taǵy birneshe brakoner ustaldy. Qazaqstanda emes, sonaý alystaǵy Afrıkada. Qara qurlyqtaǵy oqıǵanyń bizge qandaı qatysy bar dep oılaýyńyz múmkin. Biraq jer sharynyń basqa bóligindegi jaǵdaı bizdiń elge de áser etedi eken.
26 Qańtar, 2021
О́ńirdi kórmegen – ómirdi kórmegen
Erterekte memleket qamqorlyǵyn qajet etetin, tabysy mardymsyz otbasylardy anyqtaý ólshemsharttaryn aıqyndaý kezinde aýyldaǵy aǵaıynnyń qorasyndaǵy taýyǵyn ǵana emes, onyń jyl ishinde tabatyn jumyrtqasyna deıin sanaýdy usynyp, jurtqa kúlki bolǵan sheneýnik bar. Sóıtip, ol «asfaltta ósip», ómir boıy qalada qyzmet etkendiginen, jergilikti jerdegi jaǵdaıdy bilmeıtindigin baıqatyp alǵan.
25 Qańtar, 2021
Ilkide ınternetten arab elderinde aýqatty qojaıyndardyń keıbir jabaıy ań-qustardy asyrap, durysy ermek qylyp otyrǵanyn kórip tańǵalatyn edik. Gepard, gıena, arystan sııaqty túz taǵylaryn keń saraılarynda ustap, qymbat kólikterine otyrǵyzyp alatyn musylman elderiniń baıshykeshterine tańdaıymyzdy qaǵatynbyz da qoıatynbyz. Keıinirek elimizde de qasqyr, taýys sııaqty ań-qustardy kottedjderinde ustap otyrǵan azamattar týraly estı bastadyq. Álbette, áýeli tordaǵy túz taǵysyna janyńyz ashıdy. Áıtse de en dala erkesiniń erkindigin shektegenderdiń qasynda shekten tys ańshylyqqa boı aldyrǵandar qaýipti me, qalaı?!.
22 Qańtar, 2021
Tildi qarym-qatynas quraly dep qana emes, ishki mádenıetiń men rýhanı beıneńniń, tálim-tárbıeń men dúnıetanymyńnyń aınasy dep baǵalaýǵa asa mán bere qoımaýymyzdan keıde opyq jep qalyp jatatynymyz bar. Germanııada turatyn Aınur Asqarqyzy esimdi qyzymyz óziniń jelidegi paraqshasynda: «О́ziniń minin kórmeı, ózgeden min izdeý ádetke aınalyp bara ma, qalaı ózi. Biz qytaılar sekildi kóp xalyq emespiz. Keń-baıtaq jerimiz bolǵanymen, sol keń jerdiń ár tusynda tarydaı shashylǵan az ǵana xalyqpyz... Sonda da bir-birimizge aýyr sóz aıtyp, jazyqsyz aıyptap, sebepsiz kinálap, jantalasyp jatamyz. Sonshama nege ishimiz tolyp ketken? ...Bir-birimizge meıirimdi bolaıyqshy!» dep oı tastapty.
21 Qańtar, 2021
О́tken aptada VII shaqyrylymdaǵy Parlamenttiń alǵashqy jalpy otyrysynda depýtattar halyq aldynda ant qabyldaǵany málim. Bir saǵattan asa ýaqytqa sozylǵan bul rásimniń «qyzyq-shyjyǵy» jeterlik.
20 Qańtar, 2021
